Martijn van Haagen (de Baak) ziet welke eigenschappen de leider van nu moet hebben en welke AI niet kan overnemen
Binnen het professionaliseren van leiderschap speelt technologie een grote rol. „Tegelijkertijd moet je kijken: oké, maar wat betekent dat voor mijn andere, mensgerichte vaardigheden?” Martijn van Haagen van de Baak over de evocatieve kracht van muziek en het belang van vaardigheden die een machine niet kan kopiëren. En die digitale leider? Die laat echt nog een flinke tijd op zich wachten.
Het was nog net geen voorpaginanieuws in het Financieel Dagblad. ‘Big Four mikken in het AI-tijdperk op menselijke vaardigheden’. Bij die accountantskantoren (Deloitte, PwC, EY en KPMG, red.) hechten ze ‘steeds meer waarde aan eigenschappen die technologie niet kan overnemen’.
„Het werd gepresenteerd als het ei van Columbus. Als de heilige graal: jongens, we hebben soft skills ontdekt”, zegt Martijn van Haagen, manager Incompany bij de Baak. Mensgerichte vaardigheden, logisch. Al ver voor AI een goed idee. Toch begrijpt hij die Big Four wel.
Blauw, cijfermatig en resultaatgericht
Het zijn organisaties die zwaar in de inhoud zitten. Blauw, cijfermatig en resultaatgericht: binnen accountancy gaat AI een grote rol spelen. AI zorgt voor automatisering en banenverlies, zeker bij de wat lichtere, eenvoudigere of autonome taken. Van Haagen: „Dat vraagt misschien ook meer mensgerichte vaardigheden.”
Zelf noemde het accountantkwartet creativiteit, samenwerking en het geven en ontvangen van feedback als speerpunten. Van Haagen: „Die skills worden voor de Big Four steeds belangrijker om zich te onderscheiden van de concurrentie.”
The war for talent
Het FD-artikel zou je haast kunnen bezien als een staaltje branded content. EY, KPMG, PwC en Deloitte: het zijn misschien organisaties waar ze traditioneel minder aandacht voor soft skills hebben. „Dat ze daarom denken: als we goede mensen willen behouden en blijven aantrekken, moeten we investeren in een cultuur waarin high performance, menselijkheid, ontwikkeling en resultaat centraal staan.”
„Het gaat ook over the war for talent. Met dit soort artikelen kunnen de Big Four laten zien: we zijn high-end, high-performance. Maar we hebben ook oog voor de mens.”
“De horizon om na te denken over hoe je organisatie eruitziet, komt alsmaar dichterbij”
Martijn van Haagen De Baak
Op zoek naar toekomstbestendigheid
Het dondert in de wereld. En dat echoot door in de bedrijfswereld. AI geeft dat een extra nagalm. „Organisaties zijn allemaal op zoek naar toekomstbestendigheid”, zegt Van Haagen. Hoe ziet mijn bedrijf er over 5 of 10 jaar uit? Of misschien wel over 3 jaar. „De horizon om na te denken over hoe je organisatie eruitziet, komt alsmaar dichterbij.”
Als het over AI gaat, denken bedrijven vooral aan kostenbesparingen. Aan meer doen met minder mensen. Niet direct aan hoe mensen en technologie elkaar kunnen versterken. Gek, want technologie reikt verder dan boutjes en schroefjes. Van Haagen: „Het verandert taken, rollen en relaties. Het verandert werk en de betekenis van werk.”
Binnen het professionaliseren van leiderschap is technologie dan ook een groot onderwerp. „Tegelijkertijd moet je kijken naar wat het betekent voor je andere, mensgerichte vaardigheden.”
Techniek als een efficiëntie-vraagstuk
Hij hoopt daarom dat leiders snel verder kijken dan alleen kostenbesparing als het over de inzet van technologie gaat. „Dat is denk ik iets cyclisch. Ook tijdens de industriële revolutie was techniek in eerste instantie een efficiëntie-vraagstuk.”
“Het gaat om inlevingsvermogen, empathisch vermogen en luistervaardigheden. Echt de basis”
Martijn van Haagen De Baak
Betere arbeidsomstandigheden afdwingen ging destijds niet bepaald zonder slag of stoot. Daarvoor moesten arbeiders, vakbonden en hervormers echt de barricaden op. Vandaag komt die interesse voor meer menselijkheid uit de bedrijfswereld zelf. Martijn van Haagen ziet meer aanvragen voor programma’s waarin human skills centraal staan. Samenwerken, feedback geven, kritisch denken en oordeelsvermogen. Een moreel kompas. „Vaardigheden die een machine niet kan kopiëren of vervangen.”
Hij wijst ook op persoonlijk leiderschap. Wie ben ik? Wat zijn mijn kwaliteiten en talenten? Wat zijn mijn schaduwkanten? Welke kanten heb ik minder goed ontwikkeld? „Het gaat om inlevingsvermogen, empathisch vermogen en luistervaardigheden. Echt de basis. Hoe complexer een vraagstuk, hoe belangrijker deze persoonlijke basisvaardigheden zijn.”
Luisteren als lastigste skill
Veel van die social of human skills vinden leiders lastig. Met stip bovenaan: luisteren. Van Haagen denkt te weten hoe dat komt: „Naarmate je ervaring toeneemt, reageren leiders meer vanuit hun expertise. Ze weten dat al, hebben dat al gezien. Dat belemmert goed luisteren en leren.”
Daarmee moeten ze nu toch echt aan de slag. Weg van de tabelletjes en Excel-sheets in plannings- en controlesoftware. De werkvloer op en in gesprek met medewerkers om te vragen wat technologische veranderingen met hen doen.
“Het onderscheidend vermogen van de leider moet groeien”
Martijn van Haagen De Baak
Welke kennis missen ze? Welke problemen komen ze in hun werk tegen? Vragen en doorvragen. Om informatie te krijgen waarmee ze goede besluiten kunnen nemen. „Het onderscheidend vermogen van de leider moet groeien. Ik denk dat de kwaliteit van leiderschap in grote mate de kwaliteit van een verandering bepaalt. Technologie alleen is dan echt niet het antwoord. Veranderen moet ook recht doen aan mensen.”
Minder communicatievaardigheden?
Jongeren zouden minder communicatievaardigheden hebben, omdat ze de hele dag op hun scherm zitten. Ze luisteren slecht en communiceren onhandig, en hebben zelfs belangst. „Als ik mijn zoon van 22 bel, denkt hij dat er iemand dood is.”
Volgens Van Haagen communiceren jongeren anders. Maar hij hoort van zijn trainers niet dat jongeren slechter luisteren, samenwerken of conflictvermijdend zijn. „Daar moet denk ik nog wat meer onderzoek naar worden gedaan.”
Niettemin heeft de intrede van digitale middelen, smartphones, laptops en pc’s invloed op onze hersenen en de manier waarop we communiceren, relaties aangaan en met elkaar verbinden. „Dat daarin iets aan het veranderen is, durf ik wel te zeggen.”
Kun je luisteren leren?
„Je kunt je er in ieder geval bewust van zijn wanneer je stopt met luisteren. Jezelf uitnodigen om dan weer terug te komen en aanwezig en nieuwsgierig te zijn. En je aandacht niet zozeer op jezelf, maar op de ander te richten.”
Zou een agent ooit een leider kunnen zijn?
Van Haagen, na even nadenken: „Leiderschap gaat ook over het gevoel dat je samen een doel behaalt. Dat zou je kunnen sturen door AI. Maar leidinggeven draait niet alleen om het resultaat. Je doet dat samen. Voor elkaar én voor de leider die daarin vooruitloopt en leeft wat hij van de anderen vraagt.”
AI kent ook geen ethiek.
„Daarom denk ik niet dat dit een goed idee is.”
Sommige mensen hebben een AI-coach, schijnt goed te werken.
„AI analyseert, vergelijkt en legt verbanden. Maar het is geen zelfdenkend ding. Daar lijkt het misschien op, maar dat is het natuurlijk niet. Het heeft geen zelfstandig vermogen om te doen wat wij doen als mensen. Het is niet creatief, het is niet kritisch. Het is een echokamer die je vertelt wat je wilt horen.”
“De toegevoegde waarde van een menselijke coach en leider is groter en krachtiger dan die van een AI-model”
Martijn van Haagen De Baak
Dus?
„De toegevoegde waarde van een menselijke coach en leider is groter en krachtiger dan die van een AI-model. Een mens brengt wat AI niet kan. Een echt compleet mens, met goede en slechte kanten en met fijne en echt kritische feedback. En: een menselijke leider ziet je. Onze communicatie is voor een groot deel non-verbaal. Een AI registreert geen lichaamstaal.”
Kun je zeggen dat menselijke vaardigheden een soort luxe worden?
„Je digitale geletterdheid zal omhoog moeten. Maar ook je menselijke vaardigheden moeten omhoog als je over vijf of tien jaar nog relevant wilt zijn. Voor duurzame inzetbaarheid worden die steeds belangrijker.”
Welke menselijke vaardigheden zijn over vijf jaar belangrijker dan we vandaag denken?
„Creativiteit, echt. Muziek, kunst, gedichten. Het vermogen om iets unieks te maken of te doen. Omdat het bij de mens hoort. Wanneer je iets hoort of ziet dat gevoelens oproept, kijk, dat is onvervangbaar. Niet alleen belangrijk voor leiders, maar voor de mens. Voor het leven. Ik hoop dat daar meer aandacht voor komt.”
Hoe vertaal ik dat naar leiderschap?
„Inlevingsvermogen, nieuwsgierigheid, samenwerken en innoveren worden enorm belangrijk voor duurzame waardecreatie. Daarvoor zul je toch echt je menselijkheid en creatieve brein voor moeten blijven inzetten.”
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox, ook over leiderschap. Schrijf je hier nu gratis in: