„We zitten in de perfecte storm’’, zegt Herman Veenstra. „Bij bedrijven, overheden en mensen ontstaat een groeiend bewustzijn dat we niet langer afhankelijk moeten zijn van Amerikaanse big-tech.’’
Eind maart kwam daarop een concreet antwoord. De lancering van Euro-Office. Een open-source kantoorpakket. Het is het Europese antwoord op Microsoft Office. Ontwikkeld door een Europees consortium waaronder de Nederlandse e-mailprovider Soverin, onderdeel van de TSG Online. „Dat twaalf Europese zwaargewichten voor het eerst samen ergens de schouders onder zetten, om uit de wurggreep van Amerika te komen, ja dat zegt wat’, vindt Veenstra, CEO van TSG Online.
Het belang van Europese big-tech
Europese big-tech: het is urgenter dan ooit. De blinde onafhankelijkheid van Amerikaanse software- en clouddiensten is volgens Veenstra uitgegroeid tot een groot bedrijfsrisico. „Je hebt je als bedrijf met huid en haar overgeleverd aan iemand op wiens nukken je totaal niet kunt vertrouwen. Bestuurders die dit negeren, aanvaarden een onverantwoord gevaar voor hun bedrijfscontinuïteit, en de veiligheid en privacy van hun klanten.’’
Vanuit Brussel komt meer wet- en regelgeving die bedrijven aanzet serieus te zoeken naar alternatieven op het gebied van digitale soevereiniteit en autonomie
De Groenland-crisis fungeert daarbij als wake-upcall. Bedrijven en overheden realiseren zich ineens: die malle Trump kan zomaar op een rode knop drukken als hij zijn zin niet krijgt. ‘Ik wil Groenland, wat het ook kost’. Veenstra: „Als iemand bereid is daarvoor alles in te zetten wat hij tot zijn beschikking heeft, dan is digitale infrastructuur een belangrijk pressiemiddel.’’
Gevaar van een ‘digitale winter’
Als Trump of een andere Amerikaan Europa op zwart zet, komen we terecht ‘in een digitale winter’, voorspelt Veenstra. Zoals in mei vorig jaar. Destijds blokkeerde Microsoft op last van de VS het account van hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof. Hij had arrestatiebevelen aangevraagd tegen bondgenoten van de regering-Trump. De aanklager kon vanaf dat moment niet meer digitaal betalen, niet meer mailen, niets meer. Het hof stapte daarna over op een open-source alternatief.
Afhankelijkheid van Amerikaanse cloud-providers betekent dus een bedrijfsrisico?
„Trump heeft Europa de ogen geopend. Tegelijk komt vanuit Brussel meer wet- en regelgeving die bedrijven aanzet serieus te zoeken naar alternatieven op het gebied van digitale soevereiniteit en autonomie.’’
Veenstra wijst op de komst van de Europese Cyberbeveiligingswet NIS2. „Die maakt je straks als bestuurder persoonlijk verantwoordelijk als jij je data huishouding niet voldoende op orde hebt.’’
Volgens Willemijn Aerdts, als staatssecretaris van Economische Zaken verantwoordelijk voor de portefeuille Digitale Economie en Soevereiniteit, ligt ons land zelfs dermate aan de digitale Amerikaanse leiband dat ze pleit voor een digitaal noodpakket. Voor als het internet uitvalt na een cyberaanval of blokkade. Zodat we in ieder geval 72 uur kunnen overleven. Dus of ons land zo snel mogelijk digitaal onafhankelijk van Amerika wil worden.
Haar oproep tot digitale soevereiniteit heeft iets hypocriet.
„Kijk naar Europese tenders. De eisen en voorwaarden zijn vaak zo opgesteld dat alleen Microsoft, Amazon en andere Amerikanen big-techbedrijven daaraan voldoen. Kijk ook naar ons land waar ze bij de Belastingdienst alle DigiD-gegevens in handen willen leggen van een Amerikaans bedrijf. Ik zie dat als de naweeën van iets wat jarenlang als normaal wordt gezien. Natuurlijk doe je zaken met Microsoft, Azure of Amazon.’’
90 procent van alle gebruikers vindt Euro-Office een volwaardig alternatief. Daar val ik zelf ook onder
Vorig jaar had de Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein een primeur. 30.000 ambtenaren stapten over van Microsoft naar LibreOffice. Ministeries, lokale autoriteiten, politie en justitie. Dat gaat niet zonder problemen, soms zelfs gepaard met paniek. „Daarvan hebben we geleerd’’, vertelt Veenstra. „90 procent van alle gebruikers vindt Euro-Office een volwaardig alternatief. Daar val ik zelf ook onder. De gebruikservaring sluit erg aan bij wat je bent gewend van Microsoft.’’
Met een druk op de knop in één keer over?
„Dat is lastig. Je zit nog met je hele online hebben en houden verankerd in de Microsoft-wereld. Overstappen doe je in fasen. Een eerste stap is e-mail. Dat is je digitale paspoort en de universele koppeling tussen alle systemen. Je hoeft ook niet ineens weg bij Microsoft of Google. Maar een ding weet je vanaf dat moment zeker: de postbode kijkt niet langer met je mee. De vertrouwelijkheid van je communicatie is geborgd.’’
Stap twee?
„Dan zou ik kijken naar de sensitiviteit van je data. Welke beschouw je als meest kritisch? Dus ja, ik kan me voorstellen dat clouddiensten een tweede plek verdienen.’’
Lees ook: Europese cloud? ‘Iedereen kan zijn voordeur beveiligen, maar voor een cloud heb je een leger nodig’
Bij wie beginnen?
„Het liefst de overheid. Voor het vertrouwen en omdat ik denk: eat your own dog food. Voor mkb-bedrijven is de overgang vanwege hun schaalgrootte makkelijker. Grotere bedrijven en corporates moeten ook kijken naar alternatieven. Door die nieuwe Europese wet- en regelgeving. Het is diezelfde perfect storm. Zelfs als je niet intrinsiek gemotiveerd bent, zijn de omstandigheden nu zo veranderd, waardoor je je alsnog gedwongen voelt om te kijken naar alternatieven.’’
Overstappen is gedoe. Meerjarencontracten.
„Niemand is ooit ontslagen omdat hij koos voor Microsoft. Het is een veilige keuze.’’
Je moet dus een duidelijke meerwaarde bieden?
„Dat voortaan Big Brother niet meer over je schouder meekijkt, vind ik geen kleinigheid. En Euro-Office is open source. Je kunt alle programma’s met plug-ins en migratietools op maat voor je organisatie maken. Je krijgt weer de regie terug over je kritische infrastructuur en daarmee de continuïteit van je bedrijf, je ziekenhuis, je stad of zelfs je land.’’
Geen enkel bedrijf in Europa is groot genoeg om een alternatief te vormen voor big-tech
Met z’n allen tegen Microsoft?
„Geen enkel bedrijf in Europa is groot genoeg om een alternatief te vormen voor big-tech. Dus het template voor succes is samenwerken. Over je eigen schaduw heen springen. Dat is de formule voor de toekomst. Daarom heeft dit plan meer kans van slagen dan eerder. Dankzij Trump. En ik denk dat de romance met Amerika niet meer terugkeert.’’
Veenstra verwacht dat bedrijven en overheden binnen een jaar de overstap naar e-mail en Euro-Office gaan maken. Maar het vergt meer tijd voordat ze hun volledige digitale infrastructuur hebben omgezet. De totale digitale infrastructuur bestaat uit dertien onderdelen, legt hij uit. Van clouddiensten, webbrowsers en zoekmachines tot LLM, sociale media en e-mailprogramma’s. In elk van die domeinen heerst een Amerikaans bedrijf. Stap één en twee hierin heeft hij verduidelijkt. Maar: „We hebben nog geen geloofwaardige roadmap om overheden en bedrijven te tonen: ‘Kijk, hiermee kun je vandaag beginnen’.’’
Lees ook: Gemeentes gebruiken massaal Microsoft: ‘We moeten investeren in alternatieven’
En als bij Euro-Office het beeld op zwart gaat?
„We bouwen dit als Europese alliantie. Daarna gaat ieder voor zich zijn eigen dienst in de markt zetten. Gehost binnen zijn eigen cloudomgeving. Dat betekent dat er bijna geen risico meer zit. Omdat het zo gefragmenteerd is. Dat is anders wanneer je alles in een cloud hebt.’’
Wat kunnen die big-techs nog heel goed, wat jullie niet kunnen?
„Er is een gebied waar we veel aandacht voor hebben: het onderwijs. Daar is de positie van big-tech enorm dominant. Onze kinderen groeien op met producten van Microsoft en Google. Als die later gaan studeren en werken, en misschien beslissers worden, kiezen ze voor wat ze met de paplepel hebben meegekregen. Dat is een model waar we als industrie wat mee moeten.’’
Een Europese TikTok?
„We gaan zelf geen social medium ontwikkelen. Amerika heeft afgedwongen dat TikTok werd gesplitst in een Chinese en Amerikaanse variant, vanwege de veiligheid van data. Nota bene uit de mond van de Amerikaanse overheid. Daarmee is een precedent gecreëerd waarmee ook Europa wat kan doen.’’
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
