‘Camera’s bij de koffiehoek en toiletten’: waar ligt de grens met het bespieden van personeel?

„Recent heb ik van de eigenaresse van de winkel waarvoor ik werk te horen gekregen dat ik per direct ander werk kan gaan zoeken’’, vertelt een boetiekmedewerker op AD.nl. „Via de camera in de winkel heeft ze een gesprek opgevangen dat ik had met mijn enige collega, waarin ik mijn onvrede uitsprak over hoe het er hier aan toe gaat. Ze vertelde dat zij de camerabeelden alleen had bekeken, omdat ze wilde checken of de ventilatoren wel functioneerden.’’

CNV kreeg de afgelopen jaren steeds meer van dit soort meldingen binnen over cameratoezicht. Ineens hangen er camera’s op de werkvloer, soms zelfs specifiek gericht op iemands werkplek. Werknemers die zich melden bij de vakbond maken zich zorgen, want mag dit eigenlijk wel?

De groeiende controlebehoefte: van wantrouwen tot micromanagement

„In de beginperiode waren het nog twintig tot dertig meldingen per jaar’’, zegt Kees de Vos, initiatiefnemer van meldpunt Camera op de werkvloer bij CNV. „De laatste jaren ligt de teller op gemiddeld 125 meldingen per jaar.’’ Inmiddels zijn er sinds het meldpunt opende in 2018 in totaal 427 meldingen binnengekomen. Wat opvalt is het aantal werknemers dat zich in de gaten gehouden voelt door de baas.

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) ontvangt eveneens klachten van mensen die zich zorgen maken over cameratoezicht op hun werk. Vorig jaar kwamen er meer dan twintig klachten binnen en meer dan zeventig tips van bezorgde werknemers. „We maken ons hier zorgen over, want iedereen heeft recht op privacy, ook werknemers’’, zegt een woordvoerder. „Het recht op privacy houdt niet op zodra je aan het werk gaat.’’

Er zijn strenge regels over cameratoezicht vastgelegd in de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). Een werkgever mag alleen camera’s inzetten als hij een gerechtvaardigd belang heeft, bijvoorbeeld om diefstal tegen te gaan of om werknemers en klanten te beschermen.

„Maar ook dan moet een werkgever altijd eerst uitzoeken of er andere controlemethoden zijn die minder inbreuk maken op de privacy’’, zegt de woordvoerder van de AP. „Alleen als het écht niet anders kan, mag je als werkgever een camera gebruiken.’’

Ook moeten werkgevers voordat ze een camerasysteem installeren eerst toestemming krijgen van de ondernemingsraad, die er nog een stokje voor kan steken. De Vos: „Maar het probleem is dat veel mkb-ondernemers, zoals ijssalons, bakkerijen en meubelzaken, geen ondernemingsraad hebben.’’

Extreme voorbeelden: camera's bij de koffiehoek en de wc

Met als resultaat dat op heel wat werkplekken camera’s hangen waar dat helemaal niet nodig is, merkt De Vos op op basis van meldingen van medewerkers. „Op mijn werk hangen camera’s. En niet gericht op plekken waar je ze zou verwachten. Maar op de koffiehoek. Richting het toilet’’, vertelt iemand die in een meubelzaak werkt.

Arriva moest ermee stoppen

Werkgeversvereniging AWVN noemt het incidenten. Woordvoerder Jannes van der Velde: „De wet is helder: je mag personeel niet ongevraagd filmen. Maar ik kan me voorstellen dat niet alle werkgevers goed op de hoogte zijn van wat wel en niet mag.’’

Werkgevers lijken soms onwetend en halen de camera’s snel weer weg zodra ze erop aangesproken worden. De Vos: „We hebben van een aantal melders terugkoppeling gekregen: zij vertelden dat hun werkgever de camera’s direct had verwijderd nadat onze jurist een brief had gestuurd.’’ Een klacht indienen bij AP kan ook helpen. Zo stopte vervoersbedrijf Arriva met het continu filmen van buschauffeurs na inmenging van de privacywaakhond.

Werknemers worden gecontroleerd

Maar niet alle werknemers met camera’s op zich gericht durven hun mond open te trekken, ziet CNV. Dat blijkt ook wel uit een aantal meldingen. Zo zegt een medewerker van een dierenpension: „Ik krijg te horen dat ik mijn werk niet goed doe, op basis van camerabeelden. Wat kan ik doen? Ik ben bang dat ik word ontslagen als ik iets zeg.’’

Werknemers in de gaten houden via camera’s is wél dé reden om aan de bel te trekken, zegt de woordvoerder van de AP. „Cameratoezicht mag nooit worden gebruikt als verkapt middel om te controleren of werknemers wel hard genoeg hun best doen of om ze te beoordelen. Realiseer je als werkgever dat je de wet overtreedt als je te makkelijk een camera inzet.’’

Bijna alle werknemers die zich bij de vakbond meldden, hebben bewijs voor hun vermoeden dat ze bespied worden. ‘We worden in de gaten gehouden via de camera. De baas belt ons als hij ziet dat het niet druk is en geeft ons dan taakjes’, schrijft een medewerker van een restaurant.

Een winkelmedewerker: ‘Onze filiaalmanager geeft letterlijk aan dat ze de camerabeelden terugkijkt als een vulavond volgens haar te lang heeft geduurd, om te beoordelen of er niet te veel is gepraat of onvoldoende is doorgewerkt.’

Via smartphone vanuit buitenland

De toename van het aantal camera’s op de werkvloer heeft niet alleen met onwetendheid of onfatsoenlijk gedrag van werkgevers te maken. Camerasystemen zijn ook betaalbaarder geworden, zeggen zowel AWVN als CNV. Voor een paar tientjes heb je al een kleine beveiligingscamera. Ook heb je geen televisies meer nodig om de beelden te bekijken. Dat kan gewoon via een smartphone.

‘De baas kijkt vanuit het buitenland, waar hij woont, vaak op de camerabeelden’, schrijft een werknemer. ‘Dit weet ik doordat de leidinggevende of ikzelf soms wordt gebeld. Hij vraagt waarom de deur openstaat of waarom ik met bepaalde dingen bezig ben, terwijl hij zelf aan de andere kant van Europa zit.’ Ondertussen is er nog een probleem bij gekomen, zegt De Vos: camera’s met een microfoon die constant aanstaat. „Gesprekken van medewerkers kunnen zo gemakkelijk worden afgeluisterd.’’

‘Bij ons bedrijf hangen camera’s met microfoons en onze werkgever kijkt de beelden vanuit huis en probeert ieder gesprek mee te luisteren’, geeft een fietsenmaker aan. ‘Dat weet ik doordat hij met informatie komt die ik zelf duidelijk heb uitgesproken. Hij kon dit niet weten, want ik was alleen met een andere collega.’

Hoewel dit allemaal in strijd is met de privacywet, weten werkgevers het vaak goed te verkopen, ziet De Vos. „Het is heel makkelijk om te zeggen: heb je wat te verbergen dan? Er wordt ook gezegd: ik ben de baas, dit is mijn zaak en ik bepaal zelf of die camera’s er hangen of niet.”

De impact op de bedrijfscultuur: een deuk in het vertrouwen

Werkgevers snijden zich er uiteindelijk zelf mee in de vingers, vooral als je te makkelijk een camera inzet, zegt De Vos: „Dit is gewoon slecht werkgeverschap. Het is een domme keuze om mensen te volgen, dat geeft je werknemers namelijk het idee dat je ze niet vertrouwt.’’

Ontvang elke week - op maandag - het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in en maak kans op een Apple Watch!