Of Marietje Schaake (47) zelf weleens iets vraagt aan AI-chatbots? Nauwelijks, zegt de privacy-expert als deze site haar spreekt op een zonnig terras in Haarlem. „Enkel als onderzoeker, maar niet voor privédoeleinden. We geven veel te veel macht weg aan AI-bedrijven.”
Schaake kan het weten. Ze was tien jaar lang Europarlementariër namens D66 en zag toe op de groeiende macht van grote techconcerns. Ze maakte zich sterk voor wetgeving waarbij internetproviders al het dataverkeer gelijk behandelen en streed tegen spionagesoftware.
Daarna ging ze aan de slag bij de prominente Californische Stanford University als directeur internationaal beleid bij het Cyber Policy Center. Tegenwoordig denkt ze er als onderzoeker mee over regels en beleid rondom AI, zodat de techniek de maatschappij niet schaadt.
Dat doet die techniek momenteel wél, concludeert Schaake. Het werk van kunstenaars en journalisten wordt bedreigd, terwijl een kleine groep miljardairs steeds rijker wordt. Ze schreef daarom het boek ‘De Machtscode’. Hierin laat ze er geen onduidelijkheid over bestaan: AI tast de democratie aan.
Hoe tast volgens u AI de democratie aan?
„Een zeer klein aantal techbedrijven krijgt door AI heel veel macht. Ze azen op onze gegevens, om hun systemen te voeden. Doordat wij van alles aan hun chatbots vragen, leren ze veel over ons. Hierdoor kunnen ze ons weer makkelijker nieuwe diensten verkopen. Ook investeren ze in elkaars bedrijven, om zo alleen maar groter te worden.”
„De VS zet AI-technieken van Big Tech op een bedenkelijke manier in, bijvoorbeeld om niet-gedocumenteerde migranten op te sporen of om je sociale media door te spitten op politieke uitingen als je een visum voor de VS wil.” Nederlanders die ik sprak, durven hierdoor geen kritiek meer over Trump te delen. En bedenk: achter veel van de grote AI-bedrijven gaan leiders schuil met heel radicale ideeën over de wereld.”
Zoals?
„Ondernemers zoals Peter Thiel en Elon Musk willen een op technologie gedreven samenleving. Machtige investeerders als Marc Andreessen geloven in een soort samensmelting van mens en machine. Ze willen onze samenlevingen besturen op basis van datamodellen, met een ceo als aanvoerder. Een soort koning, dus.”
“Machtige ondernemers willen een ceo als aanvoerder van de samenleving”
Marietje Schaake, privacy-expert
„Al hangen weinig mensen dit extreme gedachtegoed aan, de aanhangers zijn stuk voor stuk zeer machtig. Ze kopen ook grote stukken land en ontwikkelen steden om een nieuwe bestuursvorm te testen.”
AI-bedrijven lopen vaak voor op de wetgeving. Zo zorgde een functie van AI-chatbot Grok, waarmee mensen digitaal konden worden ontkleed, sinds eind vorig jaar voor grote verontwaardiging. Er circuleerden online ‘uitkleedvideo’s’ van BN’ers. Toch duurde het nog tot eind maart voordat de rechter er een streep door haalde.
Moet Den Haag in zo’n geval zelf sneller optreden?
„Natuurlijk. Je moet meteen zeggen: dit accepteren we niet. Je kunt direct al een tijdelijk verbod instellen, omdat de techniek schadelijk is voor met name vrouwen en kinderen. Vaak zie je dat er in Den Haag heel terughoudend wordt gereageerd. Eerst vergaderen ze over welke wet hier wordt overtreden.”
„Ik ben erg voor het handhaven van wetgeving, maar het is ook een valkuil. Politici wijzen al snel naar Brussel, waar onderzoeken lang duren. Je kunt ook zeggen: wij accepteren niet dat een bedrijf vrouwen zo behandelt.”
Ons kabinet koos niet voor een minister van Digitale Zaken. Een gebrek aan politieke ambitie, schrijft u.
„Het is een gemiste kans. Nederland had kunnen uitstralen dat we ambitieus zijn met technologiebeleid en -ontwikkeling. Die houding kan veel opleveren. Toen Macron bijvoorbeeld zei dat Frankrijk AI-leider zou worden, wist hij volop buitenlands talent te trekken.”
„Het is goed dat we een staatssecretaris voor Digitale Zaken hebben, maar die heeft geen budget. Voor sommige zaken zou zo’n bewindspersoon juist ook geld moeten kunnen uitgeven. Laatst wees het kabinet een AI-gigafabriek af om financiële redenen. Gezien alle belangen van digitale weerbaarheid vind ik het onverstandig dat we in Nederland zo strak hameren op onze begroting.”
Hoe krijgen we meer Nederlandse AI-bedrijven?
„Door meer toegang tot kapitaal te verschaffen. Techbedrijven kunnen daar nu nog onvoldoende bij. Ze gaan daarom naar Amerika, waar veel meer investeerders actief zijn. Ik spreek veel Europese ondernemers in Silicon Valley. Zij zitten daar alleen om durfkapitaal aan te trekken, vertellen ze. Veel liever waren ze in Europa gebleven, want dáár zit hun familie.”
Ook belangrijk, volgens Schaake: AI-bedrijven zouden hun algoritmes in de EU verplicht moeten testen voordat ze de markt opgaan. Zo voorkom je problemen zoals met Groks uit de hand gelopen uitkleedapp. Als toezicht betekent dat sommige bedrijven de EU verlaten, is dat maar zo, vindt Schaake. „Ze nemen hun risicovolle producten dan mee naar een andere plek.”
Verliezen we dan niet de strijd met de VS of China?
„Niet als je die eisen ook stelt aan buitenlandse bedrijven in de EU. Dan wordt het gewoon een norm, net zoals we die hebben voor voedsel en speelgoed.”
“Een heftige botsing tussen miljardairs en de rest dreigt”
Marietje Schaake, privacy-expert
„Voor AI-bedrijven zelf is dit ook goed, want het zorgt voor meer vertrouwen. Je voorkomt er een heftige botsing mee tussen miljardairs en de rest. Die dreigt, want steeds meer mensen zijn kritisch over de uitwassen van AI en bijvoorbeeld discriminerende algoritmes.”
Tot slot, wat drijft u hierbij als mens?
„Ik ben altijd erg gemotiveerd geweest om mensenrechten, de democratie en de rechtsstaat te beschermen.” Hoe langer ik me in het Europees Parlement met buitenlands beleid bezighield, des te meer ik inzag dat technologie een laag was onder alles.
„Conflicten vinden vaak op een onzichtbare manier plaats. Als een tank een land binnenvalt, zie je dat meteen. Online confrontaties zijn minder zichtbaar. Die onzichtbare machtsstrijd wil ik laten zien.”
Bron: AD
