Voor Mark Courage, directeur Smart Industry bij TNO, is die conclusie geen doemdenken, maar een economische realiteit. De combinatie van vergrijzing, personeelstekorten en toenemende internationale concurrentie zet de Nederlandse industrie onder druk. Robotisering is volgens hem dan ook geen luxe of experiment meer, maar een voorwaarde om concurrerend te blijven.
De rol van de maakindustrie in Nederland
Als we het hebben over de Nederlandse economie, denken veel mensen aan banken, dienstverlening of technologiebedrijven. Minder zichtbaar is de maakindustrie, terwijl die juist een van de belangrijkste pijlers onder onze welvaart vormt.
Denk aan bedrijven als ASML, VDL Groep, DAF Trucks, Philips, Vanderlande, NXP, Auping en FrieslandCampina. Heel verschillende organisaties, maar allemaal ontwerpen of produceren zij fysieke producten of geavanceerde machines die wereldwijd worden verkocht. Samen met duizenden toeleveranciers vormen zij de Nederlandse maakindustrie.
“Zonder robotisering hebben we over tien jaar geen maakindustrie meer”
Mark Courage Directeur Smart Industry bij TNO
Volgens TNO is die sector goed voor ongeveer zeven procent van het Nederlandse bruto binnenlands product. Tel je alle bedrijven mee die ervan afhankelijk zijn, zoals toeleveranciers, logistieke dienstverleners en onderhoudsbedrijven, dan loopt dat aandeel op richting twintig procent. Dat verdienvermogen betaalt uiteindelijk ook mee aan onze zorg, infrastructuur, veiligheid en de energietransitie.
Juist daarom maakt Courage zich zorgen. „Zonder robotisering hebben we over tien jaar geen maakindustrie meer,” zegt hij in onze videoserie Revolutie Robotica. Volgens TNO moet de productiviteit in de sector de komende jaren met ongeveer vijftig procent stijgen om internationaal concurrerend te blijven.
Bekijk het gesprek met Mark Courage in Revolutie Robotica:
Zelfs ASML kan nog stappen zetten
ASML geldt wereldwijd als hét voorbeeld van Nederlandse innovatie. Vanuit Veldhoven bouwt het bedrijf de complexe chipmachines waarmee vrijwel alle geavanceerde chips ter wereld worden geproduceerd. Het bedrijf is daarmee uitgegroeid tot een van de belangrijkste technologiebedrijven van Europa.
Juist daarom is het opvallend dat Courage ook naar ASML wijst als het over robotisering gaat. ,,Als je kijkt naar control points hebben we natuurlijk ASML. Die hebben dat verdienvermogen voor elkaar, maar die zijn nog niet zo ver in de robotisering," zegt hij. Volgens Courage lopen sommige bedrijven uit de toeleveringsketen, zoals Prodrive Technologies, op dat vlak zelfs voor. ,,Dat is echt een bedrijf dat al richting een dark factory gaat."
Lees ook: Trump verbiedt Chinese robots, maar experts waarschuwen: ‘Dit maakt China alleen maar sterker’
Zijn boodschap is daarmee breder dan alleen ASML. Als zelfs het meest succesvolle technologiebedrijf van Nederland nog ruimte ziet om productie verder te automatiseren, dan geldt dat volgens hem voor een groot deel van de Nederlandse maakindustrie.
Volgens Courage moet Nederland daarom niet alleen blijven investeren in unieke innovaties zoals de chipmachines van ASML, maar er ook voor zorgen dat die innovaties zo efficiënt mogelijk geproduceerd kunnen worden. Alleen dan behoudt Nederland zijn internationale concurrentiepositie.
De impact van robotisering op vakmensen
Robotisering roept nog vaak het beeld op van banen die verdwijnen. Volgens Courage is dat een misvatting.
Hij gebruikt het voorbeeld van een lasser. Die is misschien maar een klein deel van zijn werkdag daadwerkelijk aan het lassen. De rest van de tijd gaat op aan voorbereiden, materialen verzamelen, administratieve handelingen of het verplaatsen van onderdelen. Juist dat soort terugkerende werkzaamheden kunnen robots overnemen.
,,Wij zien dat niet als het vervangen van vakmanschap, maar als een hulpmiddel," zegt hij. ,,Een telefoon heeft ons werk ook niet afgepakt, terwijl die wel heel veel taken heeft overgenomen." Robotisering draait volgens hem daarom niet om minder mensen, maar om mensen productiever maken.
Stappenplan voor een succesvolle opschaling
Niet ieder bedrijf hoeft morgen een volledig geautomatiseerde fabriek te bouwen. Volgens Courage beginnen de meeste succesvolle organisaties juist klein. Ze automatiseren één proces, meten de resultaten en investeren de opbrengsten vervolgens in de volgende stap.
Die aanpak scheidt volgens Courage de koplopers van de achterblijvers. ,,Het begint met het hebben van een stukje visie en plan en het denken in systemen en in data," legt hij uit. ,,Die bedrijven doen een hele kleine stap. Ze beginnen met een klein innovatieproces, zien dat het werkt en schalen het gelijk op. En daarmee pak je gelijk je verdienvermogen."
Lees ook: Jan Driessen: ‘Laat de WAIC2026-robotbeurs in China een wake-upcall zijn voor Europa’
De bedrijven die vooroplopen hebben volgens hem een duidelijke visie, werken steeds meer vanuit data en schalen succesvolle innovaties snel op. Zo ontstaat stap voor stap een productieomgeving waarin mensen en robots elkaar versterken.
Volgens Courage ligt daar ook een taak voor Nederland als geheel. Er gebeurt al veel, met initiatieven als Brainport Industries Campus, Smart Industry en verschillende fieldlabs. Toch zijn die volgens hem nog te versnipperd. Om internationaal concurrerend te blijven is meer samenwerking nodig tussen bedrijfsleven, overheid en kennisinstellingen.
“Als wij willen winnen van China met de verticaal geïntegreerde industrie die ze daar hebben, zullen we in dat ecosysteem nog sterker moeten gaan samenwerken”
Mark Courage Directeur Smart Industry bij TNO
Die krachtenbundeling is volgens Courage cruciaal om het op te nemen tegen de mondiale concurrentie. ,,Als wij willen winnen van China met de verticaal geïntegreerde industrie die ze daar hebben, zullen we in dat ecosysteem nog sterker moeten gaan samenwerken, in plaats van dat we overal het wiel opnieuw gaan uitvinden. Supergoed dat we dit soort flagships hebben, maar we moeten ze wel de juiste scale economies geven en de juiste grootte."
Om die schaal te bereiken plijt hij voor een centrale en doelgerichte aanpak op nationaal niveau. ,,Dus we kunnen beter één heel groot mega cluster neerzetten voor robotica in Nederland en dan met verschillende satelliet branches werken, dan dat we kleine plekjes hebben waar we de bottom up innovatie als het ware doen en daardoor uiteindelijk de slagkracht alsnog verliezen. Samenwerken, samen investeren — één groot flagship."
Revolutie Robotica is een zesdelige videoserie over de technologische revolutie van morgen. Aragorn Meulendijks neemt je mee naar de plekken waar de toekomst vandaag al wordt gebouwd. Elke video laat zien hoe robotisering de wereld verandert en wat dat betekent voor het Nederlandse bedrijfsleven. Elke dinsdag een nieuwe video.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
