Hij ziet een manager als ‘geluksbrenger’: iemand die waakt over het welzijn van zijn medewerkers, zodat zij optimaal kunnen presteren. „Dat zou de primaire rol van elke manager moeten zijn”, zegt sociaal psycholoog Rijn Vogelaar. „Daarbij is het van groot belang dat hij ervoor zorgt dat het brein van zijn team of afdeling niet te veel overprikkeld raakt”, zegt sociaal psycholoog Rijn Vogelaar.
Geluksbrenger? Dat klinkt als een man in een blauwe jurk die met een tamboerijn langs alle bureaus loopt. Vogelaar blijft nuchter: „Als manager hoor je te weten hoe je medewerkers in hun vel zitten.” Hebben ze nog plezier in hun werk? Krijgen ze energie van wat ze doen? Voelen ze zich gezien, gehoord en gewaardeerd?
Aandacht voor de zachte kant is volgens hem keiharde noodzaak. Kijk naar de verzuimcijfers: het groeiende uitvalleger en de stijgende eenzaamheid. „Dat kost je als bedrijf geld.” Als mensen zich beter concentreren, minder fouten maken, beter slapen en sociaal beter in balans zijn, ja, daar profiteert iedereen van. Vogelaar: „Het welzijn van je mensen en prestaties van je bedrijf gaan hand in hand.”
De verborgen oorzaak van burn-outs: je brein maakt kortsluiting
Digitale overdaad draagt in forse mate bij aan burn-outs, zegt Vogelaar. Hoe kun je anders verklaren waarom juist zoveel jonge medewerkers uitvallen? „Die zouden flexibel moeten zijn, maar komen al met een digitaal overprikkelt brein bij een bedrijf binnen.”
Ook ouderen staan de hele dag digitaal aan. Hoeveel procent van de mensen neemt zelfs hun mobieltje mee naar het toilet? 65 procent. Om daar even door hun Instagram-, LinkedIn- of TikTok-feed te scrollen. Vogelaar: „Voor jou misschien ontspannend. Niet voor je brein.”
Vogelaar is co-auteur van Digital Wellbeing@Work, genomineerd als managementboek van het jaar. Hij noemt zijn boek een wake-up call. Door alle digitalisering draait ons brein op reservestroom. Dat gaat een tijdje goed, maar leidt onvermijdelijk tot kortsluiting. „Technologie moet mensen niet leegtrekken maar verrijken. Dan groeien energie, productiviteit en werkgeluk.”
Door alle digitale prikkels versnippert onze aandacht. Mensen kunnen zich lastiger concentreren. Ze slapen beroerder, communiceren slechter en ontmoeten elkaar minder fysiek. „Daardoor daalt de kwaliteit van hun werk”, zegt Vogelaar. „Mensen raken meer vermoeid en maken meer fouten. Omdat hun hoofd overstroomt door alle informatie en ze hun brein niet meer de tijd geven om dat te verwerken.”
Lees ook: Burn-out onder jonge vrouwen verdubbeld: zijn sociale media echt de schuldige?
Smartphones zijn pas zo’n 15 tot 20 jaar een vast onderdeel van ons dagelijks leven. Vogelaar: „We staan sindsdien vrijwel continu in verbinding met elkaar en worden onafgebroken blootgesteld aan online informatie.” Wetenschappers beginnen nu pas echt te begrijpen wat die constante prikkelstroom met ons brein doet, mentaal, fysiek en sociaal. Er is geen wonderpil voor iedereen. „Maar je moet hier als werkgever wel iets mee doen. Anders gaat het met je mensen op termijn mis.”
Vergeet niet: ons oerbrein draait evolutionair nog altijd op savanneslow en de wereld op flipperkasttempo. Vogelaar: „Ons brein is een ongelooflijk magisch apparaat als het gaat om creativiteit en informatie verwerken. Maar dan moet je het wel de tijd geven die magie zijn werk te laten doen.”
De redding? Maximaal twee uur per dag écht werken
Daarom pleit hij voor een ‘twee-urige’ werkdag voor kenniswerkers. Niet letterlijk, maar als maximum voor cognitief zwaar werk. Een essay schrijven, een presentatie maken, een technische analyse uitvoeren: „Werk waarvoor je echt scherp moet zijn.”
Na die cognitieve arbeid is het tijd voor sociaal contact en denkwerk zonder schermpjes. Zo’n digitale pauzeknop is supernuttig. Iedereen herkent dat. In bad, tijdens een ommetje of starend uit het raam krijg je de beste ideeën. Vogelaar: „Komt doordat dan je default modenetwerk aangaat. Dat zijn misschien wel de belangrijkste uren van je werk, alleen noemen we dat geen werk.”
Digitaal unpluggen is een van de vier vormen van digitaal welzijn, zegt Vogelaar. Laptop dicht, mobieltje in een tas, hoofd uit de herriestand. Dat geeft je brein ruimte voor herstel. Naast dat ‘rustgeluk’ onderscheidt hij ‘pleziergeluk’, ‘groeigeluk’ en ‘sociaal geluk’.
Vogelaar: „De mens is een sociaal dier. We hebben elkaar nodig om gelukkig te zijn.” Door thuiswerken en Zoom-calls verschralen sociale banden. Daarom: „Als mensen op kantoor zijn, besteed dan echt aandacht aan elkaar. Ga dan niet weer met z’n allen achter een scherm zitten.”
Weg met de spreadsheet: de manager als 'geluksbrenger'
Voor het boek sprak hij met zo’n honderd leiders. Die gesprekken verduidelijkten dat de groeiende digitalisering een complex probleem is. Het raakt IT, HR, werkdruk en het privéleven. Managers moeten daar iets mee. Te beginnen met bewustzijn creëren. Het gesprek aangaan: „Leg aan je medewerkers uit hoe hun brein werkt. Dat offline pauzes belangrijk zijn en dat het niet slim is tot laat in je bed te scrollen.”
Digitaal welzijn. Het klinkt prachtig op papier. In de praktijk hebben weinig bedrijven daarvoor oog. Vogelaar kent in ons land misschien een handjevol bedrijven die het serieus nemen. Een van hen: Team Rockstarts IT. Niet als marketingsluwigheidje. Bij het IT-bedrijf zeggen ze dat al vanaf de start, tien jaar geleden: Happy Developers, High Impact, zegt People & Culture Officer Linsey van den Boom. „Zet je medewerkers radicaal op één en dan krijg je ook het maximale terug.”
Werkgeluk is een ambigu begrip; het is ook iets persoonlijks. Voor de een zit het in meesterschap. Voor de ander in autonomie op het werk. Voor weer iemand anders in een goede werk-privé-balans. Wat dan ook: het begint bij jezelf, zegt Van den Boom. Een manager kan van alles zeggen en doen. „Maar als je geen eigenaarschap neemt over jezelf en niet stilstaat bij wat je op het werk wel of niet leuk vindt, kom je er nooit achter wat werkgeluk voor jou persoonlijk betekent.”
Dat weinig bedrijven zich richten op werkgeluk? „Zonde”, vindt Van den Boom. Zij vermoedt de reden: „Omdat ze zich richten op resultaten en cijfers, en niet op mensen.” Een gemiste kans: „Als je werkgelukkig bent, haal je meer zingeving en daardoor meer plezier uit je werk.”
Bij Team Rockstars IT fungeert een manager dan ook niet als spreadsheetkoning, maar als die geluksbrenger. Iemand die je elke twee weken een-op-een aanmoedigt en uitdaagt. Die je een spiegel voorhoudt en af en toe ook op je rem trapt, zegt Van den Boom. „Een beetje een cheerleader, maar dan zonder pompons. Een fan die voor je applaudisseert en je in spotlights zet om je te laten groeien en bloeien.”
Bij Team Rockstars IT gaat werkgeluk opvallend ver. Er is een datingservice en relatietherapeut. Ook hebben ze een Lief & Leed-team dat collega’s verrast als er privé iets speelt. Van Lego tot gaming: communities zorgen voor verbinding. Van den Boom: „Werkongeluk werkt door in je relatie en andersom.”
De valkuil van AI: sneller werken betekent niet gelukkiger werken
Breinvriendelijk werken hoort daarbij. Zeker in een bedrijf waar mensen dagen achtereen naar beeldschermen turen. En daar komt AI nog eens als extraatje bij. Vandaar hun AI & Happiness Report. Eentje waarvan andere organisaties kunnen leren.
Enkele bevindingen: AI vergroot werkgeluk als het saaie, repetitieve en administratieve taken overneemt. Daardoor blijft meer tijd over voor mensenwerk. Voor overleg, koffieklets en creatieve Spielerei. Aan de andere kant groeit de AI-moeheid, zegt het rapport. Mensen ergeren zich aan herkenbare AI-teksten. Helemaal als ze AI-slop van collega’s moeten corrigeren.
Ook voelen medewerkers druk van managers die denken dat met AI alles ‘toch sneller kan’. En leeft onder hen de angst dat vakmanschap, leerkansen en menselijk contact door AI verwateren. Van den Boom: „Ga techniek gebruiken voor dingen waarin techniek goed is, en mensen voor dingen waarin mensen goed zijn.”
De conclusie van het rapport is scherp: AI vergroot werkgeluk als het mensen meer zelfregie geeft. Het werkt averechts zodra je AI inzet als volumeknop. Meer, meer, meer, terwijl niemand nog kijkt of dat werk ook beter wordt. Door al dat schermwerk en AI-gebruik dreigt een andere valkuil, verduidelijkt Van den Boom: „Het risico dat medewerkers zich afzonderen ligt op de loer als je niet voldoende momenten creëert waarop mensen elkaar echt ontmoeten. Geen enkel algoritme vervangt menselijke verbinding.”
Lees ook: Pesten op het werk een ‘schoolpleinprobleem’? Waarom je dan als leider keihard faalt
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
