We moeten van het gas af. We moeten onze business vergroenen. We moeten ons wagenpark elektrificeren. Willen politici. Ook de gewone man dient zo spoedig mogelijk zijn benzinegedreven Twingo of Peugeot in te ruilen voor een gehuurde elektrische ID. Polo of Fiat Topolino, opperde GroenLinks-PvdA Europarlementslid Mohammed Chahim in het AD.
Gesubsidieerd natuurlijk, want dat maakt stekkerauto’s bereikbaar voor verpleegkundigen, agenten en docenten: ‘Mensen die elke dag met de auto naar hun werk moeten en last hebben van de hoge brandstofprijzen’.
Iedereen in ons land dus aan de social lease. Een prachtig pro-gebaar. Op papier. Behalve voor de inwoners van de provincie Utrecht. Want daar kunnen ze die elektrische auto’s straks nergens op aansluiten, staat even later in dezelfde krant. Het stroomnet gaat daar per 1 juli op slot.
Wacht even, denk je.
Dit is een grap. Een fragment uit het satirische actualiteitenprogramma ‘Spijkers met Koppen’. Je hoort Dolf Jansen al op gehaaste toon ritmisch ratelen: ‘Nee, luisteraars, dit is geen energietransitie, maar een georganiseerde kortsluiting’.
Want dat is het. Kortsluiting, in het hoofd van politici.
Aan de ene kant dwingen die bedrijven en burgers richting elektrisch. Aan de andere kant draaien ze het stroomnet op slot. Het gevolg is even simpel als pijnlijk: een economie die wil groeien, maar daarvoor letterlijk geen energie krijgt.
Met als eerste de provincie Utrecht op zwart. Staatssecretaris Jo-Annes de Bat noemt die primeur ‘het indrukken van een pauzeknop’. Voor het bedrijfsleven voelt het als een noodstop. Als een pittige pets in het gezicht.
Niet bouwen, nada uitbreiden, niks verduurzamen. Een fabriek die wil elektrificeren? Kan in de provincie even niet. Een distributiecentrum met extra laadpalen? Vergeet het. Nieuwe ondernemingen mogen aansluiten in een wachtrij zonder einde.
Intussen staan machines stil. Orders verdampen. Investeerders haken af. En blijven fabrieken noodgedwongen vieze luchtjes uitstoten. Dus kijken ondernemers over de provinciegrens, naar plekken waar stroom nog gewoon uit de muur komt.
Maar ook dat wordt alsmaar lastiger. ‘Nagenoeg heel Nederland staat nu op rood als je kijkt naar de vraag naar stroom en het aanbod’, zegt energiedeskundige Hans van Cleef. ‘Het probleem bestaat al jaren. We zien nu dat het iedere keer verder escaleert en dus ook steeds grotere groepen raakt. Eerst alleen de zware industrie, maar inmiddels ook huishoudens’.
Nieuwe aansluitingen, ze zijn in steeds minder provincies mogelijk. Maar welke regio volgt? Het lijkt op de roulettetafel van Holland Casino. Het klimaat is wereldwijd in de war. Het Nederlands ondernemersklimaat wordt vakkundig gesloopt.
Het stroomslot bezorgt de gemeente Utrecht een schade van tussen de 75 en 225 miljoen euro per jaar. En dan heb je het nog niet eens over de nadelen voor de inwoners. Geen laadpaal, geen warmtepomp en geen inductiekookplaat. Niks geen stappen richting die o zo gewenste elektrische toekomst die groen-bewogen bestuurders vanuit hun partijkansel prediken.
Tsja.
Mooie ambities, mooie maquettes. Van een beleid dat frontaal botst op de realiteit.
De provincie Utrecht wil tot 2030 zo’n 72.000 woningen bouwen, schrijven ze. Rept over 27,5 hectare nieuwe bedrijventerreinen. Huldigt ‘netbewust’ bouwen. Alles tegelijk. Alles afhankelijk van dezelfde kabel die er niet is.
‘We zijn vooral bezig met praten en papieren invullen, en niet met bouwen’, zegt Olof van der Gaag van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie. Want waarom staan die hoogspanningsstations er niet? Waar zijn die windturbines op zee?
Bestuurders wijzen naar inspraakavonden en bezwaarprocedures. Naar nare nimby’s, beschermde zandhagedissen of rugstreeppadden in het broedseizoen. Zij wijzen naar alles, behalve naar zichzelf. Maar dat is te makkelijk. Want dit is geen noodlot, maar nalatigheid. Te laat begonnen, te traag besluiten, en te verliefd op procedures en polderpraat. ‘Waardeloos’, aldus Van der Gaag.
De Utrechtse burgemeester Sharon Dijksma noemt het ‘een bittere pil’. Haar wethouder Senna Maatoug zegt: ‘We hebben er echt buikpijn van’.
Maar voelen beiden ook de buikpijn van ondernemers als hun orders wegvallen? Van de bakker om de hoek die moet sluiten omdat hij zijn energievretende oven niet vervangen kan?
Erger: de bestuurders hebben geen flauw idee wat de gevolgen van het overvolle stroomnet zijn. Noch wanneer de schakel weer op groen gaat. Volgens De Bat kan het zomaar jaren duren.
Natuurlijk zijn er noodgrepen. Laden buiten piekuren. Batterijen. Hybride oplossingen. Allemaal nuttig. Maar het verandert niets aan de kern: er is te weinig capaciteit, en het duurt veel te lang om die uit te breiden.
Het is de prijs van traagheid. En die factuur ligt niet op het bureau van B&W. Maar op de jaarrekening van een CEO.
Lees ook, terug naar maart 2025: Duizenden bedrijven op wachtlijst: netbeheerders vrezen rampscenario door overvol stroomnet.
Waar Europese politici dromen van een inclusieve elektrische markt, staan Utrechtse ondernemers op de werkvloer met een verlengsnoer dat nergens in kan.
Het is een politieke paradox. Even lachwekkend als triest. Bestuurders prediken elektrificatie, maar leveren geen elektriciteit. Ze willen verduurzamen, maar blokkeren de middelen die daarvoor nodig zijn.
Een economie draait niet op intenties. Die draait op zekerheid, op betrouwbaarheid. Op een basis die even vanzelfsprekend hoort te zijn als drinkwater uit een kraan.
Het stroomslot in Utrecht is geen technisch probleem, maar een fundamentele fout in de logische volgorde der dingen. Eerst mensen uit hun auto’s jagen, en pas dan zorgen voor Openbaar Vervoer. Eerst een stad bouwen, en pas dan zorgen voor infrastructuur. Ieder kind weet dat het andersom moet. Maar niet de bestuurders van ons land.
Tot die tijd blijft het beeld schrijnend: een overheid met groene ambities en een overbelast stroomnet. Niet veroorzaakt door een energietekort. Maar door een tekort aan realiteitszin, en ja, dat is een stuk moeilijker op te lossen.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
