Ze ziet het vaak gebeuren in de praktijk bij klanten: werknemers leren zichzelf AI aan, vaak zonder beleid of de juiste middelen, terwijl managers reactief en afwachtend blijven. Succesvol leiderschap in het AI-tijdperk betekent dat je stopt met afwachten, zelf actief met de technologie aan de slag gaat en bewust kiest welke processen je automatiseert en welke je juist nadrukkelijk menselijk houdt, zo legt ze uit.
Passantino is verbonden aan School for AI-Human Skills, waar ze trainingen in AI-geletterdheid geeft, en aan Working Humans, waar ze keynotes en lezingen verzorgt en boeken en podcasts maakt. Ze is een veelgevraagd trainer en expert en begeleidt onder meer bedrijven als ASML, Volkswagen Pon (VWPFS) en VodafoneZiggo bij de implementatie van AI-projecten.
“Het is ook een gebrek aan kennis om echt te begrijpen wat AI is”
Fiona Passantino
Meer HR dan IT
Een veelgemaakte fout in de bestuurskamer is de aanname dat de implementatie van kunstmatige intelligentie een technologisch vraagstuk is.
Passantino: „Leiders denken: oké, de IT-afdeling moet AI maar regelen. Dat klopt deels, want het is software. Maar AI is ook te zien als een groep nieuwe medewerkers, eigenlijk een heel team van stagiaires die je moet begeleiden. Dan is het ook een issue voor HR en het managementteam. Maar het is ook een gebrek aan kennis om echt te begrijpen wat AI is.”
De mythe van directe productiviteitswinst
Bovendien wordt er geklaagd over oplopende licentiekosten. Volgens Passantino bestaan er ook de nodige misvattingen over het rendement van een AI-investering. Bedrijven hopen met AI direct flink op tijd en geld te besparen, maar de realiteit is weerbarstig. AI is géén magische tool, maar een investering die in de beginfase juist tijd en geld kost. Medewerkers hebben minstens één dag per week nodig om te experimenteren.
„Ik heb lange discussies met klanten die zeggen: oké, ik wil graag AI inzetten, maar we verwachten dat de productiviteit binnen het eerste jaar 40 procent omhooggaat. Dan zeg ik meteen: ‘Sorry, maar dat is een fantasie.’ Ze lopen dan zo fanatiek achter dat idee aan, zonder er kritisch over na te denken. Dus kun je beter nu al weten dat het echt niet reëel is dan je arme medewerkers teleurstellend bezig te houden, want je verliest dan onnodige tijd.”
Lees ook: Management heeft hoge AI-ambities, maar op de werkvloer verloopt het stroef: zo dicht je de kloof
Van fundamenteel begrip naar een nieuw verdienmodel
Wat kan de adoptie van deze nieuwe technologie doen slagen? Volgens haar moeten leiders eerst begrijpen hoe het ‘brein’ van een algoritme werkt. „Alleen met een fundamenteel begrip van AI ontstaat er psychologische veiligheid en vertrouwen. Pas dan kunnen organisaties de stap maken naar het efficiënter maken van hun bestaande verdienmodel, naar het daadwerkelijk creëren van een nieuw model.”
Ook kan het management zorgen voor ‘zandbakken’ waarin werknemers veilig kunnen experimenteren. Naast harde kennis over AI zijn ook soft skills, zoals empathie, transparantie en kritisch denken, cruciaal.
„Bedrijven die voorop lopen, zijn onder meer Volkswagen Pon Holdings en zorgverzekeraar CZ. Ze maken winst met deze transitie en begrijpen de kern van de verandering. Dat betekent niet dat je het bestaande sneller doet, maar dat je het bestaande verandert in iets nieuws, bijvoorbeeld door AI-diploma’s aan medewerkers uit te reiken.”
“Een diploma zegt niet dat je een expert bent, alleen dat je jezelf veilig kunt redden”
Fiona Passantino
Het succes van het AI-zwemdiploma op de werkvloer
Wat is een AI-zwemdiploma? „Je toont aan dat je veilig en zelfstandig in het water kunt bewegen, zonder dat iemand hoeft mee te kijken, en daarna krijg je bijvoorbeeld toegang tot een premiumlicentie om agents te bouwen of tot Google AI Studio. Organisaties als CZ geven medewerkers een concreet, haalbaar doel en een moment van erkenning in plaats van een vage verplichting om ‘iets met AI te doen’. Het maakt vaardigheid zichtbaar en bespreekbaar: je weet wie er kan zwemmen, wie nog aan het oefenen is, en wie nog even bij de kant blijft. En het haalt de druk eraf, want een diploma zegt niet dat je een expert bent, alleen dat je jezelf veilig kunt redden.”
De verborgen goudmijn: kansen voor de ‘deskless worker’
Waar veel bedrijven zich blindstaren op de kantoormedewerker, ligt volgens Passantino de grootste kans elders. Passantino: „Neem ook de medewerkers die niet achter een bureau zitten mee in het proces. 80 procent van alle medewerkers ter wereld zit niet op kantoor, terwijl software-investeringen en de ontwikkeling van productiviteitstools zijn gericht op kantoorpersoneel.”
Volgens haar is het rendement op trainingsinvesteringen daar het grootst.„Kantoorpersoneel heeft al jaren toegang tot productiviteitstools. Bij de chauffeur, de fabrieksmedewerker of de verzorgende begint de teller vaak nog op nul, waardoor zelfs een kleine, simpele toepassing, zoals spraakactivatie op de telefoon, meteen een groot verschil maakt. Wie hen meeneemt, tapt een bron van kennis en betrokkenheid aan die de meeste organisaties volledig over het hoofd zien.”
Lees ook: De opkomst van de AI-vampier: AI belooft minder werk, maar de realiteit is een 90-urige werkweek
5 tips voor AI-leiderschap
In een eigen artikel trekt Passantino een aantal conclusies, die handvatten bieden voor het management.
- 1.
Gebruik AI als je persoonlijke sparringpartner. De AI fungeert als een neutrale, niet-oordelende coach die je helpt de juiste woorden en aanpak te vinden.
- 2.
Koester en benut de ‘AI-enthousiastelingen’ in je team. Geef hen een actieve rol in de verandering. Doe je dit niet, dan loop je het risico dat deze gedreven talenten het bedrijf verlaten.
- 3.
Maak tijd en budget vrij voor training en start een Artificial Intelligence Center of Excellence. (AICoE). Zorg daarnaast dat er budget is voor je eigen leiderschapstraining.
- 4.
Start het gesprek op de werkvloer. Zet hierbij de kennis van je interne AI-enthousiastelingen in, of nodig een externe expert uit om het team te inspireren.
- 5.
Neem zélf een AI-coach in de arm. Zo bouw je stap voor stap de fundamentele kennis op die je nodig hebt om de AI-strategie en het beleid van je afdeling vorm te geven.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox, ook over leiderschap. Schrijf je hier nu gratis in:
