Ondanks een nog altijd sterke internationale concurrentiepositie is Nederland structureel kwetsbaar geworden door langdurige stagnatie van de productiviteitsgroei en een achterblijvend investerings- en innovatievermogen. Dat blijkt uit onderzoek van RaboResearch, het economisch bureau van Rabobank.
„De productiviteit in de Nederlandse externe sector – het gedeelte van de economie dat blootstaat aan internationale concurrentie, zoals internationaal verhandelbare goederen en diensten – staat al veertien jaar stil”, zegt hoofd Nederlandse Economie Hugo Erken van Rabobank.
‘Nederlandse economie staat stil’
In het rapport is Nederland vergeleken met Denemarken en België. Als er niets gebeurt, dreigt ons land de strijd met deze twee landen te verliezen. Erken: „Waarom we gekozen hebben om de economie van deze landen naast Nederland te leggen? Het zijn landen die om meerdere redenen sterke gelijkenissen hebben met ons land: ze hebben min of meer dezelfde culturele en institutionele achtergrond, een deels overlappende economische geschiedenis met een open economie, een vergelijkbaar klimaat en ze hebben net als wij logistieke knooppunten met grote zeehavens.’’
In de vergelijkingen is onder meer gekeken naar concurrentiekracht, investeringen in kapitaalgoederen, research & development (R&D) en brede welvaart, een maatstaf voor de kwaliteit van leven die verder kijkt dan alleen economische groei (bbp) of inkomen.
Lees ook: Rapport-Wennink: ‘Moeilijke keuzes nodig om welvaart te behouden’
Arbeidsproductiviteit blijft achter bij stijgende loonkosten
Vooropgesteld: het bruto binnenlands product (bbp), de totale waarde van alle in een land geproduceerde goederen en diensten gedurende een bepaalde periode, per inwoner is in Nederland in internationaal opzicht relatief hoog. Ons land bezet de vierde plek binnen de OESO (Denemarken staat op drie, België op acht). Vooral de hoge participatiegraad in combinatie met een hoog niveau van de arbeidsproductiviteit verklaart de sterke Nederlandse positie.
Wat mij misschien nog het meest opvalt uit onze bevindingen, is dat Denemarken een hoge productiviteitsgroei combineert met een stabiele loonkostenontwikkeling
Hugo Erken Hoofd Nederlandse Economie Rabobank
Het bbp per gewerkt uur ligt echter lager dan in België, Denemarken en ook de VS. Hoewel de loonkosten in al deze landen, net als in Nederland, de afgelopen jaren flink zijn gestegen, is Nederland het enige land waar de productiviteit over het geheel genomen niet is toegenomen. Erken: „Wat mij misschien nog het meest opvalt uit onze bevindingen, is dat Denemarken een hoge productiviteitsgroei combineert met een stabiele loonkostenontwikkeling. De arbeidsmarkt functioneert beter, vanwege een goed functionerend loonvormingsmodel.”
Hij gaat verder: „Ook wordt er meer geïnvesteerd in technologie en infrastructuur. Bovendien is de kwaliteit van Deense instituties hoog. Met andere woorden: de concurrentiekracht in Denemarken is zeer stabiel ingeregeld. Iedereen weet waar hij of zij aan toe is. Ook België heeft flink geïnvesteerd in technologie en infrastructuur. Het kan zijn dat de Belgische investeringen minder goed renderen door kwalitatief minder goede instituties. Maar het is ook mogelijk dat de positieve effecten nog niet zichtbaar zijn, maar nog komen.’’
Impact van stijgende energiekosten
Kijkend naar de productiviteit zijn er grote sectorale verschillen, vervolgt Erken. Waar industriële en zakelijke dienstensectoren met een achterblijvende productiviteit en relatief hoge loonkosten te maken hebben, zijn er weer andere sectoren die juist wel groei in productiviteit laten zien: farmacie, machinebouw, high tech en financiële dienstverlening.
Ook de sterk opgelopen energiekosten zetten de concurrentiepositie van Nederland, vooral sinds 2022, onder druk. Met name de energie-intensieve sectoren, denk aan chemie, logistiek en voedingsmiddelenindustrie, dreigen hun kostenvoordeel kwijt te raken of hebben dit al verloren. Door de oorlog in het Midden-Oosten zijn de energiekosten onlangs opnieuw fors gestegen.
Wisselwerking tussen concurrentiekracht en brede welvaart
Verder heeft RaboResearch gekeken naar brede welvaart, een integrale maatstaf voor levenskwaliteit. Deze maatstaf kijkt verder dan louter economische groei (bbp), maar omvat ook materiële welvaart, gezondheid, milieu, veiligheid, onderwijs en sociale samenhang. „Concurrentiekracht en brede welvaart versterken elkaar: een sterker verdienvermogen leidt tot bredere welvaart, en andersom.’’
Lees ook: Peter Stolk (NTS) wil 14 miljard euro voor 53 innovatieplannen: ‘We hebben geen tijd te verliezen’
Ons onderzoek onderstreept het rapport van Peter Wennink: een van zijn aanbevelingen is om R&D-investeringen te intensiveren, anders raken we nog verder achterop
Hugo Erken Hoofd Nederlandse Economie Rabobank
Europa raakt achterop: noodzaak voor meer R&D-investeringen
Heel Europa verliest overigens structureel terrein ten opzichte van grote machtsblokken als Amerika en China, aldus Erken. De oorzaken: lage productiviteitsgroei, een investeringsachterstand en strategische afhankelijkheden.
Deze constatering wordt gestaafd door analyses van oud-ECB-president Mario Draghi, oud ASML-topman Peter Wennink en de Belgische minister-president Bart De Wever. Dit is volgens het drietal het gevolg van een opeenstapeling van structurele uitdagingen, waaronder een lage productiviteitsgroei, een toenemende achterstand op het gebied van digitalisering en technologische innovatie en kwetsbaarheden in de aanvoer van energie, kritieke grondstoffen en halffabricaten.
„Ons onderzoek onderstreept het rapport van Peter Wennink: een van zijn aanbevelingen is om R&D-investeringen te intensiveren, anders raken we nog verder achterop.’’
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
