Menselijke imperfectie in de topsport
In Duitsland hebben ze er een mooie uitdrukking voor: Die kochen auch nur mit Wasser. Vrij vertaald: ze koken ook maar met water. Oftewel: hoe bijzonder iemand ook lijkt, uiteindelijk is het gewoon een mens.
Het is een gedachte die in de topsport steeds verder naar de achtergrond lijkt te verdwijnen.
Wie wint, wordt verheven. Wie excelleert, wordt een voorbeeld. Een voetballer die een paar wedstrijden uitblinkt, is ineens een leider, een icoon en het voorbeeld voor de volgende generatie. Een coach die succes heeft, wordt visionair genoemd. Een bestuurder die een paar goede beslissingen neemt, heeft blijkbaar een bijzondere leiderschapsstijl.
Tot het misgaat. Dan kan dezelfde persoon binnen een paar weken veranderen van held in probleemgeval. Een slechte wedstrijd wordt een patroon. Een verkeerde uitspraak wordt een karaktertrek. Een emotionele reactie wordt een leiderschapsprobleem.
En zo wordt leiderschap in de topsport steeds ingewikkelder.
Niet omdat topsporters minder weerbaar zijn geworden. Maar omdat de omgeving waarin zij moeten presteren steeds minder ruimte laat voor menselijke imperfectie.
“Waarom verwachten we eigenlijk dat een topsporter voortdurend bovenmenselijk gedrag vertoont?”
Luuc Eisenga
De impact van snelle publieke verontwaardiging
We leven in een tijd waarin de spanningsboog steeds korter wordt en het lontje steeds korter lijkt. Alles moet onmiddellijk. Een reactie moet direct. Een mening moet scherp. Een incident moet worden geduid voordat iemand überhaupt de tijd heeft gehad om na te denken. Daarbij zijn we ook steeds slechter geworden in het onderscheid tussen een feit en een mening.
Een feit: een speler heeft iets gezegd.
Een mening: wat hij zei was onverstandig.
Een interpretatie: dit bewijst dat hij geen goede leider is.
Toch worden die drie tegenwoordig moeiteloos in één zin samengevoegd. En voordat iemand het weet, ontstaat er een werkelijkheid die vooral door herhaling waar lijkt te worden.
De verontwaardiging is ondertussen een businessmodel geworden. Talkshows praten over de enorme hoeveelheid aandacht voor een onderwerp en creëren daarmee zelf weer een uur extra aandacht. Op sociale media is verontwaardiging vaak interessanter dan nuance.
Een genuanceerde analyse krijgt zelden dezelfde aandacht als een stevige uitspraak. Wie roept dat iets schandalig is, krijgt bereik. Wie zegt dat het misschien allemaal iets ingewikkelder ligt, krijgt aanzienlijk minder applaus.
Virgil van Dijk als voorbeeld van authentiek leiderschap
Ook de sport is daar niet immuun voor. Neem Virgil van Dijk. Maanden na een WK kan een aanvoerder een keer uit zijn slof schieten. Dat moment wordt vervolgens uitvergroot, geanalyseerd en voorzien van allerlei betekenissen. Was dit leiderschap? Was het frustratie? Was het terecht? Had hij zich anders moeten gedragen?
Allemaal legitieme vragen.
Maar misschien is de belangrijkste vraag wel: waarom verwachten we eigenlijk dat een topsporter voortdurend bovenmenselijk gedrag vertoont?
Van Dijk is een aanvoerder. Geen robot.
Juist leiderschap betekent niet dat je nooit boos bent, nooit twijfelt, nooit een verkeerde beslissing neemt of nooit iets zegt waar je later anders over denkt. Leiderschap zit veel meer in wat je daarna doet.
“Een leider moet authentiek zijn, maar mag zich niet te emotioneel uiten”
Luuc Eisenga
Paradoxale eisen aan moderne leiders
Vorige week speelde Nederland tegen Duitsland. Een wedstrijd die op zichzelf al voldoende geschiedenis, emotie en betekenis heeft. Maar misschien is het ook een mooi moment om iets anders te bekijken: hoe gaan we tegenwoordig om met onze leiders? Want de eisen zijn paradoxaal geworden.
Een leider moet authentiek zijn, maar mag zich niet te emotioneel uiten.
Hij moet een duidelijke mening hebben, maar mag niemand voor het hoofd stoten. Hij moet verantwoordelijkheid nemen, maar geen fouten maken. Hij moet zichtbaar zijn, maar niet te veel aandacht opeisen.
Lees ook: Macht achter gesloten deuren: wanneer is stille diplomatie legitiem en wanneer een rookgordijn?
Dat is natuurlijk onmogelijk.
5 belangrijke lessen voor leiderschap in de topsport
1.Maak van mensen geen mythes
Hoe hoger je iemand op een voetstuk zet, hoe harder de val. Een goede voetballer is niet automatisch een perfecte leider. En een goede leider is nog steeds gewoon een mens.
2.Scheid feiten van interpretaties
Dat iemand iets heeft gezegd is een feit. Wat wij daarvan vinden, is een mening. Die twee mogen best naast elkaar bestaan, bovendien: tegengestelde meningen mogen ook beide bestaan.
3.Geef leiders ruimte om mens te zijn
Emotie is niet het tegenovergestelde van leiderschap. De vraag is wat iemand met die emotie doet.
4.Kijk naar gedrag over een langere periode
Leiderschap kun je niet beoordelen op één wedstrijd, één interview of één ongelukkige quote. Kijk naar patronen. Naar verantwoordelijkheid. Naar hoe iemand reageert als het tegenzit.
5.Accepteer dat topsporters niet alleen verantwoordelijk zijn voor het klimaat waarin zij moeten presteren
Dit is misschien wel de belangrijkste. Een speler kan honderd procent professioneel zijn en toch terechtkomen in een omgeving waarin iedereen permanent op zoek is naar het volgende incident. Als de buitenwereld voortdurend op scherp staat, wordt rustig leiderschap vanzelf moeilijker.
Lees ook: Het einde van de ‘hero leader’: topsport ontmaskert de grootste managementfout
De kracht van kwetsbaarheid en verantwoordelijkheid
Vorige week stonden Nederland en Duitsland tegenover elkaar. Twee landen, twee elftallen, nieuwe spelers, nieuwe verhalen. Maar uiteindelijk staan er gewoon mensen op het veld.
Mensen die fouten maken. Mensen die boos worden. Mensen die soms schitteren en soms door de ondergrens zakken. Misschien moeten we dat niet zien als een zwakte van topsport, maar juist als een voorwaarde voor goed leiderschap.
Want wie begrijpt dat niemand bovenmenselijk is, kan ook beter omgaan met fouten. Met tegenslag. Met kritiek. En uiteindelijk met verantwoordelijkheid.
Die kochen auch nur mit Wasser.
Misschien is dat wel een van de meest menselijke leiderschapslessen die de topsport ons kan leren.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
