Systemen die niet alleen samenvatten of plannen, maar ook autonoom kunnen herprioriteren, onderhandelen en beslissen: bedrijven als OpenAI en Anthropic beloven veel. Toch is de praktijk weerbarstiger.
Trendanalist Thijs Pepping, verbonden aan het Verkenningsinstituut Nieuwe Technologie van Sogeti, tempert de verwachtingen: „Alle grote AI-bedrijven doen al jaren beloftes, maar we staan minder ver dan ons beloofd is.”
Kappersafspraak
Het idee van agentic AI is niet nieuw. Pepping publiceerde net voor de GenAI-explosie het boek Echt Nep en mocht op basis daarvan zijn visie al eens delen tijdens een event van NASA. Hij herinnert zich hoe Google tijdens een developers-event in 2018 een spraakassistent liet zien die autonoom een kappersafspraak maakte. „Het idee was dat dat binnen één of twee jaar zou uitrollen. Jaren later is dat nog steeds niet breed beschikbaar.”
In de IT-wereld is alles netjes. Maar buiten die wereld hebben websites andere structuren
Thijs Pepping
Waarom? De echte wereld is rommelig, ongestructureerd en vol menselijke subtiliteiten. „In de IT-wereld is alles netjes. Maar buiten die wereld hebben websites andere structuren, API’s zijn moeilijk te koppelen, processen lopen niet lineair. Dat maakt echte autonomie lastig.”
Wat vandaag ‘agentic’ heet, is volgens Pepping vaak een LLM-plus: een taalmodel dat in je browser meekijkt, samenvattingen maakt, mails conceptueel opstelt en takenlijstjes genereert. „Heel nuttig, maar het is niet hetzelfde als zelfstandig handelen in een complexe werkelijkheid.”
Lees ook: Ingrid Thijssen (VNO-NCW) luidt noodklok: ‘Nederland niet klaar voor golf AI-ontslagen’
Wat een PA écht doet
De kernvraag voor businessleiders is niet wat een AI-agent kan, maar wat een menselijke PA daadwerkelijk doet. Pepping verwijst naar onderzoek van MIT-econoom Erik Brynjolfsson. Toen AI radiologen zou vervangen, bleek bij nadere analyse dat een radioloog naast het beoordelen van röntgenscans nog 25 tot 30 andere taken vervult – van overleg met chirurgen tot patiëntcommunicatie. De technologie kon slechts een deel automatiseren. „Zo moet je ook naar een PA kijken. Het is veel meer dan alleen een afspraak inplannen of notuleren.”
Een ervaren PA ‘leest’ de energie in een kamer, voelt onderliggende spanningen, kent de informele machtsstructuur en weet wie je beter vandaag niet moet spreken. „Dat zit niet in een computersysteem. Het is jaren aan impliciete kennis.”
Die informele organisatiekennis – wie ruzie heeft gehad met wie, wie gevoelig ligt bij de raad van commissarissen, welke journalist je beter op vrijdag terugbelt – staat nergens opgetekend. „De vraag is of een systeem dat ooit echt kan begrijpen.”
Lees ook: Nog een onderzoek: AI gaat het werk niet makkelijker maken, maar juist intensiever
Assistent aan een kettinkje
Toch onderschat Pepping de technologie niet. Hij experimenteert zelf intensief met AI-tools. Zo draagt hij al een jaar lang een AI-gestuurd opnameapparaatje, een Plaud NotePin, aan een kettinkje: een AI-notitieapparaat dat gesprekken transcribeert en samenvat. „De transcripties zijn indrukwekkend goed. Hij haalt actiepunten uit vergaderingen, genereert samenvattingen, analyseert wat niet besproken is.” Dat laatste vindt hij interessant voor leidinggevenden. „Een AI-model kan patronen signaleren die mensen over het hoofd zien: blinde vlekken, herhalende thema’s, impliciete aannames.
Medewerkers, of bestuurders zelf, nemen hun eigen AI-tools mee het bedrijf in, zonder centraal toezicht
Thijs Pepping
Dat sluit aan bij een analyse van GeekWire, dat concludeert: ‘de nieuwe generatie executive AI-assistants is slimmer en sneller’. Het techplatform voegt er direct aan toe dat de digitale assistent nog steeds niet zo goed is als de echte. Ze excelleren in verwerking, maar schieten vooral tekort op strategie, inschatting en begrip.
Pepping is het daarmee eens: „Als het puur om optimalisatie gaat, kun je snel naar zo’n agent kijken. Maar taken blijken vaak uit meerdere deeltaken te bestaan, waarvan er slechts enkele automatiseerbaar zijn, en dan meestal onder supervisie.”
Wat als Trump op de knop drukt?
Waar het voor de C-suite écht spannend wordt, is bij vertrouwelijke informatie. Om een AI-agent je agenda te laten beheren, moet die toegang hebben tot e-mail, documenten, mogelijk zelfs financiële data.
„Dat is extreem gevoelig,” waarschuwt Pepping. „Denk aan kwetsbaarheden zoals prompt-injecties, waarbij een AI-agent via ogenschijnlijk onschuldige input wordt gemanipuleerd. Bovendien dreigt een nieuw fenomeen: bring your own AI to work. Medewerkers, of bestuurders zelf, nemen hun eigen AI-tools mee het bedrijf in, zonder centraal toezicht.”
En waar staat alle data opgeslagen? Op Europese of Amerikaanse servers? Welke modellen worden aangeroepen? Welke logs blijven bewaard? „IT-soevereiniteit is een strategisch thema geworden. Bedrijven zijn bang voor access denied op systeemniveau. Wat als Trump op de rode knop drukt en je hebt opeens geen toegang meer tot cruciale infrastructuur? Je hebt sowieso te maken met de politieke of ethische keuzes van technologiebedrijven; wat als die botsen met die van jouw organisatie?”
De tijdparadox
Een van AI’s verkoopargumenten is tijdsbesparing. Maar die belofte wordt niet altijd ingelost. Pepping verwijst naar onderzoeken, onder meer van Harvard Business Review. „Daaruit blijkt bijvoorbeeld dat developers mét AI 19 procent langer bezig waren met taken, terwijl ze zelf dachten 20 procent sneller te zijn. Technologie levert ons niet automatisch meer tijd op. En als dat wel zo is, dan wordt die in de praktijk vaak weer opgeslokt door meer taken.”
Een AI-PA kan dus paradoxaal genoeg leiden tot hogere outputverwachtingen: meer meetings, meer analyses, meer opties. In plaats van ontlasting ontstaat versnelling. En daar ligt een leiderschapsvraag. Wil je optimalisatie, of wil je focus?
Cruciale beslissingen, omgaan met onverwachte crises - de zogenaamde zwarte zwanen - het blijft mensenwerk
Thijs Pepping
Wie is verantwoordelijk: jij of de AI?
Pepping is helder: volledige vervanging van de PA door een digitale versie is onwaarschijnlijk. „Ik denk dat het zo goed als nooit volledig zal gebeuren. Cruciale beslissingen, omgaan met onverwachte crises – de zogenaamde zwarte zwanen – het blijft mensenwerk. AI is sterk in patroonherkenning, zwak in het omgaan met radicaal nieuwe situaties.”
En verantwoordelijkheid? Die schuift niet mee naar het systeem. „Je kunt niet zeggen: ‘The AI says no.’ Jíj bent en blijft verantwoordelijk. Je laat je informeren door data, maar de beslissing is altijd van jou. Leiderschap betekent verantwoordelijkheid dragen, juist wanneer je met krachtige technologie werkt.”
Lees ook: CM.com en VOLT bouwen aan Nederlands AI-bolwerk: ‘We moeten op eigen benen staan’
Doorbreek hype én koudwatervrees
Dat betekent niet dat leidinggevenden dan maar bij AI weg moeten blijven. Pepping drukt beslissers op het hart om vooral zelf te experimenteren. „Doorbreek de hype, maar ook de koudwatervrees. Gebruik een tool, test een agent voor laag-risico-taken: notuleren, samenvatten, conceptmails genereren, informatie structureren. Zo ervaar je waar de echte waarde zit.”
Maar ook adviseert hij om altijd de fundamentele vraag te stellen: wat is de échte waarde van mijn PA? „Als dat vooral menselijke afstemming, vertrouwen en organisatie-intuïtie is, dan is vervanging een verkeerde doelstelling. De realistische route? Mens in charge en de machine als copiloot. De AI als informatie- en reflectielaag, niet als vervanger van menselijke oordeelsvorming of contact. Leiderschap blijft mensenwerk.”
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
