Maarten de Rijke in de Tech30: pionier die wetenschap, overheden en bedrijfsleven verbindt in nationaal AI-netwerk
Als je vandaag iets online uitzoekt, krijg je steeds vaker direct antwoord in plaats van een lijst met 10 blauwe linkjes. Maarten de Rijke werkt al ruim twintig jaar aan deze en veel andere technologische aha-momenten.
Als universiteitshoogleraar Artificial Intelligence and Information Retrieval aan de Universiteit van Amsterdam behoort hij tot de meest geciteerde AI-onderzoekers van Nederland. En als wetenschappelijk directeur van het Innovation Center for Artificial Intelligence (ICAI) brengt hij onderzoekers en bedrijven in het hele land bij elkaar. De jury voegt hem toe aan de BusinessWise Tech30.
De carrière van Maarten de Rijke
De Rijke begon niet in de informatica. Hij studeerde filosofie en wiskunde, beide cum laude, en promoveerde in de theoretische informatica. Zijn eerste onderzoek ging over modale logica en kennisrepresentatie: hoe leg je kennis zo vast dat een computer ermee kan redeneren? Na een postdoc bij het CWI in Amsterdam en een fellowship aan de University of Warwick keerde hij in 1998 terug naar de UvA.
BusinessWise presenteert de Tech30, de 30 belangrijkste techprofessionals van Nederland. Het zijn de verbinders en visionairs die talent, kapitaal en wetenschap aan elkaar knopen en onze techsector laten versnellen.
Gedurende oktober presenteren we dagelijks een nieuwe naam van de lijst op onze website en LinkedIn.
Rond 2000 maakte De Rijke de overstap naar information retrieval: de wetenschap achter zoekmachines. Hij werkte aan systemen die vragen direct beantwoorden, die experts vinden en die sociale media analyseren. Hij was een van de eersten die zoekmachines voor sociale media bouwde, en liet zoekmachines kennis uit Wikipedia gebruiken. In 2004 werd hij hoogleraar. Van 2014 tot 2017 leidde hij Amsterdam Data Science.
In 2018 werd De Rijke de eerste van vier nieuwe AI-universiteitshoogleraren aan de UvA en tegelijk directeur van ICAI. Daarnaast bleef hij de brug met de praktijk opzoeken. Van 2020 tot 2021 was hij Vice President Personalization and Relevance bij Ahold Delhaize. Ook was hij gasthoogleraar aan Shandong University en Tsinghua University in China.
Nationaal netwerk waar AI-onderzoek en bedrijven elkaar vinden
ICAI is het nationale netwerk waarin kennisinstellingen, bedrijven en overheden samen AI-onderzoek doen. Dat gebeurt in labs waar promovendi werken aan vraagstukken van een partner uit de praktijk. Zo blijft het onderzoek wetenschappelijk, maar sluit het aan op wat bedrijven en organisaties nodig hebben. De Rijke werkt zelf samen met grote organisaties als Google, bol.com en Albert Heijn, maar ook met kleine partijen.
Die aanpak kreeg in 2023 een flinke impuls. Sindsdien leidt hij ROBUST, een landelijk AI-programma dat 25 miljoen euro kreeg van NWO. Het programma richt zich op betrouwbare AI, die ook in de praktijk overeind blijft. Over zijn hele loopbaan hielp hij meer dan 200 miljoen euro aan onderzoeksgeld binnenhalen, waaronder een prestigieuze ERC Advanced Grant.
Zijn invloed blijkt ook uit de mensen die hij opleidde. De Rijke begeleidde meer dan honderd promovendi. Veel van hen werken nu bij techbedrijven, bij start-ups of aan universiteiten. Daarnaast publiceerde hij meer dan 1.200 artikelen. Hij is lid van de KNAW en de SIGIR Academy, en Fellow van ACM en ELLIS, het Europese netwerk van topinstituten in machine learning.
Kritische stem in het tijdperk van AI-zoeken
Met zijn onderzoeksgroep, het Information Retrieval Lab van de UvA, bouwt hij zelflerende zoekmachines die leren van het gedrag van gebruikers. Zijn recentere werk gaat over zoekmachines die hun eigen uitkomsten kunnen verklaren, en over generatief en conversationeel zoeken: systemen die in gesprek met de gebruiker een antwoord formuleren.
Juist omdat hij die technologie van binnenuit kent, waarschuwt De Rijke ook voor de keerzijde. AI haalt frictie weg, en dat maakt mensen volgens hem passiever. Aanbevelingssystemen kunnen smaak bovendien eenvormiger maken. ChatGPT noemde hij eerder een „niet goedgekeurd experiment met honderden miljoenen mensen”. Bij toepassingen met grote gevolgen wil hij liever in kleine stappen werken.
Tegelijk ziet hij grote kansen, van havenlogistiek en gewassen tot medicijnen en ruimtelijke ordening. Daarvoor moeten overheden volgens hem wel zelf AI-kennis opbouwen, in plaats van alleen consultants in te huren.
Het oordeel van de jury
Ruben Brave:
„In een tijd waarin AI-kennis zich steeds meer concentreert bij een handvol Amerikaanse techbedrijven, is Maarten de Rijke een baken. Hij laat zien hoe een topwetenschapper de brug naar het bedrijfsleven kan slaan, zonder zijn idealen op te geven. Hij spreekt de taal van bedrijven als Google, bol.com en Albert Heijn, en had makkelijk de overstap naar de industrie kunnen maken.”
„Toch kiest hij er steeds weer voor om zijn kennis in te zetten voor de publieke zaak. Via ICAI brengt hij onderzoekers en bedrijven samen, en leidt hij een nieuwe generatie AI-talent op. Zo zorgt hij dat AI-onderzoek niet in de hoofden van een paar grote techbedrijven blijft, maar ten goede komt aan heel Nederland. Hij zou het zich veel makkelijker kunnen maken. Dat hij dat niet doet, maakt hem tot een van de belangrijkste verbinders in de Nederlandse AI-wereld.”
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
