De boodschap van Trump: de Venezolaanse olie-industrie kan veel beter door de Verenigde Staten worden geëxploiteerd. Want extra olie-opbrengsten zullen Venezuela weer welvarend maken, dat zal Venezolanen die naar de VS zijn geëmigreerd naar hun land doen terugkeren, én deze Amerikaanse militaire operatie bekostigen. Volgens Trump is het een win-win-winsituatie en gebeurt dit alles zonder kosten voor de Amerikaanse belastingbetaler, schrijft het AD.
Het is een opmerkelijke en optimistische claim, die echter minstens evenveel vragen als antwoorden oproept.
1. Waarom zit die Venezolaanse olie Trump zo hoog?
De Amerikaanse president stelt dat de Venezolaanse olie-industrie is opgebouwd met Amerikaans kapitaal, kennis en bedrijven. De nationalisaties door socialistische regeringen noemt hij 'diefstal'. Volgens Trump heeft Amerika het recht de gestolen olie 'terug te nemen'. Zijn adviseur Stephen Miller zei het zo: „Amerikaans zweet, vindingrijkheid en hard werk hebben de olie-industrie in Venezuela opgebouwd. De tirannieke onteigening ervan was de grootste gedocumenteerde diefstal van Amerikaans vermogen en eigendom. Deze geplunderde bezittingen zijn vervolgens gebruikt om terrorisme te financieren en onze straten te overspoelen met moordenaars, huurlingen en drugs."
Amerikaanse bedrijven zouden nu miljarden willen investeren in het herstel van de vervallen infrastructuur en de productie weer opvoeren. Win-win voor Venezuela én voor de Verenigde Staten, aldus Trump.
2. Eerst even de geschiedenis: klopt het dat de VS de olie-industrie in Venezuela heeft opgebouwd?
Nee. De eerste grote buitenlandse investeerder in de oliewinning in Venezuela was Koninklijke Olie/Shell, al weer meer dan honderd jaar geleden. Mede door het toenmalig Nederlands-Britse bedrijf, destijds geleid door Henri Deterding, kwam de Venezolaanse olieproductie op stoom en werd het land in 1928 zelfs de grootste olie-exporteur ter wereld. Die positie zou Venezuela houden tot ongeveer 1970.
Die vroege olieboom is precies de reden waarom er in de vorige eeuw grote raffinaderijen zijn gebouwd op Aruba en Curaçao. De raffinaderij bij Willemstad was bijvoorbeeld de belangrijkste leverancier van kerosine voor geallieerde vliegtuigen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Pas na de vondsten van grote olievelden door Shell in Venezuela begonnen ook Amerikaanse bedrijven met oliewinning in het Zuid-Amerikaanse land.
3. Waarom is deze olie van zo groot strategisch belang voor de VS?
Hoewel de Verenigde Staten zelf enorm veel olie oppompen, produceren ze vooral lichte olie. Raffinaderijen in Texas en Louisiana zijn juist ingericht op zware, stroperige olie. Die komt vooral uit Venezuela, Canada en Rusland. Omdat het ombouwen van raffinaderijen miljarden kost, blijft import van zware olie cruciaal voor de Amerikaanse brandstofvoorziening en energiezekerheid.
4. Hoe zit het met eerdere nationalisaties en claims van Amerikaanse bedrijven?
Venezuela heeft zijn olie-industrie twee keer ingrijpend genationaliseerd. In 1976 nam Venezuela de bezittingen over van Koninklijke Shell, ExxonMobil en Chevron en gebruikte die om het staatsoliebedrijf Petróleos de Venezuela (PDVSA) op te richten. In tegenstelling tot abrupte nationalisaties elders in die periode betrof dit een onderhandelde overgang.
Onder Hugo Chávez volgde in 2007 een tweede golf. Amerikaanse oliegiganten als ExxonMobil en ConocoPhillips verlieten het land en wonnen weliswaar rechtszaken waarin Venezuela samen meer dan 11 miljard dollar moest betalen, maar die rekening zou grotendeels onbetaald zijn gebleven. Alleen Chevron bleef actief in Venezuela.
Volgens Donald Trump heeft Amerika gezien de investeringen in het verleden nu alle recht op compensatie via olie-inkomsten. Anderen stellen overigens dat de Amerikaanse bedrijven destijds redelijk gecompenseerd zijn.
5. Hoe realistisch zijn Trumps plannen?
Daarover bestaat veel twijfel, temeer daar nog maar moet blijken of de opvolgers van Maduro wél zaken met de Amerikanen willen doen. Venezolanen zijn trots op hún olie en zelfs tegenstanders van Maduro zullen moeilijk accepteren dat Amerikanen met de kroonjuwelen aan de haal gaan. Daarbij zijn oliebedrijven doorgaans terughoudend om miljarden in het land te pompen vanwege politieke instabiliteit, lage olieprijzen en het risico op nieuwe onteigeningen.
De Venezolaanse olie-industrie verkeert in slechte staat na jaren van verwaarlozing en internationale sancties. Het kan jaren duren en enorme investeringen vergen voordat de productie weer sterk toeneemt. Grote Amerikaanse spelers zwijgen over Trumps woorden of laten weten dat het voorbarig is te speculeren op toekomstige activiteiten of investeringen. Venezuela produceert nu ongeveer 1,1 miljoen vaten per dag, een fractie van het niveau in de jaren 70. En die export gaat vooral naar China en Rusland, om schulden af te betalen.
6. Kan Trump de exploitatie van Venezolaanse olie-industrie zomaar overnemen?
Matthew Waxman, hoogleraar rechten aan Columbia University en voormalig veiligheidsfunctionaris onder president George W. Bush, heeft zo zijn twijfels. 'Een belangrijke kwestie is wie juridisch eigenaar is van de olie', meldt Waxman in een e-mail aan het Amerikaanse persbureau AP. 'Een bezettende macht mag zich niet verrijken met de hulpbronnen van een andere staat, maar de regering-Trump zal waarschijnlijk stellen dat de Venezolaanse overheid die nooit rechtmatig in bezit had.'
Tekst: Redactie AD Buitenland.
Bloomberg-journalist Julian Lee analyseert welke gevolgen de Trump-actie heeft voor de Venezolaanse olie-industrie en de wereldwijde oliemarkt. Zie de video:
