Premie op basis van je rijgedrag of menopauze: hoe ver laat actuaris AI gaan bij het berekenen van ons risico?
Verzekeraars kunnen met AI veel nauwkeuriger risico’s inschatten. Dat brengt tegelijk een ongemakkelijke vraag op tafel: waarom zou jij nog meebetalen aan het risico van een ander? „Het is niet de vraag hoe we AI menselijk houden, maar hoe menselijk blijft de mens.”
Lars Beute zag op TikTok een bericht voorbijkomen over de Amerikaanse fintechverzekeraar Lemonade. Die heeft een speciale kilometerverzekering voor Tesla’s: „Als je zelf achter het stuur zit, betaal je het gewone kilometertarief. Laat je de Tesla met Full Self-Driving rijden, dan betaal je voor die kilometers de helft.”
Beute is actuaris en houdt zich bij TVM Verzekeringen bezig met AI. Zijn eerste gedachte nadat hij over de verzekering hoorde: Ja, natuurlijk. Minder risico, lagere premie.
Maar er bleef iets morrelen. Zelfrijdende auto’s worden beter. Misschien gaat daardoor het aantal ongelukken omlaag en stijgt de verkeersveiligheid. „Maar voor wie is dit vooral prachtig? Voor de mensen die zo’n dure zelfrijdende auto kunnen kopen. Met technologie die ook nog eens hun risico en daarmee hun premie verlaagt.”
Lees ook: Valkuilen van AI-trainingen, ChatGPT-ads, AI-agent Instinct en het einde van de kantoorbaan?
Lullig voor de buren
Actuarieel is dat volkomen logisch. Dat is lullig voor de buren die in een 12 jaar oude Citroën C1 rijden. Prima bestuurders, nooit schade. Toch moeten ze relatief meer premie betalen. Niet omdat ze slechter rijden. Maar omdat ze geen geld hebben om hun risico met een zelfrijdende auto te verlagen.
“Als straks iedereen een premie op maat betaalt, wat delen we dan nog? En hoe houden we dan samen ons land verzekerbaar?”
Het Lemonade-model zaagt aan het fundament van verzekeren zoals wij dat kennen. „Verzekeren draait van oorsprong om solidariteit. Om het delen van risico.” Iedereen legt geld in een gezamenlijke spaarpot. De pech van de een wordt door de rest gedragen. Vanuit dat beginsel is TVM ook ooit opgericht voor de sector transport en logistiek. „Het is nog steeds de kern van hoe we als coöperatie werken.”
Verzekeringspot met z’n allen betalen
Als straks iedereen een premie op maat betaalt, wat delen we dan nog? En hoe houden we dan samen ons land verzekerbaar? Want die verzekeringspot moeten we wel met z’n allen betalen.
Met AI kunnen verzekeraars nog meer gegevens over hun klanten naast elkaar leggen. Om risico’s nauwkeuriger in te schatten, zegt Beute. Zijn verwachting: „Over vijf jaar hebben we van iedereen een nog scherper beeld van wat die doet, kan en weet, zodat we voor alle mogelijke verzekeringen met behulp van AI tot op de millicent kunnen zeggen: kijk, dit is het premiebedrag dat jij op basis van je gedrag moet betalen.”
Toch is AI binnen de actuariële wereld een soort hallucinerende olifant in de kamer. Beute: „Voor actuarissen moeten dingen tot drie cijfers achter de komma juist en kloppend zijn. Bij complexere AI-modellen is het extra hard nodig om uitkomsten te kunnen controleren, herleiden en verklaren.’’
Lees ook: Wat is Instinct? Deze AI-agent gaat misschien wel jouw werkdagen ingrijpend veranderen
AI biedt kansen voor actuaris
Dat kan voor ongemak zorgen. Voor safe en veilig. Voor zijn vakgebied biedt AI volgens Beute juist kansen. Hij kijkt daarbij naar risicodifferentiatie. Dat gebeurt al. Iedereen bouwt straks zijn eigen pensioen. Het risico dat je daarin neemt, mag je zelf deels bepalen. Ook hebben mensen al een aanvullende zorgverzekering. „En kijk naar je autoverzekering: hoe langer je schadevrij rijdt, hoe minder premie je betaalt.”
“Een volgende stap? Verzekeringen rond ziekte en arbeidsongeschiktheid op maat?”
Bij de ANWB heb je bovendien al een rijgedragverzekering, vertelt Beute. „Een beacon in je auto registreert via een app op je telefoon hoe je rijdt, optrekt, remt en bochten neemt. Je gaat hierin meer variaties krijgen.”
De ultieme proeftuin: de gezondheidszorg. Want dat voelt een beetje gek toch? Iemand die 40 jaar rookt of al jaren ongezond eet en drinkt, betaalt nog altijd dezelfde zorgpremie als mensen die gezond leven en daarvoor extra betalen, omdat ze duurder biologisch eten kopen en regelmatig sporten. Maar nee, zei de politiek in 2006 met de Zorgverzekeringswet. Niet differentiëren op gezondheidsprofielen van mensen. Verboden, punt.
Intussen zijn we een flink aantal jaren verder. Verzekeraars kunnen individuele gezondheidsprofielen beter in kaart brengen, zegt Beute. „Ik denk dat AI die discussie gaat openbreken.”
‘Idioten!’. ‘Betuttelen!’ ‘Big Brother’
Stel dat we in ons land besluiten dat mensen die roken meer zorgpremie moeten betalen: Beute ziet Johan Derksen al op de tafel staan. ‘Idioten!’. ‘Betuttelen!’ ‘Big Brother’. „Maar de mogelijkheden om dit te doen, worden steeds groter.”
Een volgende stap: verzekeringen rond ziekte en arbeidsongeschiktheid op maat? Omdat je weet dat een vrouw in de menopauze zit of een blessuregevoelige sport beoefent. Of omdat uit data blijkt dat een medewerker veel drinkt of een levensbedreigende ziekte heeft.
Doen of niet doen, vraagt Beute zich af. En als je kiest voor verdere individualisering, hoe houd je de zorg in een vergrijzend Nederland dan betaalbaar? „Technische mogelijkheden mogen geen reden zijn om dit allemaal te doen. Daarom is het belangrijker om vast te leggen waar we dit beslist niet willen doen.”
‘Laat dit soort beslissingen niet blind aan AI over’
Eén ding: laat dit soort beslissingen niet blind aan AI over, benadrukt Loes de Boer, oud-actuaris, jurylid van de verkiezing Actuaris van het Jaar en mede-eigenaar van Qultify, dat AI-gestuurde software voor verandermanagement ontwikkelt. „Je kunt heel moeilijk iets menselijk maken wat dat per definitie niet is.” Dat hoeft AI ook niet te zijn, vindt zij. „Het gaat om de keuzes die jij zelf als mens maakt. Om wat jij vindt dat AI moet doen.”
“We willen alles vastleggen in data, en dat vergt steeds meer moraliteit”
Je kunt die AI-beslismomenten geforceerd proberen te vermenselijken met beslisregels, maar het is en blijft een computer, zegt De Boer. „Menselijkheid zit in uitzonderingen. In de ruimte om van een regel of optimale uitkomst af te wijken. Hoeveel van die ruimte wil je automatiseren?”
Zij ziet daarom een meer wezenlijke vraag: „Niet hoe houden we AI menselijk, maar hoe blijft de mens menselijk? De wereld wordt steeds technischer. We willen alles vastleggen in data, en dat vergt steeds meer moraliteit. Er bestaat een verschil tussen wat technisch kan en wat verantwoord is. AI kan consequenties doorrekenen, maar niet voor ons bepalen welke daarvan rechtvaardig zijn.”
De Boer denkt aan medicijnen die je wel of niet vergoedt. Een algoritme kan concluderen dat die voor te weinig mensen relevant zijn. „Maar je zal maar een van die mensen zijn die zulke medicijnen echt nodig heeft.”
Lees ook: AI-assistent Instinct zet de softwarewereld op zijn kop: zes inzichten van founder Noah Shinn
Hogere premie voor je opstalverzekering
Iets anders: moet je straks een hogere premie voor je opstalverzekering betalen als je in een huis woont met een groter risico op funderingsschade? Of als je in een wijk woont met meer overstromingsgevaar?
Laat machines gerust berekeningen maken. Maar je hebt nog steeds mensen nodig om hun uitkomsten te checken en grenzen te stellen.
„Het is een interessante paradox”, zegt De Boer. „Hoe beter je met AI het individuele risico kunt voorspellen, hoe moeilijker het wordt om datzelfde risico te delen. Waar eindigt risicodifferentiatie en waar begint solidariteit?”
“Het gaat om betaalbaarheid en solidariteit. Om kosten versus moraliteit”
Kanaries in de kolenmijn
Actuarissen spelen binnen dit vraagstuk een belangrijke rol. Zij zijn kanaries in de kolenmijn. Ze zien ontwikkelingen en risico’s eerder dan anderen. Op basis van claimpatronen, schadedossiers, sterftecijfers en temperatuurstijging.
Hoogste tijd dat ze daarom opstaan en aan talkshowtafels uitleggen wat er speelt, vooral binnen de zorg. De Boer: „Het gaat om betaalbaarheid en solidariteit. Om kosten versus moraliteit.”
Voor Beute is het duidelijk waar de grote AI-ontwikkelaars naartoe willen. Een wereld waarin ieder voor zich leeft. Iedereen heeft zijn eigen personal assistant. Een device dat alles meet, monitort, doet en vraagt wat jij op dat moment nodig hebt. „Het is de vraag of we met z’n allen naar zo’n individuele wereld toe willen. Met alle mogelijke collectieve gevolgen die daarbij horen.”
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
