Wat mij betreft werpt dit alles licht op de complexiteit van AI als technologie. Het roept namelijk vragen op, zoals: is AI een gereedschap, een autonome entiteit of een extensie van het menselijk brein?
De impulsieve reflex van overheden wijst op een veel groter probleem: we weten nog altijd niet hoe we AI moeten behandelen. Maleisië, Indonesië en Groot-Brittannië behandelen AI reflexief alsof het een gevaarlijke bedreiging is. Vreemd, want we leven in een wereld waarin andere technologieën, zoals auto’s, dagelijks daadwerkelijk duizenden levens kosten, terwijl we die verliezen accepteren als een redelijke investering voor de voordelen die auto’s de samenleving bieden.
Stel je voor dat we keukenmessen verbieden omdat sommige mensen ze als wapen gebruiken… oh wacht, dat is ook iets wat Groot-Brittannië al overweegt. Of auto’s, omdat sommige mensen dronken rijden. Absurd? Natuurlijk. Maar dat is wel precies wat we doen met AI.
EU behandelt gebruikers als slachtoffers die bescherming nodig hebben tegen AI. Niet als mensen die AI gebruiken zoals een hamer of een zaag
Aragorn Meulendijks Toekomst-historicus
EU ziet AI als bedreiging
De EU AI Act karakteriseert AI als een ‘duidelijke bedreiging voor veiligheid, levensonderhoud en rechten’. De wet verbiedt acht praktijken omdat AI-systemen mensen kunnen ‘manipuleren, kwetsbaarheden kunnen uitbuiten en gedrag kunnen vervormen’.
Lees die alinea hierboven nog maar eens. Die behandelt gebruikers als slachtoffers die bescherming nodig hebben tegen AI, niet als mensen die AI gebruiken zoals een hamer of een zaag. Vier risicocategorieën, allemaal gebaseerd op wat AI mensen zou kunnen aandoen. Nooit gaat het over schadelijk gebruik dat mensen maken met AI.
Maar het probleem gaat dieper. Er wordt van uitgegaan dat we mensen beter begrijpen dan machines, en dat mensen betrouwbaarder zijn. Als historicus heb ik daar moeite mee.
Lees ook - Ingrid Thijssen (VNO-NCW) luidt noodklok: ‘Nederland niet klaar voor golf AI-ontslagen’
We begrijpen ons eigen brein even slecht als AI
Wetenschappers omschrijven het brein als een gesloten zwarte doos: anderhalve kilo mysterie tussen onze oren. Na eeuwen filosofie en meer dan honderd jaar neurowetenschappen kunnen we nog altijd niet uitleggen waar zelfbewustzijn vandaan komt, hoe intelligentie werkt of waar de scheiding ligt tussen ratio en emotie.
AI-neurale netwerken vertonen exact dezelfde ondoorzichtigheid. Nature schreef in 2017: ‘Zulke netwerken zijn ook even ondoorzichtig als het brein. Ze verspreiden informatie op een manier die buitengewoon moeilijk te ontcijferen is.’ De parallel is duidelijk: beide systemen produceren bruikbare output via processen die we niet kunnen verklaren.
Toch accepteren we de menselijke zwarte doos, terwijl we de AI-variant vrezen. Zelfs academici blijven AI ‘stochastische papegaaien’ noemen: systemen die niet denken, maar slechts terugpapegaaien wat ze hebben geleerd via statistische voorspelling, ondanks een lange lijst aan empirisch bewijs voor het tegendeel.
Mensen maken zich zorgen over ons versus AI, alsof het van een andere planeet komt. Maar het is gecreëerd door mensen. Het versterkt wie we zijn
Ray Kurzweil Futuroloog/uitvinder
AI is reverse-engineering van je hersenen
Demis Hassabis, CEO van DeepMind en Nobelprijswinnaar, ziet het anders. Hij beschrijft een tweerichtingsverkeer tussen AI en neurowetenschappen. „Reinforcement learning en attention, veel van die oorspronkelijke inspiraties kwamen voort uit begrip van hoe het brein werkt.”
Futuroloog Ray Kurzweil is nog directer: „Technologie is een verlengstuk van menselijk denken. Mensen maken zich zorgen over ons versus AI, alsof het van een andere planeet komt. Maar het is gecreëerd door mensen. Het versterkt wie we zijn.”
Dit heeft empirische steun. Caltech-onderzoekers vergeleken AI-modellen die games leerden met menselijke hersenactiviteit tijdens dezelfde games. De activiteit in beide systemen bleek opvallend vergelijkbaar.
Je brein stopt niet bij je schedel
Filosofen Andy Clark en David Chalmers stelden in 1998 een simpele vraag: waar stopt je geest en begint de rest van de wereld? Hun antwoord was radicaal. Wanneer je hersenen iets doen, noemen we dat ‘denken’. Wanneer een notitieboekje, smartphone of AI exact hetzelfde doet, maar buiten je schedel, waarom zou dat dan plotseling geen denken meer zijn?
Het is een kunstmatige grens. Cognitie stopt niet bij je huid.
Ze gaven het voorbeeld van Otto, die Alzheimer heeft en een notitieboekje gebruikt om dingen te onthouden. Wanneer Otto aanwijzingen uit zijn boekje haalt, is dat functioneel hetzelfde als hoe jij herinneringen ophaalt. Het notitieboekje is onderdeel van Otto’s cognitieve systeem, net zoals een heupprothese een heupgewricht vervangt en onderdeel is van het lichaam.
Voor AI betekent dit het volgende: als AI-tools mensen helpen denken, onthouden en redeneren op manieren die functioneel equivalent zijn aan interne cognitie, dan is het reguleren van die tools vergelijkbaar met het reguleren van intern denken.
Lees ook deze expertblog - ‘Van McKinsey tot OPEC, analisten structureel blind voor sterke trends’, bewijst Aragorn Meulendijks (6 voorbeelden!)
Westerse democratieën straffen daden, geen gedachten
Het Romeinse principe cogitationis poenam nemo patitur (niemand wordt gestraft voor louter intentie) vormt de basis van westers recht. Een daad maakt iemand niet schuldig tenzij de geest ook schuldig is. Maar cruciaal: de geest alleen maakt iemand nooit schuldig.
Dit principe loopt door tot moderne mensenrechten. Artikel 18 van het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten beschermt vrijheid van denken absoluut. De VN: ‘Artikel 18 staat geen enkele beperking toe op vrijheid van denken en geweten.’
John Stuart Mill formuleerde het zo: „Het enige doel waarvoor macht rechtvaardig kan worden uitgeoefend over iemand, tegen zijn wil, is om schade aan anderen te voorkomen.”
Huidige AI-regulering keert alles om
De EU AI Act verbiedt emotieherkenning op werkplekken ongeacht hoe werkgevers het gebruiken. Het verbiedt AI-mogelijkheden in plaats van schadelijke toepassingen. De Grok-verboden richtten zich op het platform en een model, in plaats van gebruikers die illegale content creëerden.
We verbieden messen niet omdat sommige mensen ze gebruiken als wapen. We verbieden auto’s niet omdat sommige mensen dronken rijden. We stellen regels op voor wat maximaal acceptabel gedrag is, zonder dat het anderen schaadt. Innocent until proven guilty. We straffen mensen voor crimineel of illegaal handelen.
We bevinden ons aan de vooravond van de meest transformatieve periode in de menselijke geschiedenis
Aragorn Meulendijks Toekomst-historicus
Herinner je je de film Minority Report? Als AI functioneert als cognitieve uitbreiding, een extra module die menselijk denken versterkt, dan zijn categorische capaciteitsbeperkingen analoog aan preventieve straffen, of je zou zelfs kunnen stellen, preventieve hersenspoeling of lobotomie. Alleen de output-gerichte benadering stemt overeen met democratische waarden: wat produceerde het mens-AI-systeem, en veroorzaakte het schade?
De golf komt eraan
We bevinden ons aan de vooravond van de meest transformatieve periode in de menselijke geschiedenis. AI, robotica, het mogelijke instorten van economische systemen, de opkomst van post-schaarste, deze onderwerpen vereisen eerlijke gesprekken.
We kunnen die gesprekken niet hebben als regulering AI alleen en op voorhand behandelt als externe vijand, en dat zonder haar waarde als uitbreiding van menselijke cognitie in overweging te nemen.
Het alternatief is glashelder: reguleer wat AI-systemen doen, niet wat ze zijn. Vervolg mensen die AI gebruiken om schade te veroorzaken. Pas het eeuwenoude principe toe: cogitationis poenam nemo patitur. Niemand - en geen enkele cognitieve uitbreiding - moet straf ondergaan voor gedachten alleen.
De golf komt eraan. Onze focus moet liggen op hoe we erop surfen, misschien zelfs op hoe we haar sturen. Maar dan moeten we eerst stoppen met paniekvoetbal, want uiteindelijk is AI niet iets dat ons overkomt. Het is iets dat een onmiskenbaar onderdeel zal worden van onze civilisatie, net als vuur, elektriciteit en transport.
Ontvang elke week - op maandag - het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in en maak kans op een Apple Watch.
