Naargeestig gewoon. De parkeerkelder is nog leger dan gisteren. Petra van de receptie is er niet. In de hal voor de lift? Niemand. Bij het koffieapparaat is geen collega te bekennen. Ook haar afdeling lijkt uitgestorven. Of toch niet. Helemaal in de hoek zit haar chef Rogier. Hij steekt zijn hand op en kijkt weer naar zijn scherm.
Gatverdamme.
“Je kan een prima sociaal leven hebben en je op kantoor toch alleen voelen”
psycholoog Lennard Toma
Op Instagram zag ze vanochtend foto’s van haar besties op het strand, bij zwembaden en in hoge bergen. Lachend. Opvallend vaak met een Aperol Spritz. Ze kijkt naar buiten. Blauwe lucht, zon. Ze kijkt naar haar scherm. Tientallen mailtjes. Wat doet ze hier?
Wat is werkplaatseenzaamheid op kantoor?
Werkplaatseenzaamheid heet het. Eenzaamheid die specifiek samenhangt met werk, vertelt Lennard Toma, psycholoog en auteur van het boek ‘Survivalgids voor de eenzaamste eeuw’.
„Als je naar huis gaat, kan dat gevoel zomaar weer van je afglijden. Je kan een prima sociaal leven hebben en je op kantoor toch alleen voelen. Het idee hebben dat je er daar helemaal alleen voor staat.”
Bijna één op de tien werkenden in ons land voelt zich eenzaam, zo blijkt uit onderzoeken van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Een jaarlijkse eenzaamheidspiek in de zomer? Nee, die gegevens kent Toma niet. Maar het kan goed zijn dat mensen die zich op het werk al af en toe eenzaam voelen, tijdens de zomervakantie een extra gevoel van eenzaamheid krijgen.
Collega’s zijn weken weg, klanten bellen minder, afspraken verdwijnen uit de agenda. En dan krijg je ook nog eens het werk van die vakantievierders op je schoot. „Dat kan zorgen voor vleugjes extra ergernis. Zeker als jij moet puinruimen omdat ze hun werk beroerd hebben overgedragen.”
Lees ook: Driekwart van jonge werknemers beschouwt collega’s als vrienden, maar er zijn zeker ook frustraties
Dan denk je al snel: man, wat doe ik hier, waarom mag ik niks leuks doen? Zelfs mensen die zich nooit werkplaatseenzaam voelen, kunnen dan wel eens worden overvallen door de eenzaamheidsblues. Toma: „Kun je nagaan wat dat doet met mensen die dat gevoel al wel hebben.”
Zomerse temperaturen kunnen die stemming verergeren. Want wanneer het kwik boven de 27 graden komt, is dat niet goed voor je mentale welzijn, vertelt Toma. Mensen worden chagrijnig door de hitte. Ruiken luchtjes, voelen zich bezweet en niet lekker in hun vel. „Iedereen is geïrriteerd. Blijf uit mijn buurt.” Vooral mannen hebben daar last van, benadrukt Toma. „Vrouwen voelen zich mentaal minder lekker als het harder waait.”
De andere kant. Mensen op vakantie kunnen ook werkeenzaamheid ervaren, zegt Toma. Ze missen de sociale interactie op het werk. Ze moeten in plaats daarvan ineens op een camping of balkonnetje de hele dag tegen het gezicht van hun partner aankijken. Of ze moeten van negen tot vijf de kinderen vermaken.
Hoe eenzaamheid werkt als een signaal
Eenzaamheid is een subjectief gevoel, zegt Toma. Het is een signaal van je lichaam dat zegt: ik heb sociaal contact nodig. Hij vergelijkt het met honger. „Als je lichaam eten nodig heeft, krijg je trek. Eenzaamheid zegt hetzelfde: ik heb sociaal contact nodig, dus kom op, ga even wat mensen opzoeken.”
Een beetje eenzaamheid is dan ook niet meteen een probleem. Zoals honger je richting de koelkast of de supermarkt stuurt, kan eenzaamheid je dan richting andere mensen sturen. Voor een praatje. „Het wordt problematisch wanneer dat niet meer lukt en je in een neerwaartse spiraal terechtkomt.”
“Voor een vraag hoef je niet meer naar een collega of buurman te lopen, nee, je vraagt het aan ChatGPT”
Lennard Toma
Dat kan leiden tot stress, angstgevoelens en depressie, vertelt Toma. Mensen gebruiken soms genotsmiddelen om die sociale honger te verdoezelen. „Dat kan weer leiden tot hart- en vaatziekten, en uiteindelijk zelfs tot de dood.”
Toma ziet eenzaamheid als een tikkende tijdbom. AI kan dat lontje doen ontbranden. „Voor een vraag hoef je niet meer naar een collega of buurman te lopen, nee, je vraagt het aan ChatGPT. Weer een menselijk contactmoment minder.”
Iedereen kruipt steeds meer in zijn eigen filterbubbel. De kerk loopt leeg, sportverenigingen verliezen leden. Telefoneren is eng, we sturen appjes. De kunst van het versieren is vervangen door swipen en klikken. Mensen zitten met een koptelefoon op in de trein en in de fitness.
Het maakt dat we het steeds lastiger vinden om met anderen te praten. Sommigen zijn dat zelfs totaal verleerd. Jongeren vinden het cringe als je zomaar iemand aanspreekt voor een kletsje bij de kassa. Toma: „Onderzoek bewijst: daar word je echt gelukkiger van, en de ander ook.”
Tekst gaat verder onder de foto.
Wie het meeste last heeft van eenzaamheid op het werk
De groep tussen 25 en 35 jaar is het eenzaamst. Ook op kantoor. Ze zijn vertrokken uit die onbekommerde studietijd. Ze zijn verhuisd uit dat gezellige studentenhuis naar een anonieme rijtjeswoning in een Vinex-wijk.
Carrière, kinderen, weer een nieuwe baan. Dan waan je je soms weer op het schoolplein van je nieuwe lagere school. Niemand die je kent of wil zien. Overal gesloten groepjes. Dat zie je vooral in een corporate cultuur met veel elleboogwerkers.
“Hoe lekkerder mensen zich voelen op het werk, hoe hoger de KPI’s en cijfers”
Lennard Toma
Ook ouderen kunnen op het werk veranderen in vereenzaamde muurbloempjes. Toma: „Veel collega’s van je zijn al met pensioen, en jij zit daar nog. Tussen al die jonge pikkies die het allemaal beter denken te weten. Je voelt ze kijken: hé ouwe, is het niet eens tijd om te moven?”
Mensen die zich eenzaam voelen op het werk, voelen zich dan ook soms letterlijk weggekeken, zegt Toma. Mensen die worden gepest op kantoor hebben vaak last van werkplaatseenzaamheid. „Doordat ze zich daar niet fijn voelen, gaan ze vaak afstandelijk gedrag vertonen.”
Wat helpt tegen eenzaamheid op de werkvloer?
De remedie? Minimale sociale interactie, zegt Toma. Een hallo, knikje of bedankje in het voorbijgaan. Een hand op iemands schouder. Makkelijker gezegd dan gedaan. Mensen die zich echt sociaal gedistantieerd voelen, gaan dat vaak juist niet doen. „Ze denken: ze moeten mij hier niet. Ik ben iedereen tot last. Met zo’n stemmetje in je hoofd ben jij jezelf aan het pesten.”
De manager is dus aan zet. Logisch. Wie zich op het werk eenzaam voelt, raakt minder betrokken en presteert mogelijk slechter. Dan is eenzaamheid niet langer alleen een persoonlijk probleem, maar ook een aandachtspunt voor het team en de organisatie. Toma: „Hoe lekkerder mensen zich voelen op het werk, hoe hoger de KPI’s en cijfers.”
Beter niet: met HR een programma tegen eenzaamheid optuigen. Of de kantoortuin volplempen met paspoppen. Zoals PwC tijdens Covid deed om werknemers niet het idee te geven dat ze alleen op het hoofdkantoor waren.
Belangrijk, zegt Toma: maak het onderwerp bespreekbaar in de boardroom. En doe eens wat vaker een rondje. Ga kijken, praten en luisteren. Hij noemt het management by walking around. Een collega die elke dag alleen achter zijn bureau aan zijn bammetjes knabbelt, vindt dat misschien heerlijk. Of weet die collega niet bij wie hij in de kantine kan aanschuiven? „Vraag gewoon eens oprecht hoe het met iemand gaat.”
Vermijd in ieder geval het woord eenzaamheid, benadrukt Toma. Dat is toch nog een beetje een taboeonderwerp. Vraag liever: hoe gaat het met je? Voel je je hier op je gemak? Heb je aansluiting bij de anderen? En vooral: luister naar het antwoord. Want uiteindelijk zit onder het hele verhaal iets verbijsterend eenvoudigs. Mensen hebben andere mensen nodig. Niet alleen in de zomermaanden. Maar het hele jaar door.
The Study of Adult Development van Harvard is een van de langstlopende onderzoeken ter wereld naar het leven van volwassenen. Daarin volgen onderzoekers al decennia een groep mensen. In eerste instantie mannen en later ook hun partners, kinderen en kleinkinderen. Een van hun belangrijkste conclusies: wat zorgt ervoor dat je gezond en gelukkig leeft? De kwaliteit van je sociale relaties.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
