HR

Slecht lezen is een bedrijfsrisico: zo pakt Asito taalproblemen op de werkvloer aan

Slecht lezen is een bedrijfsrisico: zo maakt Asito werk begrijpelijk voor iedereen.
Slecht lezen is een bedrijfsrisico: zo maakt Asito werk begrijpelijk voor iedereen.Redactie BusinessWise / AI
Leestijd 6 minuten •

De leesvaardigheid van Nederlandse jongeren blijft dalen. Volgens het meest recente PISA-onderzoek kan bijna 40 procent van de 15-jarigen niet goed genoeg lezen om mee te komen op school. Daardoor kunnen zij kansen missen in de maatschappij en dus op de werkvloer. Ondertussen verwachten bedrijven steeds vaker dat medewerkers zelfstandig apps gebruiken, formulieren invullen, instructies verwerken en met AI werken, stuk voor stuk digitale taken waarvoor je goed taalvaardig moet zijn. Maar wie handig is op een smartphone, kan nog niet automatisch met een werknemersportaal of zakelijke software overweg. En wie AI een tekst laat maken, moet ook kunnen beoordelen of die klopt.

Volgens Manouk van den Brink, adviseur bij ITTA UvA, wordt die complexiteit onderschat. Zij noemt een 55-jarige groenmedewerker die wegens fysieke klachten een kantoorfunctie kreeg. Hij moest tijdens vergaderingen luisteren, hoofd- en bijzaken onderscheiden, notulen formuleren, die in Word opmaken en mailen. „Dat zijn heel veel digitale en talige keuzes tegelijk voor een taak die voor anderen alledaags lijkt. Zijn werkgever regelde persoonlijke begeleiding en liet hem een halfjaar oefenen.”

Zichtbaar zodra het werk verandert

Ongeveer twee miljoen werkenden hebben beperkte basisvaardigheden, zegt Van den Brink. De meesten doen hun werk goed, vaak al jarenlang. Juist daardoor blijft het probleem uit beeld. „Het wordt vaak pas zichtbaar als er iets verandert: een nieuw takenpakket, een app of andere software.”

Sommige medewerkers nemen bijvoorbeeld praktische klussen van collega’s over in ruil voor hulp bij hun administratie. Let daarom niet alleen op lees- en schrijffouten. Ook weerstand tegen scholing, frustratie over een systeem en het vermijden van formulieren zijn mogelijke signalen. „De schuld wordt dan bijvoorbeeld bij ‘die stomme app’ gelegd. De medewerker ziet een cursus niet als oplossing voor het probleem. Wie dat alleen als onwil ziet, mist mogelijk de oorzaak.”

Manouk van den Brink, adviseur bij ITTA UvA.  Eigen foto
Manouk van den Brink, adviseur bij ITTA UvA.Eigen foto

Asito wist al langer dat een deel van de arbeidsmarktdoelgroep moeite heeft met lezen en schrijven. Onderzoek onder medewerkers en de arbeidsmarktdoelgroep gaf daar een concreter beeld bij. Volgens manager Recruitment & Employer Branding Simone Roffel heeft circa 40 procent van die doelgroep moeite met lezen en schrijven. „Wij kunnen wel roepen dat informatie ergens staat en dat mensen daar moeten kijken, maar voor onze doelgroep kan dat anders werken. We vragen steeds: begrijpt de doelgroep wat wij willen zeggen?”

Lees ook: Dankzij wet loontransparantie weet je straks dat ‘Jantje’ met dezelfde ervaring al jaren meer verdient dan jij

Vacatures die kandidaten wél bereiken

De gevolgen zijn al merkbaar bij het eerste contact. Een sollicitant denkt bijvoorbeeld op functie A te reageren terwijl het om functie B gaat. Asito gebruikt daarom korte vacatureteksten op B1-niveau en een voorleesknop. Video’s krijgen kopteksten in het Nederlands, Engels, Pools, Turks en Arabisch; de vijf talen die veel voorkomen onder de kandidaten en medewerkers die de organisatie wil bereiken. Andere filmpjes bevatten helemaal geen gesproken taal. Dat sluit aan bij het zoekgedrag van de doelgroep. „Zij gaan niet per se naar onze website om rustig door vacatures te scrollen”, zegt Roffel. „Ze klikken op video’s, vragen een chatbot om schoonmaakwerk of zoeken via Indeed. Via zulke routes komen ze bij ons.”

“Wie dat alleen als onwil ziet, mist mogelijk de oorzaak.”

Manouk van den Brink, adviseur bij ITTA UvA

Asito werkt eraan om vanaf begin 2027 ook de verdere sollicitatiereis meertalig aan te bieden. Kandidaten begrijpen zo beter op welke functie zij solliciteren en dat leidt tot beter passende sollicitaties. Bovendien geven nieuwe medewerkers in metingen aan dat het beeld uit de sollicitatie overeenkomt met het werk. „We doen dit niet op gevoel. We blijven toetsen of wat we veranderen daadwerkelijk werkt.”

Begrijpelijke instructies zijn veiligheidsvoorwaarde

Taalvaardigheid is niet alleen een inclusie- of recruitmentvraagstuk. In de schoonmaak werken mensen met chemicaliën en machines. Zij moeten doseringen, toepassingen en veiligheidsregels begrijpen. „Je geeft iemand niet zomaar een schrobmachine met de mededeling: succes ermee”, zegt Roffel. „Het is belangrijk om te kijken wat iemand nodig heeft om daarmee veilig, ergonomisch, professioneel en prettig te kunnen werken. Daarvoor moet je elkaar begrijpen en moet je controleren of de uitleg goed is overgekomen.”

Asito combineert taalkaarten voor leidinggevenden met taalbuddy’s die dezelfde taal spreken. Instructies worden gegeven met video, beeld, fysieke uitleg en training op de werkplek. Binnen Asito volgen schoonmakers doorgaans binnen het eerste jaar de Basisvakopleiding, tenzij zij al over een passend erkend diploma beschikken of een uitzondering van toepassing is.

De organisatie moet dus nagaan of de boodschap werkelijk is aangekomen. Dat sluit aan bij wat ITTA bij andere werkgevers ziet. Een algemene online cursus helpt iemand die op één concrete taak vastloopt meestal niet, aldus Van den Brink. „Professionalisering werkt het beste onder werktijd, op de werkvloer en gekoppeld aan een praktisch probleem, zoals vakantie-uren inplannen. Het onderwerp moet bovendien vaker terugkomen dan alleen in het jaarlijkse functioneringsgesprek.”

Simone Roffel, manager Recruitment & Employer Branding bij Asito.  Eigen foto
Simone Roffel, manager Recruitment & Employer Branding bij Asito.Eigen foto

Lees ook: Geldzorgen stoppen niet bij de kantoordeur: hoe ver ga je als werkgever met financiële hulp?

AI vergroot belang van goede taalbasis

Nieuwe technologie maakt het probleem niet vanzelf kleiner. Jongeren zijn opgegroeid met smartphones, maar kunnen daardoor nog niet automatisch zakelijke software gebruiken of AI-uitkomsten beoordelen. „Je hebt een taalbasis nodig die gekoppeld is aan je kennisbasis”, zegt Van den Brink. „Je moet weten wat je in een AI-programma stopt, wat eruit komt en of dat ergens op slaat.”

Werkgevers moeten dus zowel de basisvaardigheden van hun medewerkers ontwikkelen, als processen begrijpelijker maken. Asito helpt leidinggevenden om signalen te herkennen en zet vertaalondersteuning en taalbuddy’s in om taalbarrières te verkleinen. Roffel: „Interesse tonen en vragen stellen werkt beter dan iemand het etiket laaggeletterd geven.”

“Interesse tonen en vragen stellen werkt beter dan iemand het etiket laaggeletterd geven.”

Simone Roffel, manager Recruitment & Employer Branding bij Asito

Talent is taalonafhankelijk

Van den Brink erkent dat vooral kleinere werkgevers niet altijd tijd, geld en HR-capaciteit hebben voor een omvangrijk programma. Toch hoeft de eerste stap niet groot te zijn. Onderzoek bij welke verandering mensen kunnen gaan vastlopen, bespreek dat zonder oordeel en organiseer hulp rond die concrete werksituatie. Roffel waarschuwt voor te makkelijke aannames. „Toets wat je doelgroep begrijpt en leg je HR- en bedrijfsprocessen daarnaast. Talent is taalonafhankelijk. Met de middelen die er tegenwoordig zijn, kunnen we daar veel beter gebruik van maken.”

Lees ook: Meer uren werken maakt je niet automatisch productiever: vijf inzichten uit Rabo-onderzoek

Zo pak je beperkte basisvaardigheden aan

  1. 1.

    Let op verandering: problemen worden vaak zichtbaar bij nieuwe taken, apps, formulieren of opleidingen.

  2. 2.

    Creëer een leercultuur op de werkvloer en vraag door zonder te labelen: onderzoek waar frustratie of vermijding vandaan komt en creëer een veilig gesprek.

  3. 3.

    Test je communicatie: laat medewerkers vacatureteksten, contracten en instructies beoordelen op begrijpelijkheid.

  4. 4.

    Leer in de praktijk: bied begeleiding onder werktijd, rond een concrete taak en zo mogelijk op de werkplek. Oefen basis- en vakvaardigheden in samenhang met elkaar, op de manier waarop je ze tegenkomt op de werkvloer.

  5. 5.

    Meet en verbeter: controleer of medewerkers informatie echt begrijpen en of aanpassingen het gewenste effect hebben.

Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:

Delen: