In gesprek met Paul van Riessen gaat het niet alleen over reclamefolders, postmarkten en concurrentie met PostNL, maar vooral over verantwoordelijkheid nemen, jezelf blijven ontwikkelen en begrijpen wat leiderschap van je vraagt zodra jij degene bent die de knoop moet doorhakken.
Dit artikel is slechts een deel van het gesprek. Daarom: luister vooral naar de At the Top-podcast onderaan deze pagina.
Geen rechte lijn naar de top
Pasma was op school geen vanzelfsprekende doorstromer. Hij begon op de mavo, stapelde via havo en vwo door en kwam pas later uit bij een universitaire studie. Zelf maakt hij daar weinig drama van. „Uiteindelijk doe je er dan wel acht jaar over”, zegt hij. „Ik was vooral laat in mijn ontwikkeling, denk ik.”
Lees en luister ook deze At the Top: De L’Europe-topman Robert-Jan Woltering na internationale carrière: ‘Heineken belde of het niet tijd was om naar huis te komen’
Toen hij uiteindelijk aan de universiteit begon, was hij al 22. Daarvoor had hij nog twee jaar in dienst gezeten. „Ik was misschien nog wel een eigenwijze jongen die eigenlijk overal wel een antwoord op had”, zegt hij over die tijd als onderofficier. Maar juist in die periode ontdekte hij ook dat daar niet altijd een plek of moment voor is. „Soms moet je gewoon een beetje plooien naar hoe de dingen gaan, je aanpassen, een beetje meedoen met het systeem.”
Het gaf hem niet alleen discipline, maar ook extra motivatie om aan zijn studie te beginnen. „Mensen verliezen hun hele eerste studiejaar met drinken”, zegt hij. „Nou, die had ik al achter de rug.”
Er zat wel iets in mijn karakter wat eigenlijk altijd zorgde dat ik verantwoordelijkheid nam
Yme Pasma Spotta
De nieuwsgierigheid naar innovatie bracht hem uiteindelijk naar de studie industrieel ontwerpen in Delft. Zijn ambitie was niet per se om in het bestuur van de studievereniging terecht te komen, maar ook daar kwam hij vanzelf weer in een rol met verantwoordelijkheid. „Er zat wel iets in mijn karakter wat eigenlijk altijd zorgde dat ik verantwoordelijkheid nam.”
Veranderen in plaats van beheren
Via een afstudeeropdracht belandde Pasma in de wereld van postkantoren en retailconcepten, later gevolgd door functies bij PostNL. Daar zat hij al snel op plekken waar niet vooral moest worden beheerd, maar veranderd.
Een van die trajecten was het afbouwen van de klassieke postkantoren en het onderbrengen van postdiensten in winkels als Albert Heijn, Bruna en AKO. Aanvankelijk werd hij met dat soort plannen, zegt hij zelf, „natuurlijk voor gek verklaard”. Toch gingen ze door.
Lees en luister ook deze At the Top: Pathé-CEO Jacques Hoendervangers: ‘Er zijn maar weinig mensen die grote dingen klein kunnen maken
Pas later drong ook de andere kant van zo’n beslissing echt tot hem door. Wat voor hem eerst vooral een businesscase was geweest, kreeg een ander gezicht toen hij achterin een zaal ging zitten bij een informatiebijeenkomst voor medewerkers. „Toen schrok ik me helemaal kapot”, zegt hij. Pas op dat moment drong volgens hem echt door wat zo’n beslissing doet met mensen die er niet zelf voor kiezen hun baan te verliezen.
Ook zijn eigen opmars verliep in die periode niet via een strak plan, maar doordat hij naar voren stapte zodra het spannend werd. Toen de pers lucht kreeg van een pilot met nieuwe postkantoorconcepten, schoof zijn leidinggevende hem naar voren voor het NOS Journaal. Met één extra instructie: hij moest zeggen dat hij directeur was. „Ik weet de datum nog. Vanaf dat moment wist ik dat ik directeur was.”
Harvard leerde hem knopen doorhakken
Het idee om naar Harvard te gaan liep al langer met hem mee, omdat hij op onderdelen het gevoel had dat hij nog iets miste. Een klassieke deeltijd-MBA kwam er alleen jarenlang niet van. Met vier kinderen en zaterdagen in zwembaden en langs sportvelden was daar simpelweg geen ruimte voor. „Als het gaat om marketing of finance, dacht ik vaak: ik mis eigenlijk nog wat in mijn toolkit.”
De belangrijkste les die hij daar uiteindelijk leerde, bleek verrassend simpel. „Als jij het niet doet als manager, de beslissing niet neemt, dan gebeurt het niet.”
Op Harvard werkte hij met drie cases per dag, in een groep van 150 mensen uit 75 nationaliteiten. Iedereen keek anders naar dezelfde situatie. Juist daardoor drong volgens hem door wat de rol van een general manager in essentie is: niet eindeloos blijven analyseren, maar op een gegeven moment beslissen. „Het maakt eigenlijk niet uit wat je beslist, als je maar wat beslist.”
Lees en luister ook deze At the Top: Tegen de stroom in: Jorien Castelein (CEO Blink) breekt de onderwijsmarkt open met popmuziek
Dat klinkt harder dan hij het bedoelt. In zijn verhaal staat die les niet los van wat hij eerder al had gezien. Besluiten nemen is nodig, maar je moet ook beseffen wat ze bij anderen losmaken.
Groei genereren terwijl de markt krimpt
Die les gebruikt hij nu dagelijks bij Spotta. Het bedrijf bezorgt nog altijd miljoenen reclamefolders per week, maar opereert tegelijk in een markt die al jaren kleiner blijft worden. „We zitten echt in een krimpmarkt”, zegt Pasma. „Het volume is gehalveerd in die zes jaar.”
Toch is het volgens hem te makkelijk om die markt af te schrijven. Nog altijd geven 4,2 miljoen huishoudens aan folders te willen ontvangen. En volgens onderzoek van Spotta zegt 22 procent van de Nederlanders die folders zelfs nodig te hebben om het huishoudboekje rond te krijgen. „Dat is nog wel van maatschappelijk belang”, zegt hij over die reclamefolders.
Dat maakt de uitdaging dubbel: een afnemende markt draaiende houden en tegelijk nieuwe groei organiseren. Die groei zoekt Spotta onder meer in gepersonaliseerde folderpakketten. Huishoudens kunnen zelf aangeven welke folders ze wel en niet willen ontvangen. „Voor een adverteerder is dat meer waard”, zegt Pasma.
Lonely at the top is soms echt wel waar
Yme Pasma Spotta
Het vraagt volgens hem continu om ingrijpen en bijsturen. „Lonely at the top is soms echt wel waar”, zegt hij. Ook nu nog speelt een deel van het werk zich vooral in zijn eigen hoofd af: gaan we snel genoeg, grijp ik op tijd in, stuur ik op de juiste dingen?
Waarom representatie ertoe doet
Aan het einde van het gesprek komt nog een ander onderwerp voorbij: waarom Pasma zich publiekelijk uitsprak over biseksualiteit in boardrooms. Aanleiding was een artikel over representatie van niet heteroseksuelen aan de top. Zelf had hij daar op het werk nooit veel ruchtbaarheid aan gegeven. „Mensen denken gewoon: die is hetero”, zegt hij. „En ik vraag dat zelf ook niet aan andere mensen.”
Toch besloot hij zich er wel over uit te spreken, juist omdat hij het verschil scherp zag tussen inclusief leiderschap en representatie. Volgens hem helpt zichtbaarheid om anderen het gevoel te geven dat doorstroom ook voor hen mogelijk is.
Lees en luister ook deze At the Top: Van CliniClowns naar de top van Dille & Kamille: hoe één ervaring CEO Hans Geels veranderde
Hij zegt daarbij niet dat queer zijn iemand vanzelf tot een betere leider maakt. Wel dat bepaalde eigenschappen die ermee samen kunnen hangen, zakelijk van waarde kunnen zijn. „Als jij goed een zaal kan lezen en goed mensen kan lezen, en als jouw aanpassingsvermogen hoog is, dan heb je daar gewoon wat aan in het bedrijfsleven.”
Geen klassieke route, wel een duidelijke lijn
Wat At the Top met Yme Pasma vooral laat zien, is dat een onorthodoxe route geen nadeel hoeft te zijn. Mavo, havo, vwo, diensttijd, Delft, Harvard: het oogt niet als de klassieke rechte lijn richting de bestuurskamer. En toch zit er achteraf een duidelijke lijn in.
Niet omdat alles van begin af aan vastlag, maar omdat in die omweg al vroeg iets zichtbaar was dat later belangrijk bleef: verantwoordelijkheid nemen, in beweging komen als iets vastloopt en accepteren dat leiderschap uiteindelijk betekent dat jij degene bent die beslist.
Beluister At the Top
In de volledige aflevering vertelt Yme Pasma ook over:
Hoe hij als jonge manager onverwacht als ‘directeur’ in het NOS Journaal belandde.
Wat hij zag in de belangenjungle van Royal FloraHolland, met 4.000 kwekers en evenveel opvattingen.
Waarom hij juist in een krimpmarkt kansen ziet voor Spotta.
Welke strategische les van Harvard en denker Clay Christensen hem nog altijd bijblijft.
Waarom hij zich publiekelijk uitsprak over biseksualiteit en representatie in de boardroom.
Luister en leer van de besten. Elke week spreekt Paul van Riessen in At the Top iemand uit het bedrijfsleven die het écht gemaakt heeft. Over de weg omhoog, de keuzes, de lessen, de momenten waarop alles veranderde. Leiders maken duidelijk wat goed leiderschap anno nu betekent.
At the Top beluister je elke vrijdag van 12.00 tot 13.00 uur op New Business Radio en daarna via de bekende podcastkanalen.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
