Er zijn mensen die nooit echt wereldberoemd worden of uitgroeien tot megasterren, hoewel zij de loop van de geschiedenis veranderen en vormgeven. Ted Turner was zo iemand. Hij verzette bergen en bleef voor velen toch grotendeels onbekend. De mediapionier, filantroop en oprichter van CNN overleed woensdag 6 mei vredig, omringd door zijn familie, in zijn huis nabij Tallahassee in Florida, zo maakte Turner Enterprises bekend.
Op het hoogtepunt van zijn succes bezat Turner niet alleen de eerste 24-uursnieuwszender via de kabel, Cable News Network (CNN), maar ook populaire film- en cartoonzenders — waaronder de sport- en entertainmentnetwerken TBS en TNT, de filmzender Turner Classic Movies en cartoonzender Cartoon Network — evenals professionele sportteams zoals de Atlanta Braves, schrijft Tagesspiegel.
Inzet voor wereldwijde nucleaire ontwapening
Turner, geboren in 1938 in Cincinnati, Ohio, was niet alleen een mediamagnaat, maar ook een internationaal vermaard zeiler. In 1977 won hij als topsporter de America’s Cup. Daarnaast richtte hij de United Nations Foundation op, die zich inzette voor wereldwijde nucleaire ontwapening. Als overtuigd natuurbeschermer werd hij een van de grootste particuliere landeigenaren van de Verenigde Staten en speelde hij een beslissende rol bij de herintroductie van de bizon in het Amerikaanse Westen.
“Ted is de reus op wiens schouders wij staan”
Mark Thompson voorzitter en CEO CNN Worldwide
Ted Turner had in 1980 primeur met CNN
Maar wat hem bovenal beroemd maakte, was zijn destijds buitengewoon ambitieuze visie op een televisiezender die dag en nacht, in realtime, nieuws van over de hele wereld zou uitzenden. Op 1 juni 1980 lanceerde Turner CNN, de eerste 24-uursnieuwszender via de kabel.
Later verkocht hij zijn netwerken aan Time Warner en trok hij zich uiteindelijk uit de sector terug. CNN bleef hij echter altijd omschrijven als ‘de grootste prestatie’ van zijn leven. Turner laat vijf kinderen, veertien kleinkinderen en twee achterkleinkinderen na.
„Ted was een buitengewoon toegewijde en vastberaden leider. Onbevreesd, moedig en altijd bereid zijn intuïtie en eigen oordeel te volgen,” zegt Mark Thompson, voorzitter en CEO van CNN Worldwide, naar aanleiding van Turners dood. „Hij was en blijft de bezielende geest van CNN. Ted is de reus op wiens schouders wij staan, en wij allen zullen vandaag stilstaan bij hem en zijn invloed op ons leven en op de wereld.”
Lees ook: Tim Cook vertrekt als CEO van Apple: terugblik op zijn carrière in 7 quotes
Na zelfmoord vader: onverwacht in familiebedrijf
Turner werd onverwacht in het diepe gegooid en begon zijn mediacarrière in 1963. Dat jaar schoot zijn vader zichzelf, onder invloed van alcohol en pillen, dood in de familiebadkamer. Turner was toen 24 jaar oud en moest het reclamebedrijf van zijn vader, Turner Outdoor Advertising, overnemen.
Daarvoor had hij klassieke talen gestudeerd aan de prestigieuze Brown University, maar hij maakte zijn studie niet af. Zijn relatie met zijn vader, een alcoholist die hem sloeg met leren riemen en metalen kleerhangers, was problematisch geweest. „Het was niet echt gevaarlijk of zo,” herinnerde Turner zich later volgens CNN. „Maar het deed verschrikkelijk veel pijn.”
Mediamagnaat kocht radiostations op
Maar alleen reclameborden plaatsen voor andermans producten werd de jonge Turner al snel te saai. Hij kocht verschillende lokale radiostations en stapte in 1970 over naar televisie. Hij nam het noodlijdende lokale televisiestation Channel 17 in Atlanta over en probeerde de kijkcijfers op te krikken met oude sitcoms en filmklassiekers.
“Ik werkte tot zeven uur ’s avonds, en als ik thuiskwam was het nieuws al afgelopen. Dus miste ik het televisienieuws volledig. En ik ging ervan uit dat er veel mensen zoals ik waren”
Ted Turner over zijn idee voor een 24-uursnieuwszender
Bedrijf wordt Turner Communications Group
Al snel maakte het familiebedrijf weer winst en herdoopte Turner het tot Turner Communications Group. Door meer kleine televisiestations op te kopen, creëerde hij WTBS, het eerste ‘superstation’ van de Amerikaanse kabeltelevisie.
Nieuws was aanvankelijk niet Turners grootste interesse; sport had zijn prioriteit. Hij verwierf de uitzendrechten van de honkbalwedstrijden van de Atlanta Braves en wist daarmee zowel kijkers als adverteerders aan zich te binden. Later kocht hij de Braves zelf, gevolgd door basketbalteam Atlanta Hawks.
‘Chicken Noodle News’ en 4.000 oude films
In 1976 begon hij het signaal van Channel 17 via satelliet uit te zenden, waardoor het het eerste landelijke ‘superstation’ van de kabeltelevisie werd. Turner stond sceptisch tegenover traditionele televisie en de gevestigde nieuwsmedia.
„Een van de redenen waarom Amerika zoveel problemen had, was volgens hem dat zijn landgenoten zo slecht geïnformeerd waren,” schreef Lisa Napoli in Up All Night, een boek over de beginjaren van CNN. Een uitspraak die vandaag de dag, in het door nepnieuws geteisterde Amerika van Donald Trump, nauwelijks actueler kan klinken.
Turner volgens Trump
Wat zou Turner gedacht hebben van Trumps uitspraken over hem? De voormalige Amerikaanse president prees Turner op zijn platform Truth Social als ‘een van de allergrootsten aller tijden’. Volgens Trump was Turner een vriend die er altijd voor hem was wanneer hij hem nodig had. CNN zou volgens Trump volledig ten onder zijn gegaan na Turners vertrek. „Het werd woke en alles wat hij níét was.”
De nieuwe eigenaars, achter de Paramount-deal staat de familie van techmiljardair Larry Ellison, zouden volgens Trump ‘geweldige mensen’ zijn die CNN zijn ‘vroegere geloofwaardigheid en glorie’ konden teruggeven. Dat lijkt echter zeer twijfelachtig. Critici van Trump vrezen dat CNN onder de paraplu van Paramount zijn redactionele onafhankelijkheid zal verliezen, precies datgene wat Turner ooit had opgebouwd.
Het idee van een nationale 24-uursnieuwszender leek destijds voor velen krankzinnig. Maar Turner zag een gat in de markt. „Ik werkte tot zeven uur ’s avonds, en als ik thuiskwam was het nieuws al afgelopen,” zei hij later. In die tijd eindigden de avondjournaals van de grote netwerken namelijk al om half zeven. „Dus miste ik het televisienieuws volledig. En ik ging ervan uit dat er veel mensen zoals ik waren.”
Lees ook: Bekende zakenman John Fentener van Vlissingen (86) overleden
Slapen op kantoor
Niet lang daarna dacht Turner al verder dan alleen nieuws. Hij zag programma’s voor zich over economie, gezondheid, sport en tal van andere onderwerpen. Zelf gaf hij openlijk toe dat hij ‘geen idee’ had van de nieuwsindustrie.
CNN groeide razendsnel. Toch werden de beginjaren van de zender gekenmerkt door herhalingen, technische storingen en chaotische live-uitzendingen. Sommige critici noemden de zender spottend ‘CNN – Chicken Noodle News’, zoals CNN later zelf in de necrologie van zijn oprichter schreef.
Midden jaren tachtig kocht Turner de filmcatalogus van MGM, met meer dan 4.000 oude films. Hij kreeg al snel ruzie met filmkenners en puristen omdat hij veel zwart-witklassiekers, waaronder Casablanca, liet inkleuren.
Oud-medewerkers van CNN herinnerden zich later hoe Turner vaak in zijn badjas door de redactieruimte dwaalde. „Ik heb twintig jaar lang op kantoor gewoond,” zei hij later. Zijn kantoor bevond zich in het hoofdkantoor van CNN in Atlanta. „De eerste tien jaar sliep ik op een bank in mijn kantoor.”
“Het werd een van de mooiste liefdesverhalen die ik ooit heb gekend”
Jimmy Carter oud-president VS en vriend
Jane Fonda, de liefde van zijn leven
Op het hoogtepunt van zijn carrière ontmoette Turner in 1989 actrice Jane Fonda. Turner was toen al twee keer gescheiden en vader van vijf volwassen kinderen. In 1991 trouwden zij en groeiden uit tot een van de beroemdste koppels van het land.
„Ze konden het aanvankelijk totaal niet met elkaar vinden,” herinnerde Turners vriend en voormalig president Jimmy Carter zich eens. „Sterker nog: ze mochten elkaar niet. Dat heb ik van allebei gehoord. Het duurde maanden voordat ze besloten het nog eens te proberen. En uiteindelijk werd het één van de mooiste liefdesverhalen die ik ooit heb gekend.”
Toen het huwelijk na tien jaar strandde, trof dat Turner zwaar. „Ik zal nooit van iemand houden zoals ik van hem houd,” zei Fonda later volgens CNN. „Maar ik kon niet de rest van mijn leven in zijn wereld blijven leven, alleen maar aan de oppervlakte. Ik wist dat ik anders aan het einde van mijn leven spijt zou krijgen dat ik niet ook de dingen had gedaan die ik zelf nodig had.”
In werkelijkheid lijkt ook Turners behoefte aan voortdurende nabijheid een rol te hebben gespeeld bij de breuk. Fonda wilde die rol niet langer vervullen terwijl zij voortdurend tussen zijn 28 eigendommen heen en weer reisden. Zij naderde destijds de zestig en had geen behoefte meer aan een leven uit koffers.
Miljardenverlies door AOL
Het einde van het huwelijk markeerde ook het begin van de neergang van Turners media-imperium. In 2000 stemde Time Warner in met een overname door internetprovider AOL. Men hoopte dat de fusie het mediabedrijf zou laten profiteren van de dotcomhausse. Maar in 2001 barstte de internetzeepbel uiteen en een jaar later rapporteerde het nieuwe concern AOL Time Warner een recordverlies van 99 miljard dollar. Duizenden werknemers verloren hun baan. De fusie geldt tegenwoordig als een van de grootste bedrijfsdebacles in de geschiedenis van Wall Street.
Turner trok zich uit de ondernemingen terug, legde zijn functies neer en verloor de controle over Turner Broadcasting, CNN, de Atlanta Braves en de Hawks. Zijn vermogen, dat vrijwel volledig uit aandelen bestond, slonk in slechts drie jaar tijd met meer dan zeven miljard dollar. „Ik verloor Jane. Ik verloor mijn baan hier. Ik verloor mijn fortuin, het grootste deel ervan tenminste. Ik heb nog steeds een miljard of twee over. Daar kun je van leven als je zuinig bent,” zei hij in mei 2012 in een interview met CNN.
“Gezien zijn jeugd had hij een dictator moeten worden. Hij had een hardvochtig mens moeten worden. Het wonder is dat hij werd wie hij was.”
Jane Fonda ex-vrouw
Ondanks hun scheiding bleven Fonda en Turner hun hele leven hechte vrienden. Ze spraken regelmatig telefonisch en bezochten elkaars liefdadigheidsevenementen. Turner zei ooit dat hij van veel mensen had gehouden, maar slechts twee keer écht verliefd was geweest, één keer op Fonda en één keer op iemand die hij niet wilde noemen. Echt verliefd zijn betekende voor hem standvastigheid, iets wat hij zelden had ervaren.
Bizons, restaurants en filantropie
Na zijn afscheid van de mediawereld verdween Turner grotendeels uit de openbaarheid. Hij richtte zich steeds meer op zijn filantropische projecten. Tegen het einde van de jaren negentig was hij de op één na grootste particuliere landeigenaar van Noord-Amerika, met meer dan acht miljoen hectare verspreid over 28 eigendommen, waaronder negentien ranches in Nebraska, Colorado, Kansas, Montana, New Mexico en South Dakota, evenals in Argentinië.
In 2002 opende hij het eerste filiaal van zijn restaurantketen Ted’s Montana Grill. Inmiddels zijn er meer dan veertig vestigingen in zestien Amerikaanse staten.
Hij slaagde erin de bizon voor uitsterven te behoeden en bezat de grootste particuliere bizonkudde ter wereld, met ongeveer 51.000 dieren.
Zijn vijf kinderen zitten in het bestuur van de Turner Foundation, waartoe naast de United Nations Foundation ook het Nuclear Threat Initiative, de Captain Planet Foundation en het Turner Endangered Species Fund behoren. In de loop der jaren droeg Turner deze organisaties geleidelijk aan zijn kinderen over. In 2018 maakte hij bekend dat hij leed aan Lewy body-dementie, een progressieve hersenziekte.
„Gezien zijn jeugd,” zei Jane Fonda volgens CNN, „had hij een dictator moeten worden. Hij had een hardvochtig mens moeten worden. Het wonder is dat hij werd wie hij was. Een man die naar de hemel zal gaan, waar vele dieren hem zullen verwelkomen, dieren die dankzij Ted voor uitsterven zijn behoed. Hij bleek uiteindelijk een goed mens te zijn.”
Lees ook: Randstad-oprichter Frits Goldschmeding (90) overleden: ‘Je uiterste best doen om de beste te zijn’
Levenswerk overgenomen door oligarchen?
Met Ted Turner is een man overleden aan wie de Verenigde Staten veel te danken hebben, meer dan veel Amerikanen zich in het huidige politieke klimaat waarschijnlijk realiseren. De toekomst zal uitwijzen of Turners levenswerk, CNN, zelf binnenkort ten onder gaat als de zender, zoals velen vrezen en zoals momenteel waarschijnlijk lijkt, wordt overgenomen door oligarchen die aan Trump gelieerd zijn en wordt omgevormd tot een propagandanetwerk.
Een van Amerika’s problemen lag volgens Ted Turner in het feit dat zijn landgenoten zo slecht geïnformeerd waren. Wie zou hem daar vandaag nog ongelijk in kunnen geven?
Bron: Tagesspiegel
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
