Stan van Baarsen snapt het tenminste. Terwijl heel Nederland als een kikker in de jacuzzi kwaakt over digitale soevereiniteit, zegt hij in een interview met het FD dat het water kookt. De Europese droom van volledige digitale autonomie is hersendood.
De illusie van Europese digitale soevereiniteit
‘Europese digitale soevereiniteit? Die vogel is allang gevlogen’, schreef ik een jaar geleden bij BusinessWise. Ik twijfel absoluut niet aan de verdedigende capaciteiten van Eric Smit of de goede bedoelingen van Marietje Schaake, maar zonder eigen technologische hefboom is digitale soevereiniteit slechts een PR-stunt van de moraalridders.
Philippe Aghion kreeg de Nobelprijs niet voor moraal, maar voor zijn theorie over economische groei door technologische innovatie en creative destruction. Wie de nieuwe technologie niet bouwt, wordt uiteindelijk zelf het materiaal voor de destructie.
“Net wanneer ik op de tribune wil gaan staan om Van Baarsen aan te moedigen, kiest hij volgens mij de verkeerde strategie”
Wibe Wagemans Boardmember/investeerder in Silicon Valley
De economische prijs van de AI-race met Amerika
Van Baarsen legt de echte rekening bloot in Europe 2031, het rapport waaraan hij zelf meeschreef. Wanneer de productiviteitswinst naar buitenlandse modellen, clouds en aandeelhouders stroomt, krimpt de belastinggrondslag mee. Europa houdt straks de ontslagen werknemer en zijn uitkering. Amerika houdt de softwaremarge.
Net wanneer ik op de tribune wil gaan staan om Van Baarsen aan te moedigen, kiest hij volgens mij de verkeerde strategie: massaal Amerikaanse datacenters naar Europa halen. Een Amerikaanse server wordt niet Europees doordat hij tussen de koeien in Friesland staat.
Europa bezit dan de grond, de stroomrekening en de openingsfoto met de minister. Als Washington morgen de knop omzet, kan de burgemeester van Tytsjerksteradiel hooguit de onroerendezaakbelasting verhogen. De toegang tot de modellen blijft dicht.
Lees ook: Han de Groot: ‘Rekenkracht wordt de brandstof van de nieuwe economie’
Waarom Amerikaanse datacenters Europa niet gaan redden
Van Baarsen heeft wel gelijk dat fysieke infrastructuur onderhandelingsmacht kan opleveren. Maar alleen met gegarandeerde toegang. Juridisch bindende afspraken die niet bij de eerste exportbeperking verdampen. Soevereiniteit zonder hefboom is geen strategie.
“Open modellen gaan Europa evenmin redden. Wat politici open source noemen, zijn meestal open weights”
Wibe Wagemans Boardmember/investeerder in Silicon Valley
Ik zag dit eerder toen ik in Japan woonde. Japanse chipbedrijven beheersten eind jaren 80 meer dan de helft van de wereldmarkt. In 2022 was daarvan nog 9 procent over. Het chipakkoord met de Verenigde Staten van 1986 was niet de enige oorzaak, maar wel een waarschuwing. Wie een strategische industrie verliest, verliest uiteindelijk ook zijn stoel aan de onderhandelingstafel.
Open modellen gaan Europa evenmin redden. Wat politici open source noemen, zijn meestal open weights. Je krijgt het eindproduct, niet de fabriek waarmee de volgende generatie wordt gebouwd.
Menlo Ventures schat dat het aandeel van open modellen bij bedrijven van 19 naar 11 procent zakte. Terwijl de gesloten modellen van OpenAI, Anthropic en Google 88 procent van het API-gebruik controleren. Dit in tegenstelling tot alle hype over Deepseek en Qwen. Bedrijven kiezen dus niet voor ideologische zuiverheid, maar voor prestaties en veiligheid.
Goedkopere tokens zijn leuk voor de zandbak in Silicon Valley. In productie is een model dat een taak in één keer goed uitvoert goedkoper dan een model dat drie pogingen nodig heeft. De AI-goeroe in Europa met zijn Stanford-zomercursus op zijn cv die preekt over de democratisering van AI, blijkt achter de schermen vaak vooral zijn rekening voor frontiermodellen te willen drukken.
Investeren in tech-innovatie via het DARPA-model
Een aanpak waar ik wel brood in zie, is NADI, een initiatief van Jelle Prins. NADI is gebaseerd op het Amerikaanse DARPA-model. De overheid investeert vroeg in riskante technologieën, wetend dat de meeste zullen mislukken. Een paar briljante gekken geld en mandaat geven, voordat twaalf commissies hun idee hebben doodgeknuffeld.
Bobo’s begrijpen fundamenteel niet hoe innovatie werkt. Staatssecretaris Willemijn Aerdts die droomt over de ‘koploperspositie’ en TNO CEO Tjark Tjin-A-Tsoi die per decreet ‘twee unicorns’ bestelt. Alsof je met een spreadsheet een miljardenbedrijf kunt bestellen. Ze kunnen beter archeologie gaan studeren.
Lees ook: Amsterdam krijgt The Stack: nieuwe AI-hub die Europa minder afhankelijk maakt van buitenlandse AI
De kracht van ASML als strategische tech-hefboom
Europa moet daarom niet proberen de volledige Amerikaanse technologieketen te kopiëren, maar investeren in onderdelen waarin het werkelijk onmisbaar kan worden.
ASML is zo’n hefboom. Washington kan Veldhoven onder druk zetten, maar heeft geen vrij spel. Zoals ik vorig jaar als eerste blootlegde, investeerde de CIA daarom in een Amerikaanse concurrent.
De kikker hoeft niet uit de jacuzzi te springen. Hij moet alleen zelf de hand op de thermostaat krijgen. En daar is lef voor nodig.
Afhankelijkheid is onvermijdelijk. Wederzijdse afhankelijkheid is macht.
Wibe Wagemans (1970) is pionier, serial entrepreneur en ceo in Silicon Valley. Als eerste ter wereld bouwde hij een AI-bot en een online videogame op mobiel. Samen met journalist Eva Schram schreef hij het boek Het geheim van Silicon Valley, vol lessen voor Nederlandse ondernemers.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
