Ook Arko van Brakel, IT-ondernemer en oud-directeur van De Baak, heeft de ophef rond het AI-gebruik van Rob Jetten met belangstelling gevolgd. Waarom vinden we het zo erg als iemand op de ChatGPT-knop drukt om een tekst te schrijven, terwijl we het heel normaal vinden als mensen Google Translate of de navigatie-app Waze gebruiken. Is állemaal AI.
Van Brakel: „Technologie hebben we gemaakt om het leven aangenamer en efficiënter te maken. ChatGPT is een prima middel om te verwoorden wat je voelt”. Dus ja, waar gaat het over. „Mits je controleert wat je onder je naam naar buiten stuurt. Of dat van een speechschrijver of uit een taalmachine komt”.
Onze premier is niet de enige die onhandig met zijn AI-gebruik omgaat. Het bedrijfsleven wemelt van de Rob Jettens. Bij KPMG bijvoorbeeld zien ze dat 66 procent van de medewerkers AI-output gebruikt zonder de juistheid te controleren.
Het resultaat: AI-werkslop. Per geval kost dat gemiddeld twee uur tekstuele herstelwerkzaamheden. De rekening? Bij elkaar jaarlijks zo’n 1900 euro per medewerker, berekenden ze bij het Amerikaanse online coachingplatform BetterUp.
Beetje wrang. AI bespaart de maker tijd, maar schuift zijn checkluiheid door naar de ontvanger. Dat vreet aan het onderling vertrouwen, blijkt.
42 procent vertrouwt de maker daarna minder, de helft vindt die collega minder capabel en bijna een derde werkt liever niet meer met hem of haar samen. Collega’s die AI gebruiken beschouwen we als luier en minder moreel. Ze besteden vast minder tijd en energie aan hun werk. AI-gebruik kan je professionele reputatie dus een flinke dreun geven.
‘Stel samen regels op voor AI-gebruik’
Van Brakel schrikt van die cijfers. Hij is een groot pleitbezorger voor vertrouwen en autonomie in organisaties. Als collega’s hun AI-gebruik voor elkaar verbergen, zeker, dat zegt veel over de cultuur van zo’n bedrijf. „Blijf nou gewoon open en eerlijk. Stel samen regels op voor AI-gebruik en bespreek die met elkaar”.
LEES OOK - Bill Gates luidt noodklok: ‘Tech-top verzwijgt de ware gevaren van AI’
Maar dat mensen AI-content als hun eigen werk presenteren, begrijpt Van Brakel niet. „AI gebruiken mag, maar moet niet je luiheid faciliteren”.
Hij ziet geregeld LinkedIn-berichtjes van bekenden waarvan hij denkt: dit bén jij helemaal niet. „Wanneer een tekst niet uitstraalt waar jij werkelijk voor staat, of je kunt je eigen woorden niet eens goed reproduceren, dan heb je AI niet goed gebruikt. Dát vind ik onprofessioneel. AI mag je helpen beter te denken en formuleren, maar het eindresultaat moet wel van jou zijn”.
“AI wordt de ontmaskeraar van de middelmaat”
Arko van Brakel
Dat mensen soms echt niet meer weten wat ze op LinkedIn of in een blog hebben geschreven. Is dat liegen? Van Brakel: „Nee, dat is gewoon prutsen”. Hij ziet AI dan ook niet als een banenverliesaanjager, maar als een scherprechter. „Die machine wordt de ontmaskeraar van de middelmaat”.
Velen kwamen daarmee tot nu toe weg. „Je kunt ook met AI geen kwaliteit leveren als jij die machine geen goede input geeft. Als jij zelf middelmatige ideeën en gedachten hebt, worden die niet ineens briljant door AI.”
Dat geldt in zijn ogen voor elke vorm van technologie. Dat is een versneller van je talent. „De middelmaat gaat zich vanzelf uitselecteren. De mensen die echt hun vak beheersen blijven over.”
Van Brakel doet al sinds 1994 in IT-zaken. Toch is hij geen kritiekloze AI-optimist. Als hij de toekomst zelf mocht bepalen, kiest hij dan voor een wereld met of zonder AI en andere technologie? Na even denken: „Soms denk ik wel eens, was het er maar niet.”
In theorie zou je met AI minder hoeven te werken, dus meer tijd overhouden voor je vrienden en familie, beter luisteren en gezonder leven. Maar nee. Door AI zijn we nog meer gaan zenden. Zonder te luisteren. Met minder aandacht voor elkaar. „We zitten nóg meer achter beeldschermen. Dat maakt ons ongezonder, minder fit en dikker”.
‘De toekomst stemt mij niet per se optimistisch’
Oh ja, AI gaat ons vast helpen innovaties rond water, medicijnen, energie en kernfusies te versnellen. Toch maakt hij zich ernstig zorgen over hoe wij omgaan met technologie. „De toekomst stemt mij niet per se optimistisch. Terwijl ik eigenlijk een heel optimistisch mens ben”.
Waar Van Brakel eindigt met twijfel, begint voor AI-ethicus en filosofe Ajuna Soerjadi de echte discussie: waarom gebruiken we AI eigenlijk op het werk? Misschien omdat organisaties hun medewerkers te veel werkdruk opleggen? „Dan kun je wel naar elkaar wijzen, goh, jij gebruikt stiekem AI. Maar wanneer je als organisatie continu de werkdruk verhoogt, push je mensen automatisch naar AI-gebruik. Veel van hen willen dat liever niet gebruiken, maar ze moeten wel. Omdat ze anders hun werk niet afkrijgen”.
Loopt het mis, krijgen ze direct op hun falie. „Gaat het over AI-slop, en verlies van je eigen stem en authenticiteit. Terwijl diezelfde organisatie ze min of meer in de armen van AI hebben geduwd”.
Soerjadi hoort het vaak van mensen: AI is een neutrale tool. Iets nuttigs. Het helpt om tijd te winnen en efficiënter te werken. „Je kunt ook een aantal kinderen kidnappen om vervelende klusjes voor je te doen. Dat vinden we moreel onacceptabel. AI is ook gebouwd op moderne slavernij. Maar daarvoor sluiten we de ogen”.
LEES OOK - 10 kostbare AI-bloopers van bedrijven (en hoe jij ze voorkomt)
Net zoals voor datakolonialisme, zegt zij. „De AI-industrie laat mensen in armere landen tegen lage lonen data labelen, systemen trainen en de gruwelijkste content wegfilteren, terwijl de miljardenwinsten en zeggenschap bij technologiebedrijven in het Westen belanden.”
Kritisch nadenken
Grondstoffen voor chips en servers komen uit diezelfde landen, wat daar zorgt voor enorme sociale en ecologische schade, zegt Soerjadi. En heel belangrijk: AI slurpt energie.
„Een van de belangrijkste vaardigheden in het AI-tijdperk is kritisch nadenken. Dat je je afvraagt, moet ik hiervoor AI überhaupt wel gebruiken? Maar ook: waar sta ik eigenlijk voor? Leef ik in lijn met wat ik belangrijk vind?
Rob Jetten lijkt dat kritisch denken even kwijt te zijn. „Extra pijnlijk voor een premier van een partij die beweert klimaatvoorvechter te zijn.”
Soerjadi heeft nog een filosofisch meegevertje. Wie zijn teksten door AI laat schrijven, heeft een makkelijk excuus als dat fout gaat, zo van: dat heb ik niet gedaan, dat heeft AI geschreven. Dat doet haar denken aan wat filosofe Hannah Arendt de ‘banaliteit van het kwaad’ noemde. Dat mensen AI zo vanzelfsprekend vinden, en de overheid het gebruik zelfs aanmoedigt, dat niemand zich nog afvraagt: waar zijn we met z’n allen mee bezig?
„Mensen kunnen medeplichtig aan verschrikkelijke daden worden wanneer ze gedachteloos regels, bevelen en routines opvolgen. AI kan voor die hele machinerie achter het productieproces geen verantwoordelijkheid nemen. De makers, bedrijven, opdrachtgevers en gebruikers wél.”
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in en maak kans op een mini-robot, Microduck!
