De invloed van AI, afnemende krapte, maar groeiende mismatch en de behoefte aan meer ontwikkeling vanuit medewerkers: 2026 wordt een jaar met stevige HR-uitdagingen. Dit blijkt uit het jaarlijkse HR-trendrapport van Randstad. Om daarop te anticiperen, is het voor werkgevers vooral belangrijk te begrijpen wat die bewegingen op de werkvloer betekenen. Door de juiste gesprekken te voeren en keuzes te maken kun je tijdig richting geven, en kunnen teams groeien in een landschap dat zal blijven bewegen
In de vierdelige serie De werkvloer van morgen praten onderzoekers en ervaringsdeskundigen over de werkplek van de toekomst, en wat het van werknemers vraagt om daarop te anticiperen. In deze derde aflevering vertellen arbeidsmarktanalist Guusje Leichel en strategisch adviseur Ilse Jongeneelen (van Randstad) hoe diep de krapte op de arbeidsmarkt zit, waarom sommige vakgebieden steeds problematischer worden én wat er volgens hen nodig is om het tij te keren.
Krappe arbeidsmarkt en groeiende kloof
Op papier lijkt de situatie helder: er zijn meer vacatures dan werkzoekenden. Leichel legt uit: "De arbeidskrapte wordt bepaald met een spanningsindicator, dat is nu een 1,5. Dat betekent dat er voor elke werkzoekende 1,5 vacatures openstaan." Ze vervolgt: "We komen uit een veel krappere situatie. Na de coronapandemie lag de spanningsindicator rond de 2,2. Toen was de arbeidsmarkt zéér krap. De arbeidsmarkt is nu met een 1,5 minder krap, maar nog steeds gespannen."
"De meest problematische vakgebieden zijn techniek, de bouw en de zorg", vertelt Leichel. "Vakgebieden zoals administratie, secretarieel, creatief en taalkundig zijn juist ruim en zullen in de toekomst ruimer worden." Anders gezegd: de kloof tussen krappe en ruime vakgebieden zal naar verwachting groter worden.
Verborgen deel van de oplossing
Die kloof is echter óók een deel van de oplossing, denkt Jongeneelen: "Als je ruim naar krap kunt bewegen, heb je al een deel van de oplossing te pakken. Maar: mensen moeten dan wel bereid zijn om een carrièreswitch te maken én in staat worden gesteld door werkgevers om die switch te maken."
Dat vraagt om investering in omscholing, begeleiding en realistische groeipaden, aldus Jongeneelen. "Je kunt niet zeggen: ga jij maar van toerisme naar techniek. Je moet mensen helpen hun vaardigheden te vertalen: welke skills zijn overdraagbaar, welke nieuwe vaardigheden zijn nodig en hoe zorg je dat de overstap praktisch en financieel haalbaar is?"
AI als versterker
Zou AI de krapte wellicht nog ten goede kunnen komen? "In de bouw, techniek en zorg kan automatisering enorm helpen," is Leichel van mening. "Zware of routinematige taken kunnen door nieuwe technologie zoals AI worden overgenomen, en processen worden efficiënter. Dat maakt het werk fysiek minder zwaar en aantrekkelijker voor een bredere groep mensen."
In de bouw kan dat bijvoorbeeld betekenen dat zwaar tilwerk of andere fysieke, repeterende taken geautomatiseerd worden, zodat het werk minder fysiek wordt. Volgens Leichel zou dat ertoe kunnen leiden dat de bouw als sector aantrekkelijker wordt en bijvoorbeeld jongeren eerder een opleiding kiezen richting de bouw of techniek.
Hardnekkige beelden en systemen
Niet alleen technologie, maar ook cultuur speelt een grote rol in het aantrekken én behouden van personeel. Jongeneelen wijst op hardnekkige beelden en systemen in de samenleving, bijvoorbeeld in de zorg.
"Ondersteunend personeel wordt daar vaak parttime ingeroosterd op basis van bestaande roosters en cliëntbehoeften. Dat leidt tot relatief kleine contracten en onderbenutting van het potentieel van medewerkers, en maakt het voor veel mannen minder aantrekkelijk. Wanneer je juist vertrekt vanuit de beschikbaarheid en wensen van (potentiële) medewerkers en daar contractvormen en beloning op aanpast, ontsluit je een veel groter arbeidspotentieel en verklein je de tekorten."
Vergrijzing en arbeidsmigranten
Daarbovenop komt nog de vergrijzing. "We zitten nu aan de maximale omvang van de beroepsbevolking. Tot 2040 zal die bijna niet meer groeien", zegt Leichel. "De vergrijzing speelt een steeds grotere rol, vooral in de zorg. Hier gaan relatief veel 55-plussers met pensioen, waardoor een personeelstekort ontstaat. Tegelijkertijd neemt de vraag naar zorg toe, omdat al die gepensioneerden zelf ook zorg nodig zullen hebben."
Arbeidsmigranten spelen op dat punt een cruciale rol. "We hebben hen echt nodig om de beroepsbevolking op peil te houden en genoeg mensen te hebben die het werk uitvoeren," zegt ze.
Anders organiseren
"Er liggen hele grote uitdagingen waar we als Nederland voor staan," vat Leichel de problematiek samen. "Het vraagt om een combinatie van anders organiseren, stigma's doorbreken, technologie slim inzetten én realistisch kijken naar demografie en arbeidsmigratie."
Jongeneelen vult aan: "We gaan de krapte niet wegpoetsen met één maatregel of een mooie slogan. Maar als we het systeem durven bevragen, sectoren beter verbinden en mensen echte kansen geven om te bewegen, kunnen we de gevolgen wél sterk beperken."
Wil je meer lezen over HR-trends op de arbeidsmarkt? Download dan het HR-trendrapport.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
