Monumental werd in 2021 opgericht door Salar al Khafaji en Sebastiaan Visser en haalde deze zomer een Series B-financieringsronde van 32 miljoen dollar op onder leiding van Khosla Ventures, bovenop eerdere rondes met Plural, Hummingbird, Northzone en Foundamental. Er staan inmiddels ruim honderd robots, er werken zo’n 140 mensen, en er zijn muren gebouwd voor meer dan honderd woningen, een school, een buurthuis, een hotel en een gracht van ruim 150 meter.
Jelmer Borst stapte over van Picnic, waar hij onder meer aan het gerobotiseerde distributiecentrum in Utrecht werkte.
Wat doet Monumental precies?
„Monumental maakt metselrobots, maar wij verkopen die robots niet, wij verkopen muren. En het liefst natuurlijk zo mooi mogelijke muren. We hebben drie robots die samen de specie kunnen aanbrengen en de stenen kunnen leggen, en die daarmee huizen en gebouwen metselen. We verkopen dus geen robots, wij leveren een dienst als onderaannemer in de bouw.”
Zodat je de mens niet meer nodig hebt.
„We gaan geen mensen vervangen. Het probleem is: de gemiddelde metselaar is 48 jaar. Er willen maar twee jongens en meisjes per jaar metselaar worden. Terwijl, we moeten ongeveer 100.000 huizen per jaar bouwen in Nederland, en we bouwen er maar 60.000. We missen jaarlijks zo’n 30 tot 40 procent aan bouwproductie en dat al vijf jaar op rij. Kijk je naar het Verenigd Koninkrijk, Duitsland of Frankrijk, dan zie je daar hetzelfde gebeuren. Dus wat wij leveren, is extra capaciteit, in plaats van dat wij de mensen eruit halen.”
“Het CBS telde in 2025 zo’n 69.000 nieuwbouwwoningen, dat is het derde jaar op rij een daling. Het kabinetsdoel staat op gemiddeld 100.000 per jaar.”
Jelmer Borst Monumental.ai
Lees ook: Vergeet de nieuwste AI-tools, zegt Job van den Berg: zet in op het vastleggen van ‘skills’
Hoe werkt het technisch?
„Het is een product in ontwikkeling, maar het gaat elke dag gemakkelijker. We hebben onze eigen software die alle tekeningen van de architect inleest en omzet, zodat de robot weet waar elke steen moet komen. Vervolgens brengen we de robots naar de bouwplaats en kunnen ze daar autonoom bouwen.”
En hoe snel gaat dat? Een ervaren metselaar gaat behoorlijk snel.
„Op goede dagen doen wij hetzelfde of meer dan één metselaar. Het is een product in ontwikkeling, dus niet elke dag is het perfect. Maar daar gaan we naartoe: dat aannemers of architecten qua snelheid geen afweging meer hoeven te maken tussen een metselaar en ons.”
Wat kost het?
„Je rekent gewoon af per steen. Gemiddeld is dat in Nederland ongeveer een euro per steen. Al maakt het natuurlijk uit hoe complex het is en of er figuren in zitten, daar zit variatie in.”
Vergelijkbaar met een metselaar dus. Je zóu goedkoper kunnen zijn. Waarom doe je dat niet?
„Ons doel is niet om metselaars op prijs weg te concurreren. We worden nu al platgebeld door aannemers die met de handen in het haar zitten: we hebben gewoon geen mensen. We gaan bijvoorbeeld in Appingedam een hele wijk bouwen. We werden gebeld met: we kunnen letterlijk geen enkele metselaar in heel Groningen vinden om dit uit te voeren. Dus het gaat er niet zozeer om wat de exacte prijs is.”
Job van den Berg speelt advocaat van de duivel: de hardware, de software, de sensoren en ‘de gemiddelde persoon bij Monumental met een triple PhD van de TU’ zijn nu waarschijnlijk duurder dan een zzp’er die al 20 jaar metselt. Borst erkent dat de echte winst op schaal nog moet komen en wijst op iets anders dat structureel verandert: „Een mens kan niet 24 uur per dag metselen. Dat hou je gewoon niet vol. Voor zo’n robot kan dat wel. Ik denk dat je daar veel meer innovatie in gaat zien: dat we veel langer kunnen doorbouwen.”
Lees ook: 1 op de 5 werknemers gebruikt AI al als psycholoog: waarom je als CEO nu écht 'all-in' moet gaan
Hoe reageren metselaars als jullie aankomen rijden?
„Dat is heel grappig. De allereerste keer is het natuurlijk een beetje: hé, wat is dit? Daar heb je de nerds met de laptopjes. Dit gaat nooit werken. En ik snap ze ook deels, in de afgelopen tientallen jaren zijn er verschillende innovaties geweest waarbij iemand een of andere iPad-app maakte en riep dat we nu gingen innoveren in de bouw. Dat lukte allemaal niet. Maar wat je vervolgens ziet, is dat ze merken dat het stiekem wel werkt. En dan verbazen ze zich: het is eigenlijk ook wel prettig. Want in de bouw is het gewoon heel zwaar werk, met die stenen sjouwen en alles erop en eraan.”
Van paniek is volgens Borst geen sprake: het capaciteitstekort is te groot om zich bedreigd te voelen.
Esthetische uitdagingen
„Het is ook opvallend wat de nieuwe technologie positief met de gebouwde omgeving doet. Remy Gieling bezocht de werkplaats van Monumental. Hij zegt: „Vroeger maakten we prachtige bouwwerken in Nederland. Kijk naar Amsterdam Centrum, de Amsterdamse School. Maar al jarenlang, denk ik ook door personeelstekort, maken we de saaiste wijken die er maar mogelijk zijn.” Niemand wíl dat, stelt hij: „Niemand zit te wachten op Leidsche Rijn. Het is het gevolg van het feit dat dit de meest efficiënte, goedkope manier was.”
Voor een robot maakt het weinig uit of een muur recht is of rond, of de stenen horizontaal of verticaal liggen. En dat verandert het gesprek aan de voorkant, zegt Borst: „Je ziet nu steeds meer architectenbureaus die bij ons aankloppen. Die zeggen: wij willen iets heel gaafs neerzetten, maar alle aannemers zeggen dat het te complex is of te veel geld kost, dus we moeten concessies doen. Die architecten komen bij ons met de vraag: hoe kan ik ontwerpen zodat jullie robot dit heel goed kan uitvoeren?”
Een concreet voorbeeld draait nu in Almere: een ronde muur. „Dat is voor een metselaar heel moeilijk, die zou er makkelijk twee of drie keer de prijs voor rekenen. En voor zo’n robot maakt dat eigenlijk niet uit.”
De werkverdeling die Remy voorstelt, waarbij de robot het basiswerk doet en de metselaar tijd krijgt voor het bijzondere, gebeurt in de praktijk al, zegt Borst: ,,Samenwerken met metselaars doen we inderdaad ook.’’
Wat was het moeilijkste om te leren?
„Als jij metselaar wilt worden, doe je daar drie of vier jaar een opleiding voor en moet je vlieguren maken om steeds complexere en grotere dingen te kunnen doen. Bij ons kunnen mensen binnen twee of drie weken al een prachtige muur met onze robots bouwen. Maar wat je wel ziet, is dat er heel veel ongeschreven regels in de bouw zijn, met allemaal kleine details en factoren die nergens opgeschreven staan.”
Bijvoorbeeld?
„Elke baksteen heeft gewoon een ander formaat. Hoe je er dan precies uitkomt, met alle voegen ertussen die netjes in lijn moeten liggen, is complex. Doordat wij steeds meer muren zijn gaan bouwen, kunnen we die regels en patronen steeds beter in onze software stoppen.”
Job vat het samen als het vertalen van menselijk gewoontegedrag naar een algoritme. Precies dat is het echte werk, en de reden dat één ding voorlopig nog handmatig gebeurt: een baksteen doormidden hakken als de maatvoering niet klopt. „Op dit moment gebeurt dat door een mens, omdat dat niet onze beperkende factor is. Maar in de toekomst kunnen we de robot die bakstenen automatisch laten snijden.”
Een hoogtebeperking is er niet: net als bij mensen gebeurt het werk via een steiger of een lift die aan het gebouw wordt verankerd.
Van drie weken calculeren naar een paar minuten
Minstens zo interessant als de fysieke automatisering is wat Monumental rondom het bouwproces automatiseert. Een aannemer heeft normaal gesproken tot wel drie weken nodig om op basis van een set bouwtekeningen een calculatie te maken: hoeveel stenen zijn nodig, hoe complex is het en wat kost het?
Remy: „Recent heb je met Fable 5 in vijf uur een systeem gebouwd dat die bouwtekeningen pakt, analyseert en voor het grootste deel met een zeer nauwkeurige kosteninschatting komt. Dus je kunt in het proces eromheen van drie weken naar 15 minuten gaan.”
Borst: „Voor deze industrie is dat baanbrekend. Aannemers zijn druk, dus die gaan in de avonduren die tekeningen bekijken en schetsen. Dan kom je aan het eind van de rit erachter dat je misschien 5% of 10% te laag hebt ingeschat. De marges in de bouw zijn niet gigantisch, dus dat kost je best veel geld. Nu laden we de tekeningen in onze eigen CAD-software, waarin elke steen volledig wordt uitgepland en we alle optimalisaties uitvoeren om exact het perfecte patroon te krijgen. Daar komt meteen uit: dit is lastig, dit is makkelijk, dit is hoeveel stenen we moeten leggen. En dan kun je meteen een offerte uitbrengen.”
En daarna, zegt hij, is er nog iets wat de sector niet kent: live voortgang. „Normaal gesproken moet je naar een bouwplaats rijden om te zien hoe ver ze zijn, of je moet hen opbellen. Nu kun je live zien hoe ver we zijn met bouwen.”
Hoeveel capaciteit heb je?
„We hebben nu zo’n 100 robots. Die produceren we allemaal zelf: we ontwerpen ze zelf, 3D-printen ze en sleutelen ze zelf in elkaar.”
Wat kost zo’n robot?
„De exacte prijs weet ik niet, maar we proberen die robot zo goedkoop mogelijk te maken. Als jij een robotarm inkoopt zoals je die in een autofabriek ziet, dan heb je het al snel over 100.000 euro. Doordat we het zelf ontwerpen, zelf in elkaar zetten en zelf alle sensoren maken, kan dat vele malen goedkoper. De bouwtijd bedraagt end-to-end een paar weken. En naarmate we opschalen, kijken we steeds hoe we het simpeler kunnen maken om zo’n robot in elkaar te sleutelen.”
Hoe ziet het team eruit?
„We zijn nu met zo’n 140 mensen. Dat zijn software- en hardwaremedewerkers, maar ook alle technici die de robot in elkaar sleutelen, degenen die het onderhoud doen, het deploymentteam dat het op de bouwplaats uitvoert en mensen die de metselrobots schoonmaken als ze smerig van de bouwplaats afkomen.”
Zitten daar ook mensen bij met een metselachtergrond?
„Nee, dat hebben we niet. Een beetje bewust eigenlijk, omdat je jezelf dan dwingt om echt te snappen hoe het precies werkt. We werken wél samen met metselaars om van hen te leren: hoe zouden jullie dit aanpakken? Dat zetten we dan in onze software. In ons softwareteam doen we heel veel op basis van camera’s en machine learning in onze robots. We hebben engineers van DeepMind en Meta die die algoritmes zo goed mogelijk maken.”
Wie is jullie grootste concurrent?
„Gek genoeg zijn er op dit moment eigenlijk geen start-ups of robotbedrijven die exact dit doen. De meeste van dat soort bedrijven richten zich veel meer op de voorbereiding: graafmachines, hijskranen. Dat is iets makkelijker: als je een centimeter naast je gegraven hebt, maakt dat niet zo veel uit. Onder anderen Travis Kalanick zijn met hun nieuwe bedrijf op dat terrein ingesprongen om traditionele hardware zo om te bouwen dat die autonoom kan opereren.”
Neem je lessen mee uit het gerobotiseerde distributiecentrum bij Picnic?
„Wat heel fijn is, is dat je hebt gezien hoe een bedrijf groeit en tegen welke problemen je aanloopt. Hoe kunnen we dat toepassen nu we weer kleiner zijn? Het grote verschil is dat hier veel meer hardware in zit. Zeker rondom kwaliteit zijn er lessen te trekken. Bij Picnic was het altijd: je moet zorgen dat je groente en fruit beter zijn dan in de supermarkt. Dat betekent voor ons hier: die metselmuren moeten we eigenlijk beter doen dan een metselaar dat zou doen. De industrie is vrij conservatief, dus we moeten echt laten zien dat dit supergoed werkt.”
De presentatie van AI at Work Live is in handen van Tom Jessen, een van de meest ervaren podcasthosts en dagvoorzitters van Nederland, die wordt geroemd om zijn vlijmscherpe interviewstijl.
Hij wordt geflankeerd door twee zwaargewichten uit de AI-industrie: Job van den Berg en Remy Gieling. Als bestsellerauteurs van het ‘Handboek AI Strategie’ en oprichters van The AI Group adviseren zij jaarlijks ruim 300 topbedrijven, waaronder ASML, KLM en Wolters Kluwer.
Beluister hier de aflevering van AI at Work Live.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
