De gevolgen van eenzaamheid zijn volgens haar groot als er niet over wordt gesproken: verminderde motivatie en betrokkenheid, slechtere samenwerking en een verhoogd verzuim en verloop. Teams functioneren technisch misschien wel, maar lopen relationeel vast.
Haar oproep? Leer als manager eenzaamheid op de werkvloer herkennen en ga het gesprek aan. „Klap als leidinggevende af en toe je laptop even een halfuur dicht, neem vervolgens de tijd om iedereen in je team langs te gaan. Of doe dat wanneer je in de auto naar huis rijdt. Waarom is Joop zo stil tijdens een vergadering? Waarom voert Annabel altijd het hoogste woord bij het koffieapparaat? De hardste lacher of grootste gangmaker op een bedrijfsfeest kan zich juist eenzaam voelen, maar maskeren het juist door extreem gedrag te tonen. Natuurlijk praten ze er niet over, want er is schaamte.”
„Daarom is het belangrijk dat managers zulk gedrag herkennen. Of leren herkennen. Iets met onderbuikgevoel. En dat onderbuikgevoel is trainbaar, juist door er even heel bewust de tijd voor te nemen. Neem Joop of Annabel een keer apart. Wacht niet tot de kwartaalcijfers bekend zijn. Praat vooral niet over targets, maar vraag iemand hoe het nu écht gaat, zonder te forceren. Wees nieuwsgierig, zonder te oordelen. Lúister. En laat Joop of Annabel vertellen waar ze blij of minder blij van worden, wat er in hun leven speelt. Zorg dat diegene zich gehoord voelt. En houd daar rekening mee tijdens een vergadering: geef Joop een kans om ook iets te zeggen. Het klinkt misschien vertragend, want het kost tijd. En tijd is geld, zeker in het bedrijfsleven. Maar uiteindelijk ga je versnellen.’’
Eenzaamheid neemt toe
Maar liefst 46 procent van de Nederlanders voelt zich in enige mate eenzaam, blijkt uit een door Ipsos uitgevoerd onderzoek voor het Oranjefonds. Dit onderzoek uit 2024 laat verder zien dat 14 procent zich zelfs sterk eenzaam voelt. Uit cijfers van het CBS komt naar voren dat het aandeel mensen dat zich sterk eenzaam voelt in tien jaar tijd flink is gestegen: van 8 procent in 2012 naar 14 procent in 2022. De voorspellingen zijn bovendien niet rooskleurig: het aantal mensen met eenzaamheidsgevoelens neemt toe van bijna 7 miljoen in 2026 naar 7,6 miljoen in 2050. De oorzaken zijn vergrijzing, de groei van het aantal alleenwonenden en maatschappelijke factoren zoals isolatie, digitalisering en mentaliteitsverandering.
Er wordt niet of nauwelijks over gesproken binnen bedrijven
Sandra Kamp
Kamp: „Niet alleen het aantal mensen dat zich eenzaam voelt stijgt; het onderzoek van Ipsos laat ook zien dat veel mensen de signalen van eenzaamheid niet herkennen, laat staan dat ze weten hoe ze kunnen helpen. Dit maakt eenzaamheid extra schrijnend: het is alom aanwezig, het wordt alleen maar erger, maar eenzaamheid is zelden zichtbaar. Daarom noem ik het een stille epidemie, omdat er niet over wordt gesproken. Het sluimert, net als een ziekte.’’
Kamp, in het dagelijks leven gedragstrainer, organisatieadviseur en spreker, maakt zich grote zorgen. „Kijk alleen al naar de cijfers: bijna de helft van de Nederlanders voelt zich eenzaam. Maar er wordt niet of nauwelijks over gesproken binnen bedrijven. In de eerste plaats omdat eenzaamheid nog steeds als taboe wordt gezien. Bovendien denken managers vaak: dit speelt bij ons niet. Daarbij komt dat eenzaamheid wordt gezien als een privéprobleem, in plaats van een organisatie- en leiderschapsvraagstuk. Een groot misverstand.’’
Lees ook: Robot tegen eenzaamheid? ‘Als het zo doorgaat, kun je de hele thuiszorg vervangen’
Eenzaam op de Zuidas
Kamp spreekt uit ervaring: ze weet hoe het is om succesvol te functioneren en toch onzichtbaar eenzaam te zijn. ,,In het verleden heb ik gewerkt bij een grote bank op de Zuidas. Iedereen zat in zijn of haar eigen hokje achter een glazen deur, ik ook. Dat realiseerde ik me wanneer ik bijvoorbeeld koffie ging halen. Van verbondenheid was geen sprake. Het was dus letterlijk heel erg hokkerig. Ik heb ook bij een groot internationaal concern gewerkt, daar merkte ik het ook. Ik haalde mijn targets, reisde de hele wereld rond, kreeg een dertiende en veertiende maand. Dat klinkt supertof, maar voelde me toch eenzaam. Onzichtbaar. Ik had graag een manager gehad die het gesprek met me aanging.’’
Eenzaamheid is niet verbonden zijn met jezelf én anderen, vervolgt Kamp. Haar eigen ervaringen vormden de intrinsieke motivatie er een boek over te schrijven. Het boek bestaat uit 24 portretten van eenzame mensen zonder dat de buitenwereld er van af weet, gebaseerd op eigen ervaringen en die van anderen.
Een manager hoeft zich niet ineens te manifesteren als therapeut, maar moet wel signalen leren herkennen
Sandra Kamp
Blinde vlek binnen organisaties
Kamp noemt onzichtbare eenzaamheid de grootste blinde vlek in organisaties. ,,Managers en ondernemers kunnen en mogen dit probleem niet langer negeren. Mensen werken langs elkaar heen, trekken zich terug of verharden. Om misverstanden te voorkomen: een manager hoeft zich niet ineens te manifesteren als therapeut, je hoeft het probleem niet te fixen, maar moet wel signalen leren herkennen en begrijpen wat er onder de oppervlakte speelt. Ieder mens wil ergens bij horen, heeft verbondenheid met zichzelf en anderen nodig om mentaal gezond te blijven. Sterker, dat is een basisbehoefte. Ook op de werkvloer.’’
Lees ook: Thuis klagen over die ene collega werkt niet, dit wel
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
