Robotisering wordt vaak gepresenteerd als het antwoord op personeelstekorten, vergrijzing en stijgende loonkosten. Cobots, collaboratieve robots die naast en mét mensen werken, moeten bedrijven in rap tempo flexibeler en productiever maken.
Toch verlopen veel robotimplementaties in de praktijk stroef, ziet Milan Wolffgramm, hoofdonderzoeker bij de Saxion-lectoraten Employability Transition en Smart Mechatronics and Robotics. Niet omdat de robot niet werkt, maar omdat medewerkers onvoldoende zijn meegenomen in het implementatieproces, functieverandering onvoldoende is doordacht of leidinggevenden het sociale aspect van de verandering onderschatten.
Medewerkers versterken in plaats van buitenspel zetten
Wolffgramm doet praktijkonderzoek naar robotica en in het bijzonder naar de vraag hoe medewerkers en robots nuttig met elkaar kunnen samenwerken op de werkvloer. „Bedrijven vinden het vaak nog best lastig om te doorgronden wat technisch allemaal mogelijk is met de beschikbare robots en hoeveel het kost om een toepassing werkend te krijgen.’’
“Hoe krijg je de behoeften van medewerkers boven tafel? Welke ondersteuning hebben zij nodig? ”
Milan Wolffgramm
„Minstens zo ingewikkeld is de sociale kant van het verhaal: hoe krijg je de behoeften van medewerkers boven tafel? Welke ondersteuning hebben zij nodig? Waar liggen hun talenten en beperkingen? Wat geeft ze energie en wat vinden ze juist belastend? Wat vraagt dit van leidinggevenden? Pas als je dat weet, kun je robots inzetten om medewerkers te versterken in plaats van ze buitenspel te zetten.”
Spookverhalen op de werkvloer voorkomen
Een succesvolle robotimplementatie begint volgens Wolffgramm niet op de productievloer, maar in de bestuurskamer. „We proberen bij bedrijven die we ondersteunen echt op directie- of CEO-niveau te beginnen. Bestuurders moeten een duidelijk narratief scheppen over waar het bedrijf naartoe gaat en waarom robotisering nodig is. Anders begrijpen medewerkers niet waarom deze richting wordt gekozen.”
Dit narratief is belangrijker dan veel organisaties beseffen, zeker omdat robotisering nog altijd veel angst en onzekerheid oproept. „Vanuit de media wordt vaak ingespeeld op de onzekerheid dat robots banen overnemen. Als medewerkers niet goed geïnformeerd worden, neemt deze onzekerheid de overhand en vullen ze het verhaal zelf in.’’
Zo voorkom je veel onrust...
Volgens Wolffgramm helpt het enorm als organisaties medewerkers al vroeg laten zien hoe hun werk erover drie tot vijf jaar uit kan zien. Niet alleen voor degenen die straks met robots gaan werken, maar juist ook voor collega’s die indirect met de verandering te maken krijgen. „Die laatste groep wordt vaak vergeten. Als je de rest van het bedrijf niet meeneemt, ontstaan er al snel spookverhalen op afdelingen die indirect betrokken zijn.’’
“Ondernemers zien robotisering soms als een laatste strohalm om de continuïteit van hun bedrijf te waarborgen”
Milan Wolffgramm
Regelmatige updates via het intranet, interne nieuwsbrieven of personeelsbijeenkomsten kunnen volgens hem veel onrust voorkomen. De praktijk wijst echter vaak anders uit. Veel bedrijven zoeken haastig naar een technische oplossing voor hun personeelstekorten. „Ondernemers zien robotisering soms als een laatste strohalm om de continuïteit van hun bedrijf te waarborgen. Daardoor wordt vooral gekeken naar wat technisch mogelijk is en veel minder naar de behoeften op de werkvloer.’’
„Het grootste risico is dat een robotopstelling wordt geïmplementeerd waar de vloer eigenlijk helemaal geen behoefte aan heeft. De robot automatiseert wel iets, maar helpt medewerkers niet om beter of slimmer te werken. Verbind daarom robotisering met strategische ambities, haal de behoeften en voorkeuren van medewerkers op en ontwerp samen met ze de productiebanen van (over)morgen. Bepaal daarna pas welke technologie daarbij past’’, aldus Wolffgramm.
Bekijk ook onze zesdelige videoserie Revolutie Robotica over de technologische revolutie van morgen. Aragorn Meulendijks neemt je mee naar de plekken waar de toekomst vandaag al wordt gebouwd. Elke video laat zien hoe robotisering de wereld verandert en wat dat betekent voor het Nederlandse bedrijfsleven. Elke dinsdag een nieuwe video, hieronder aflevering 3 over de toekomst van de Nederlandse maakindustrie.
Risico op productiever én ongelukkiger personeel
Robotisering wordt vaak gezien als een manier om werk aantrekkelijker te maken. Repetitieve taken verdwijnen, waardoor medewerkers zich kunnen richten op complexere werkzaamheden. Toch zit daar volgens Wolffgramm een belangrijke nuance.
„Het hangt helemaal af van hoe je de robot inzet. Je kunt simpele taken weghalen, waardoor uitdagender werk overblijft. Voor sommige medewerkers is dat geweldig. Maar andere medewerkers vinden het juist prettig om af en toe op de automatische piloot te werken. Dat kan een manier zijn om even te ontladen. Als je alle eenvoudige taken weghaalt zonder rekening te houden met individuele voorkeuren, kan een baan juist minder aantrekkelijk worden.”
“Je wilt niet bekendstaan als een organisatie waar medewerkers alleen nog het restwerk mogen doen en het hulpje van de robot zijn”
Milan Wolffgramm
Daarom waarschuwt hij bestuurders niet uitsluitend naar productiviteit te kijken. „Je kunt op korte termijn onderaan de streep weliswaar productiever worden, terwijl op middellange termijn het ziekteverzuim onverminderd stijgt en medewerkers vertrekken omdat het werk niet meer bij hen past. Dan heb je weliswaar een werkende automatisering gerealiseerd, maar geen duurzame organisatieverandering.” Ook voor de aantrekkelijkheid als werkgever kan dat gevolgen hebben. „Je wilt niet bekendstaan als een organisatie waar medewerkers alleen nog het restwerk mogen doen en het hulpje van de robot zijn.’’
De kruising van robotica en AI
De grootste managementfout ziet Wolffgramm vrijwel overal terug. „Veel bedrijven organiseren aan het begin een bijeenkomst waarin medewerkers mogen meedenken. Daarna blijft het maandenlang stil terwijl de robotopstelling wordt ontwikkeld. Op de werkvloer hoort vervolgens niemand meer iets.’’
Juist in die periode ontstaan vragen, onzekerheid, twijfel en weerstand. „De grootste fout is denken dat je een robot koopt en dat het binnen no-time goed en langdurig draait. Het inkoopproces is in dat opzicht nog het makkelijkste deel. Het gros van het werk zit in de implementatie: hoe verandert het werk, hoe moeten werkplekken worden aangepast en welke opleiding hebben medewerkers nodig om in die nieuwe situatie goed en veilig te functioneren?’’
Daar ziet de hoofdonderzoeker een duidelijke parallel met AI-projecten. „Robotica en AI gaan elkaar waarschijnlijk steeds meer kruisen. AI kan robotoplossingen robuuster en makkelijker programmeerbaar maken. Dat is een welkome ontwikkeling voor de vervaardiging van snel wisselende en kleine productseries. We zien dat daar vaak nog geen businesscase voor is. Maar net als bij AI blijft de techniek uiteindelijk niet de grootste uitdaging. Het gaat erom hoe organisaties die technologie inbedden.”
De cruciale rol van HR vanaf dag één
In het hele proces speelt HR volgens Milan Wolffgramm nog te vaak een bijrol. Als bedrijven hem vragen hoe ze robotisering moeten aanpakken, wil hij vanaf dag één drie partijen aan tafel hebben: productie, engineering én HR. „De productie kent de praktijk op de werkvloer, engineering weet wat technisch haalbaar is en HR zorgt ervoor dat de personele kant goed geregeld wordt. Juist HR kan leidinggevenden ontzorgen en de belangen van medewerkers bewaken.”
“Zie robots niet als medewerkers, maar als een multitool”
Milan Wolffgramm
Want dat is nog geen vanzelfsprekendheid. „Veel HR-professionals zien robotisering vooral als een technisch onderwerp, terwijl juist zij een sleutelrol kunnen spelen bij opleiding, communicatie, werkontwerp en duurzame inzetbaarheid. Het is daarom belangrijk dat HR niet alleen aansluit op het moment dat de robot wordt geïmplementeerd, maar ook op strategisch niveau betrokken is. De sociale innovatie wordt daarmee strategisch geborgd en kan direct worden doorvertaald naar implicaties voor de strategische personeelsplanning, het Leven Lang Ontwikkelen-beleid en de praktijken rondom medewerkersbetrokkenheid en de monitoring van personele KPI’s.”
Robots inzetten als functioneel gereedschap
Wolffgramm werd vorig jaar door het tijdschrift New Scientist genomineerd voor de titel Wetenschapstalent 2025. Uiteindelijk draait succesvolle robotisering volgens hem om een andere manier van kijken naar robots. „Zie robots niet als medewerkers, maar als een multitool. De vraag is niet hoe je mensen vervangt en zo personele problemen oplost, maar hoe je dit flexibele stuk gereedschap zó inzet dat medewerkers langdurig meer, beter en plezieriger kunnen werken.”
Dat vraagt om een andere definitie van succes. Niet alleen hogere output of lagere kosten, maar ook kwalitatief goed werk. Hij is hoopvol gestemd wat de toekomst van robotisering betreft. „We hebben nog enorm veel ruimte om deze kansrijke techniek naar onze hand te zetten. Het ontwerp ervan ligt namelijk niet vast. We hebben zelf de ontwerpkracht in handen om robotisering zo vorm te geven dat zowel bedrijven als medewerkers en hun omgeving er beter van worden. Dat gaat niet vanzelf en vereist bestuurders die durven te investeren en robots voor, door en met hun medewerkers te implementeren.’’
Lees ook: Smart warehouses en robothonden: een kijkje in het futuristische distributiecentrum van PostNL
5 lessen voor bestuurders
- 1.
Begin met de strategie. Leg eerst uit waarom robotisering nodig is, welke richting het bedrijf op wil en wat dit voor medewerkers betekent.
- 2.
Ontwerp eerst het werk. Kies pas daarna de robotoplossing die daarbij past.
- 3.
Betrek medewerkers continu. Een eenmalige inspraaksessie is niet genoeg: blijf periodiek informeren en geef aan wat wanneer verwacht kan worden.
- 4.
Meet meer dan productiviteit. Kijk ook naar werkplezier, ziekteverzuim en het behoud van personeel.
- 5.
Maak HR mede-eigenaar. Succesvolle robotisering vereist minstens net zoveel sociale innovatie als technologische innovatie.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
