Tom van der Horst in de Tech30: strategisch breekijzer in de strijd tegen de innovatieparadox
Tom van der Horst bouwt geen bedrijven, hij bouwt de ideale omgeving waarin bedrijven kunnen floreren. Vanuit TNO werkt hij al decennia aan de vraag hoe Nederland zijn kennis beter kan omzetten in nieuwe bedrijven en industrie. Met NXTGEN Hightech werkt hij met steun van het Nationaal Groeifonds aan de volgende generatie hightech-apparatuur.
De carrière van Tom van der Horst
Van der Horst studeerde aan de TU Delft en werkt sindsdien bij TNO, de Nederlandse organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek. Van 2005 tot 2010 leidde hij er de business unit Innovation & Environment. Sinds 2011 is hij Business Director Strategies for Industry & Innovation.
Hij doet onderzoek naar sleuteltechnologieën als fotonica, quantum en AI, en adviseert de rijksoverheid, de regio’s en de Europese Commissie. Hij is initiator en mede-auteur van de reeks De Staat van Nederland Innovatieland.
BusinessWise presenteert de Tech30, de 30 belangrijkste techprofessionals van Nederland. Het zijn de verbinders en visionairs die talent, kapitaal en wetenschap aan elkaar knopen en onze techsector laten versnellen.
Gedurende de maand oktober presenteren we dagelijks een nieuwe naam van de lijst op én onze website én op LinkedIn.
In 2021 en 2022 was hij de stuwende kracht achter de aanvraag voor NXTGEN Hightech. Achter deze groeiversneller voor hightech apparatuur schuilt een brede coalitie van onder meer Holland High Tech, TNO, HightechNL, FME, universiteiten en regionale ontwikkelingsmaatschappijen.
In april 2022 kende het Nationaal Groeifonds het programma 450 miljoen euro toe. NXTGEN telt inmiddels meer dan 330 partners, vooral uit het mkb. De organisatie werkt in zes domeinen, van chips tot agrorobotica. Sinds 2023 is Van der Horst er directeur Strategie.
Vorig jaar beschreef Van der Horst in zijn boek Innovatiekracht hoe NXTGEN Hightech tot stand kwam. Een snel recept bestaat volgens hem niet. Toen Maatschappij & Politiek hem vroeg of hij een half uurtje had om uit te leggen hoe hij dit voor elkaar kreeg, antwoordde hij: „Heb je ook een halfuur voor mij? Dit is nú mogelijk omdat we de tien jaar ervoor op allerlei mogelijke manieren dingen uitprobeerden en wisten waar de kansen lagen.”
Waardevolle brug tussen wetenschap en markt
Nederland genereert veel kennis, maar ziet daar relatief weinig nieuwe bedrijven voor terug. Van der Horst noemt dat de innovatieparadox, en NXTGEN is een krachtig breekijzer om die situatie te veranderen.
In het programma ontwikkelen bedrijven en kennisinstellingen gezamenlijk nieuwe kennis en zetten die om in werkende prototypes die laten zien dat een nieuwe technologie ook buiten het lab overeind blijft.
Na drie jaar telt het programma tientallen van dit soort prototypes en meer dan honderd octrooiaanvragen. Succes in de markt is belangrijk in het NXTGEN programma. Voor verschillende nieuwe producten zijn de eerste intentieverklaringen met klanten getekend.
Via gezamenlijke onderzoekscalls met NWO kregen in 2026 bovendien acht consortia samen ruim 18 miljoen euro. Door het zaaien van deze miljoenen wil NXTGEN tegen 2040 6 tot 9 miljard bijdragen aan de Nederlandse economie.
Centrale schakel in de ‘innovatieve vijfhoek’
In Innovatiekracht beschrijft Van der Horst innovatie als een vijfhoek: bedrijven, kennisinstellingen, overheid, investeerders en burgers. Zijn werk bestaat uit het verbinden van die hoeken. Behalve bij NXTGEN doet hij dat als lid van het kernteam van de Kennis- en Innovatieagenda Sleuteltechnologieën en als bestuurslid van HightechNL.
Hoe ver die invloed reikt, blijkt uit het begrip control points: technologische posities waarmee een land onmisbaar wordt in internationale waardeketens. Het denken daarover begon bij NXTGEN en belandde zo in de Nationale Technologiestrategie. „Het was als een sneeuwbal die begon te rollen”, zei Van der Horst eerder tegen TNO Vector.
Toch staat het voortbestaan van deze succesvolle aanpak nu op het spel. Het Nationaal Groeifonds, de belangrijkste geldschieter van NXTGEN, krijgt geen vaste opvolger. Daardoor dreigt er een groot gat te vallen in de innovatieketen. Dat is een groot verlies voor de Nederlandse techsector. Ook al omdat dit soort programma's aantoonbaar ook meer private R&D en sterkere ecosystemen opleveren.
Van der Horst weet als geen ander dat dit een lange adem en duurzame financiering vraagt: „Innovatie is geen sprint, maar een marathon. Rustig, consistent beleid, tegen het saaie aan: dat is de helft van het succes.”
Het oordeel van de jury
Lars Anderson, manager Innovatie, DPG Media:
„Tom van der Horst hoeft niet zo nodig op de voorgrond te staan. Liever laat hij zijn denkwerk en initiatieven voor zich spreken. Hij is een van de architecten van NXTGEN Hightech, een innovatieprogramma dat een nieuwe generatie hoogwaardige machines moet opleveren.”
„Zo kan Nederland internationaal sterker staan en krijgt onze technologiesector meer ‘control points’: technologische posities waar anderen niet omheen kunnen. Dat begrip hielp hij op de agenda te zetten en inmiddels staat het in de Nationale Technologiestrategie. Opgedane kennis houdt hij niet voor zichzelf. In zijn boek Innovatiekracht deelt hij de lessen achter NXTGEN, zodat anderen het wiel niet opnieuw hoeven uit te vinden.”
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in en win je eigen robot!
