Willem Schramade vindt dat CFO's goede stewards van hun organisaties moeten zijn. Zij moeten zich het duurzaamheidsdenken eigen maken. De een heeft dat beter begrepen dan de ander. Als hoogleraar Finance aan Nyenrode Business Universiteit ziet hij dagelijks de enorme diversiteit van de financiële functie. „Een collega doet promotieonderzoek naar hoe CFO's denken. Daar komen heel verschillende typen uit: de klassieke CFO die vooral in spreadsheets leeft, maar ook CFO's die bereid zijn breed te kijken naar waarde. Dáár begint het: ben je bereid om verder te kijken dan historische financiële data?"
De kunst is om scherp te weten wat je materiële issues zijn, zowel financieel als sociaal en ecologisch
Willem Schramade Hoogleraar Finance aan Nyenrode
Nieuwe mindset, andere instrumenten
De verschuiving van winst naar waarde vraagt om een andere mindset én andere instrumenten. „Concreet betekent het dat je alternatieve vormen van waarde gaat meten. Maar niet als een kip zonder kop alles gaan meten. De kunst is om scherp te weten wat je materiële issues zijn, zowel financieel als sociaal en ecologisch." Hoe snel dat besef groeit? Schramade ziet een gemengd beeld. „Soms gaat het me niet snel genoeg. Maar er gebeurt wél degelijk iets, en sommige bedrijven gaan ongekend hard."
De energie-infrastructuursector loopt voorop, ziet Schramade. „Gasunie vind ik echt best in class. Zij hebben een beslisboom ontwikkeld waarin al die waarden worden meegewogen. Dat is een indrukwekkend instrument dat laat zien hoe je strategische keuzes kunt objectiveren. Maar ook partijen als TenneT werken al jaren met impact-analyses."
Lees ook: Winst maken door goed te doen: de opkomst van B Corps en hun moeizame begin
Duurzaamheid: niet soft, maar gewoon meetbaar
Volgens Schramade is het grootste misverstand dat duurzaamheid moeilijk te meten zou zijn. „Veel onderdelen zijn prima meetbaar. CO₂-uitstoot is heel goed te meten. Waterkwaliteit en bepaalde biodiversiteitsindicatoren zijn ook best volwassen. Wat lastiger blijft zijn mensenrechten en supply-chain-risico's: daar is de transparantie laag."
Waar het misgaat, is bij transformationele verandering - precies het terrein waar grote waarde verscholen ligt. „Een incrementele procesverbetering van vijf procent is makkelijk te meten. Maar een investering die leidt tot een compleet nieuw verdienmodel? Daar kun je gigantisch naast zitten in je schatting. Terwijl dát vaak de meest interessante en strategische keuzes zijn."
Het is tegelijk de crux van impact-gedreven finance: „Meten, vooruitkijken, en vervolgens je besluitvorming anders inrichten", zegt Schramade. „Je wil niet alleen projecten selecteren met een positieve netto contante waarde, maar projecten die passen bij je missie, financieel rendabel zijn én sociaal en ecologisch per saldo positief uitpakken."
Vooruit durven kijken
Veel bedrijven sturen nog altijd op CO₂-intensiteit. Begrijpelijk, maar riskant, vindt Schramade. „Dan ben je al snel incrementeel bezig. Drie procent reductie hier, vijf procent daar - terwijl de echte vraag is: past dit traject bij waar je in 2030 of 2035 moet staan?" Voor bedrijven betekent dat: durven kijken naar het totale pad, inclusief de noodzaak om nieuwe businessmodellen te ontwikkelen. „Dat vinden ze vaak eng. Een bestaand verdienmodel loslaten is risicovol - maar blijven hangen is soms net zo risicovol. De veiligste route is vaak: het oude model in stand houden waar het nog werkt, maar tegelijk volop experimenteren met nieuwe modellen."
Idealiter druk je waarde uit in schaduwprijzen, dat werkt ontzettend goed voor bestuurders
Willem Schramade Hoogleraar Finance aan Nyenrode
Het CFO-dashboard van 2030
Over het dashboard van de toekomst hoeft Schramade niet lang na te denken. „Het hangt af van het bedrijf, maar CO₂-reductie staat er bijna altijd op. Daarnaast moeten er op het dashboard de grote plus- en minposten staan qua waardecreatie voor je stakeholders: klanten, medewerkers, samenleving en natuur. Je wil in één oogopslag zien: waar creëren we waarde, waar vernietigen we waarde?"
Visualisaties zijn daarbij essentieel. „Idealiter druk je waarde uit in schaduwprijzen. Een voorbeeld: als je één miljoen ton CO₂ uitstoot en je rekent een schaduwprijs van 200 euro per ton, dan is dat 200 miljoen euro aan jaarlijkse schade. Als je die uitstoot halveert, zie je dat negatieve blok in je grafiek letterlijk kleiner worden. Dat werkt ontzettend goed voor bestuurders." Hij wijst wel op een belangrijk misverstand: CO₂-intensiteit kan misleiden. „Als je volumes verdubbelen, lijkt je intensiteitsverhouding netjes te dalen terwijl de absolute uitstoot stijgt. Daarom moet je altijd naar absolute waarde kijken."
Lees ook: Leen Zevenbergen: 'Alleen Future Proof-bedrijven overleven de wereldwijde chaos'
Geef de nieuwe generatie de ruimte
De transitie vraagt veel van financiële teams. En volgens Schramade is de kloof groter dan veel CFO's willen toegeven. „Er is nauwelijks echt op getraind. Mensen zijn traditioneel opgeleid. We stoppen dit allemaal in onze opleidingen op Nyenrode - de Executive Master of Financial Control bijvoorbeeld - maar dat gaat om tientallen mensen per jaar. Als je dit breed wil laten landen, moeten bedrijven veel meer intern gaan opleiden."
Er is ook goed nieuws: de nieuwe generatie controllers staat opvallend open voor waarde-denken. „Studenten gaan er vaak vol enthousiasme in mee. Ze vinden het interessant en zien dat het relevant is." Er is dus genoeg voedingsbodem - maar organisaties moeten mensen wél de ruimte geven. „De grootste versnellers? Cultuur, governance en persoonlijkheden. Het moet niet blijven hangen bij een klein clubje enthousiastelingen. Je moet andere afdelingen erbij halen, dialoog zoeken en het integraal oppakken."
Niet alles hoeft perfect te zijn
De CSRD sleept veel organisaties door de transitie heen, maar het risico op bureaucratie ligt op de loer. „Het grootste misverstand is dat alles meteen perfect moet," zegt Schramade. „Dit is een opstartfase. Je hebt meer speelruimte dan je denkt. Beter iets nuttigs doen dan vasthangen in perfectionisme." Daarnaast worstelen organisaties met dataverschillen tussen landen, silo's en logistieke ketens. „Soms heb je data uit Frankrijk wel, maar uit Polen niet. Als lokale eenheden niet meewerken, moet je escaleren. Het is een kwestie van volhouden."
Zijn belangrijkste waarschuwing: duurzaamheid is geen compliance-thema. „Sociale en milieu-issues zijn strategisch. Een handvol daarvan kan je verdienmodel enorm beïnvloeden - positief of negatief. Je kunt je beter goed voorbereiden. Zijn grootste zorg ligt bij het politieke klimaat. „Populistische en zelfs autoritaire stromingen worden gefinancierd door miljardairs en gesteund door bepaalde grote bedrijven met kortetermijnbelangen. Dat is diep verontrustend. Daartegenover staat gelukkig de standvastigheid van pensioenfondsen, de investering in startups die nieuwe oplossingen brengen, en vooral de gedrevenheid van studenten en jonge controllers. Daar word ik vrolijk van."
Lees ook: Hoe jouw bedrijf kan voldoen aan de CSRD-regels met deze 5 stappen
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
