ASML gaat door het dak, maar de 20.000 extra banen zijn niet in zicht: ‘Geen sprake van dat Nederland minder belangrijk wordt’

ASML staat voor een ongekende bloeiperiode. De wereldwijde chipverkopen zijn geëxplodeerd. De verkopen van de chipmachines van de Veldhovense fabrikant gaan de komende jaren naar verwachting ook door het dak.

Toch is er iets vreemds aan de hand. Van de voorgespiegelde grootscheepse uitbreiding in de regio met 20.000 medewerkers is nog geen sprake. Het lijkt alsof ASML een andere koers is gaan varen, schrijft het ED.

Even terug naar 24 januari 2024. Het is de laatste keer dat Peter Wennink als topman van ASML de jaarcijfers presenteert. Vol overtuiging schetst hij het toekomstscenario van het bedrijf. Overal zitten tegenwoordig microchips in, zegt Wennink. „Chips zijn de nieuwe olie.”

De wereldwijde chipverkopen zullen volgens onderzoeksbureaus verdubbelen naar zo’n 1000 miljard euro in 2030. En ASML moet mee verdubbelen.

Alle grote chipfabrikanten van de wereld zijn klant in Veldhoven. Zij gaan tientallen nieuwe fabrieken bouwen. Ze hebben de meest geavanceerde chipmachines nodig om moderne chips te kunnen maken, voor bijvoorbeeld een nieuwe generatie telefoons met toepassing van kunstmatige intelligentie. ASML kan als enige in de wereld deze apparaten leveren.

Lees ook: Christophe Fouquet (ASML): de geruisloze topman in een geopolitiek krachtenveld

Onverholen dreigement

Wennink heeft een opmerkelijke boodschap voor politiek Den Haag. Met partijen als PVV en NSC die de wind in de zeilen hebben, dreigt een strikter immigratiebeleid. Dat kan desastreus zijn voor de groei van ASML, dat sterk afhankelijk is van de internationale kenniswerkers die het aantrekt.

‘Be careful what you wish for’, zegt Wennink. Een onverholen dreigement volgt: als ASML niet in Nederland de mogelijkheden krijgt om uit te breiden, dan zal het bedrijf dat elders in de wereld doen.

1,7 miljard voor regio

Al snel blijkt dat achter de schermen in Den Haag een bliksemoperatie gaande is om te voorkomen dat ASML zijn dreigement waarmaakt. Het kabinet investeert in de regio 1,7 miljard euro in onder meer de aanleg van infrastructuur, versnelling van de woningbouw en onderwijs.

Op 23 april 2024, een dag voordat Wennink als topman wordt opgevolgd door Christophe Fouquet, maakt ASML samen met de gemeente Eindhoven bekend dat het grootschalig wil gaan uitbreiden op de Brainport Industries Campus bij het vliegveld.

De missie is geslaagd. Met de expats en andere voorwaarden komt het ook wel goed, laat ASML’s financiële topman Roger Dassen tijdens een persgesprek doorschemeren.

Wat is de omvang van deze tweede campus en hoeveel extra banen komen er bij als gevolg van deze uitbreiding, is de vraag aan Dassen. Moeten we denken aan de 20.000 mensen die nu in Veldhoven werken? Dassen antwoordt bevestigend. Dat is wel de orde van grootte, zegt hij: niet meteen voor morgen, maar wel op de langere termijn.

Heipalen in de grond

Sinds een maand gaan de heipalen de grond in voor de eerste gebouwen van ASML op de Brainport Industries Campus (BIC). In het bouwplan is geen fabriek opgenomen die voorziet in aanvullende productiecapaciteit voor chipmachines.

ASML laat wel een proeffabriek bouwen, om nieuwe productiemethoden te testen. In de nieuwe kantoren die gepland staan, gaan vooral mensen aan de slag die nu op de overvolle campus in Veldhoven werken.

Lees ook: ASML kan de AI-vraag niet bijbenen: klanten kijken al naar 2030

Intussen puilt de orderportefeuille uit. „Klanten vragen elke dag of ze meer machines kunnen krijgen”, zei topman Fouquet afgelopen woensdag tijdens de presentatie van de kwartaalcijfers. ASML heeft nieuwe records geboekt: een omzet van 11,7 miljard euro en een nettowinst van bijna 5 miljard euro.

De groeigolf die zich eind vorig jaar manifesteerde, zwelt aan tot ongekende proporties. Alle prognoses zijn ver overtroffen door miljardeninvesteringen van bedrijven in AI (kunstmatige intelligentie), die leiden tot een explosieve vraag naar chips voor computers en datacenters.

Klanten staan te dringen in de rij

Bij ASML staan de klanten in de rij te dringen, vertelt de ASML-top aan aandelenanalisten van zakenbanken. Niet alleen de bekende chipreuzen van de wereld, maar ook nieuwe partijen melden zich. ASML laat weten dat klanten zelfs voor 2029 en 2030 orders willen plaatsen.

De uitbreiding van de productiecapaciteit van 30 procent voor zowel 2027 als 2028 die ASML voor ogen had, schiet tekort. Analisten stellen er vragen over: hoe gaat de wereldmarktleider dit aanpakken?

Fouquet en Dassen herhalen wat ze daarover drie maanden eerder vertelden. ASML zoekt de uitbreiding van zijn capaciteit binnen de bestaande ruimte op de campus in Veldhoven. Over een extra fabriek – in Veldhoven, Eindhoven of het buitenland? – wordt niet gesproken.

Eerder dit jaar is bij een renovatie op het terrein in Veldhoven een kantoorvleugel opgeofferd om extra productieruimte te creëren. Het is een snelle, relatief goedkope uitbreiding, zegt Fouquet daarover tegen analisten.

ASML wil meer machines kunnen bouwen door ‘optimalisering’ van de beschikbare ruimte. Een onderdeel van de plannen is om productiecabines volledig vrij te maken voor machines voor klanten, zei Dassen daarover in juli.

Lagere kosten

De prototypes en machines die worden gebruikt voor onderzoek en ontwikkeling verhuizen daarvoor naar een andere plek. Ook verkorting van de productietijd per machine moet volgens de ASML-top bijdragen aan de capaciteitsuitbreiding.

Waar komt dat samengevat op neer? ASML wil zijn productiviteit verhogen, meer machines bouwen en dat doen tegen lagere kosten.

Is dat dan het hogere doel? Zeker. „We willen de kosten van productie verminderen”, vertelt Dassen in oktober in een gesprek dat hij samen met Fouquet voert met het ED.

Lees ook: ASML start bouw megacampus voor 20.000 mensen, personeel in Nederland verdubbelt

Aanleiding voor die uitspraak zijn de plannen voor de proeffabriek op BIC. ASML wil daar experimenteren met nieuwe productieconcepten. De kosten per machine moeten omlaag. „Dat is volgens ons de beste manier om ervoor te zorgen dat onze technologie betaalbaar blijft voor onze klanten”, legt Dassen uit.

In en rond ASML klinkt het vaker: ‘We zijn te duur’. Toeleveranciers kunnen erover meepraten. Ze worden al jaren door ASML gedwongen om tegen lagere kosten hun onderdelen voor de machines te leveren.

In de markt voor de minder geavanceerde duv-machines heeft ASML toenemende concurrentie van Japanse en Chinese fabrikanten. Het is geen toeval dat ASML een deel van deze meer gangbare machines wil laten assembleren in Azië. Toeleveranciers van belangrijke onderdelen van de machine, zoals VDL, KMWE, NTS, Neways, AAE en Prodrive, hebben daar vestigingen geopend of plannen daarvoor bekendgemaakt.

Overgeslagen

In een gloednieuwe fabriek in Taiwan voert ASML een test uit met één type van deze apparaten. Modules van toeleveranciers worden daar verzameld, samengebouwd tot een machine en getest. Daarna gaan ze rechtstreeks naar klanten.

De testfase in Veldhoven voor deze machine kan worden overgeslagen. Het doel is om dichter bij de fabrieken van de grote chipmakers in Azië goedkoper te kunnen produceren.

Produceren zoals in autofabriek

Verlaging van de productiekosten per machine is dus ook de inzet van de proeffabriek die in 2029 op het Eindhovense BIC gaat draaien. ASML noemt het een ‘flow factory’, die overeenkomsten vertoont met hoe in autofabrieken in een lopendebandsysteem wordt gewerkt. De vraag in hoeverre de proeffabriek ook machines voor klanten gaat produceren, laat het bedrijf onbeantwoord.

In oktober 2025 heeft ASML geen zorgen of de bestaande productiecapaciteit wel volstaat als de verwachte groeigolf van orders zich aandient. „Voor de komende jaren hebben we voldoende capaciteit in Veldhoven”, stelt Dassen op dat moment.

Wanneer zet ASML dan wel een serieuze fabriek op de nieuwe campus neer? „Dat hangt een beetje af van onze behoefte. We doen dit voor de lange termijn. Dit project op BIC is voor een periode van ten minste tien jaar.”

In een jaar tijd is er veel gebeurd. ASML wordt overspoeld met orders van ongeduldige klanten. Het ziet er ook ineens rooskleurig uit voor bestellingen van zijn nieuwste, peperdure ‘high NA’-topmachine, met een prijskaartje van ongeveer 400 miljoen euro.

Lees ook: Gigantische opsteker voor Europese AI: Samsung stapt in bij Mistral, waarde stijgt naar 21 miljard

De drie grote klanten TSMC, Samsung en Intel willen grootschalig chips gaan produceren met dit apparaat met de omvang van een Britse dubbeldekkerbus. Hoe gaat ASML de verhoogde productie van deze machines inpassen?

Een woordvoerder van de chipmachinefabrikant geeft geen antwoorden op concrete vragen over de uitbreiding van de productiecapaciteit. „Met het oog op het komende decennium blijven we kijken hoe we de extra capaciteit kunnen realiseren die nodig is.”

Minder hard groeien in personeel

ASML zwijgt ook over hoeveel nieuwe medewerkers zijn aangenomen voor de productieverhoging die in gang is gezet. Duidelijk is dat het bedrijf ook op dit punt kritisch kijkt naar de kosten.

Er is bovendien geleerd van het verleden. „Achteraf bezien zijn we te hard gegroeid”, zei Dassen een jaar geleden over de periode in 2022, toen wereldwijd bijna 10.000 medewerkers werden aangenomen. „Dat moet je als organisatie ook kunnen verteren. We zullen groeien in omzet en in medewerkers, maar op een slimmere manier.”

Honderden banen weg

In 2024 en 2025, toen de chipmarkt stagneerde, verordonneerde ASML intern dat het personeelsbestand per saldo niet mocht toenemen. Dat kan nu niet het geval zijn, hoewel ook een ingrijpende reorganisatie loopt die honderden banen in de technologietak van het bedrijf gaat kosten.

De in 2024 geschetste toekomstverwachting voor de groei van de chipindustrie in 2030 is meer dan uitgekomen. De historische mijlpaal van 1 biljoen dollar aan chipverkopen is dit jaar al gepasseerd. De prognoses van de onderzoeksbureaus zijn opgetrokken naar 1,5 biljoen dollar (1350 miljard euro) in 2026 en 1,9 biljoen dollar (1700 miljard euro) in 2027.

Ook de omzet van ASML stijgt veel sneller. Topman Wennink zwaaide af met een record van 27,6 miljard euro over 2023. De verwachting voor 2030 was een groei naar minimaal 44 miljard en maximaal 60 miljard euro. Dit jaar koerst het bedrijf al af op ongeveer 45 miljard euro. Aandelenanalisten voorzien dat ASML in 2028 de 60 miljard zal passeren.

De regio heeft sinds de aankondiging in 2024 van de nieuwe ASML-campus plannen in gang gezet voor extra woningen, infrastructuur en voorzieningen die zijn gebaseerd op een groei van 20.000 medewerkers bij ASML en nog eens 45.000 bij toeleveranciers.

Wanneer wel?

Van dit groeiscenario is nog niets zichtbaar. Wanneer wel? In een personeelsbijeenkomst verzekerde het bedrijf de medewerkers deze week dat de nieuwe campus in Eindhoven op de lange termijn wordt volgebouwd.

Hoewel ASML ook driftig uitbreidt bij buitenlandse vestigingen (Taiwan, Zuid-Korea, Verenigde Staten, Berlijn) is er geen sprake van dat Nederland minder belangrijk wordt, benadrukt het bedrijf.

Dit artikel is geschreven door Peter Scholtes voor het ED.

Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in en win je eigen robot!