De discussie over het Nederlandse ondernemingsklimaat is de afgelopen maanden scherper geworden. Niet omdat ondernemers plots pessimistischer zijn, maar omdat de realiteit nu echt moeilijker te negeren valt.
Het Wennink-rapport heeft die realiteit duidelijk onder woorden gebracht en daarmee de al langer bestaande ongemakkelijke waarheid benoemd: stabiliteit is geen vanzelfsprekendheid meer. Beleidskeuzes veranderen steeds sneller, besluitvorming duurt langer en randvoorwaarden voor groei staan onder druk. Alleen plannen maken en bouwen op besluitvorming bij de overheid is niet mogelijk of niet altijd even verantwoord. Toch is dat niet het hele verhaal. Wie beter kijkt, ziet dat juist in deze onrust een nieuw type ondernemerschap ontstaat. Ondernemers die niet afwachten, maar juist versnellen.
Lees ook: Rapport-Wennink: ‘Moeilijke keuzes nodig om welvaart te behouden’
‘Boodschap van Wennink is oproep tot realisme’
De analyse van Peter Wennink is, na alle interviews met het bedrijfsleven, scherp maar niet cynisch. Zijn boodschap is geen pleidooi voor vertrek of stilstand, maar een oproep tot realisme. De tijd waarin bedrijven konden rekenen op een voorspelbare overheid en een vanzelfsprekend gunstig klimaat is voorbij. Dat vraagt om een andere houding van ondernemers. Niet reactief, maar proactief. Niet hopen op duidelijkheid, maar die vooral zelf organiseren. Precies daar ligt het verschil tussen bedrijven die vastlopen en bedrijven die vooruitkomen en blijven innoveren.
AI is al lang geen speeltje meer voor innovatie afdelingen, maar een instrument om grip te houden op een complexere werkelijkheid
Geert-Jan van der Snoek
Die verschuiving zie je terug in de manier waarop ondernemers naar technologie kijken. AI is al lang geen speeltje meer voor innovatieafdelingen, maar een instrument om grip te houden op een complexere werkelijkheid. In een omgeving waarin arbeid schaars is en regels voortdurend veranderen, wordt snelheid van inzicht en kennisdeling cruciaal. Ondernemers die AI slim inzetten, merken dat beslissingen beter onderbouwd zijn en sneller genomen kunnen worden. Niet omdat AI alles weet, maar omdat het patronen zichtbaar maakt die anders verborgen blijven én veel sneller dan wij zelf kunnen. Daarmee ontstaat rust in de operatie, juist wanneer de buitenwereld onrustig is.
Lees ook: Veiligheid wordt doorslaggevend: zo bouw je nu al een voorsprong in de keten
Pragmatisch gebruik van AI
Dat pragmatische gebruik van AI krijgt steeds vaker vorm in samenwerking. Binnen AIC4NL wordt AI niet benaderd als abstracte technologie, maar als economische infrastructuur, als driver voor verandering en innovatie. Ondernemers werken hier samen met kennisinstellingen, maatschappelijke instellingen én de overheid aan toepassingen die direct raken aan hun dagelijkse praktijk. Denk onder meer aan betere voorspellingen in (energie) ketens, efficiëntere inzet van (zorg) capaciteit en snellere analyse van marktrisico’s. Ondernemers die hier nu instappen, doen iets wat verder gaat dan experimenteren. Ze bouwen een enorme ervaring op. En ervaring is in deze fase van technologische ontwikkeling misschien wel de belangrijkste voorsprong die er is. Stilstand is dus wel degelijk achteruitgang bij zulke snelle technologische innovaties.
Juridische complexiteit
Tegelijkertijd raakt de beleidschaos ook een ander domein dat vaak onderbelicht blijft, maar steeds zwaarder weegt: juridische complexiteit. Regeldruk is een van de zwaarste lasten die het Wennink-rapport benoemt. Wet- en regelgeving wordt niet alleen omvangrijker, maar ook moeilijker te interpreteren. Veel ondernemers ervaren dat als remmend, omdat juridische vragen besluiten vertragen, risico’s onduidelijk maken en daardoor kostbaar zijn. Toch ontstaat juist hier ruimte voor versnelling door AI. Legal tech maakt het mogelijk om juridische kennis dichter bij de besluitvorming te brengen en dichter bij ondernemers en hun medewerkers, in plaats van pas achteraf te toetsen via adviseurs.
Lees ook: AI en overheid: dit zijn vijf actiepunten van Geert-Jan van der Snoek
Een goed voorbeeld daarvan is GenIA-l van Sdu. Door AI te koppelen aan betrouwbare juridische bronnen wordt regelgeving toegankelijk op het moment dat ondernemers keuzes maken. Maar ook toegankelijk voor ondernemers en hun medewerkers. Dat verandert de rol van compliance fundamenteel. Het is niet langer alleen een verplicht nummer, maar een hulpmiddel om sneller en zekerder te handelen. In een tijd waarin regels blijven bewegen, biedt dat houvast. Niet door alles dicht te timmeren, maar door onzekerheid beheersbaar te maken.
Wat opvalt bij wie hier succesvol mee omgaat, is hun mentaliteit. Ze zien beleidschaos niet als excuus om af te wachten, maar als reden om scherper te organiseren. Ze accepteren dat de omgeving minder voorspelbaar is en richten hun bedrijf daarop in. Technologie wordt daarbij geen doel op zich, maar een middel om processen verder te ondersteunen. Door processen met AI-technologie te ondersteunen (en dus niet andersom), kan het inzicht vergroten (betrouwbare kennis snel ontsluiten, daar waar het nodig is) en daar ontstaat een organisatie die sneller kan reageren dan de concurrentie.
Luister ook de podcast At the Top met Geert-Jan van der Snoek: ‘Je moet niet te beroerd zijn op het juiste moment wél even te bukken om de kansen op te rapen’
Nuchterheid
Die houding vraagt om lef, maar ook om nuchterheid. Niet elke innovatie is direct relevant en niet elke AI-toepassing voegt waarde toe. Succesvolle ondernemers kiezen bewust, maar blijven wel continu vooruit stappen. Ze beginnen bij processen waar onzekerheid het meest voelbaar is. Ze investeren in kennis binnen hun organisatie en zoeken samenwerking en partnerships zoals AFAS dat doet, waar ze zelf niet alles hoeven uit te vinden. Dat maakt versnellen geen sprong in het diepe, maar een gecontroleerde stap vooruit.
Voor ondernemers is dit precies waar het verhaal interessant wordt. De vraag is niet of beleid weer rustiger wordt, de overheid betrouwbaar en voorspelbaar, maar hoe ondernemers omgaan met de onvoorspelbare realiteit van vandaag. De bedrijven die nú investeren in technologie, samenwerking en inzicht, bouwen aan een vorm van stabiliteit die niet afhankelijk is van politieke cycli of onbetrouwbaarheid. Ze creëren hun eigen zekerheid door sneller te leren en beter te anticiperen.
Overgangsfase
Die aanpak sluit aan bij een bredere beweging die ook in andere dossiers zichtbaar is, zoals strengere veiligheids- en compliance-eisen in ketens. Ondernemers die vooruitlopen op wat komt, blijken later minder kwetsbaar en aantrekkelijker als partner. Hetzelfde geldt hier. Wie nu versnelt, zet de standaard waar anderen zich straks aan moeten aanpassen.
De conclusie is daarmee helder en hoopvol, zeker zo aan het begin van 2026. Beleidschaos is geen eindpunt, maar een overgangsfase. Voor ondernemers die bereid zijn verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen voorspelbaarheid, ligt hier een kans om zich te onderscheiden. Niet door harder te werken, maar door slimmer te organiseren en durven te innoveren. Niet door te wachten op duidelijkheid, maar door zelf blijvend het initiatief te nemen. Juist nu, juist in 2026!
Ontvang elke week - op maandag - het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
