De Schijf van Vijf: meer dan alleen gezondheid
Laat ik beginnen met wat wél overeind blijft. De basis van de Schijf van Vijf, het gezondheidsadvies, is sterk. Meer plantaardig eten, minder rood vlees en meer vezels: dat sluit aan bij jarenlang onderzoek. Daar is weinig discussie over. Maar zodra duurzaamheid een gelijkwaardige rol krijgt, is het ingewikkelder.
Gezondheid kun je redelijk direct koppelen aan effecten in het lichaam. Duurzaamheid werkt anders. Dat is gebaseerd op modellen, aannames en berekeningen over ketens, uitstoot en het gebruik van grondstoffen.
Dat is waardevol, maar ook minder hard. Het idee dat er één ‘wetenschappelijk bewezen’ duurzaam dieet bestaat, is dan ook te simpel en doet afbreuk aan een wereldwijd innovatieve en toonaangevende agrosector die draait op sterk ondernemerschap.
Wat mij vooral opvalt, is dat de nieuwe Schijf van Vijf ongemerkt een bredere keuze maakt over hoe ons voedselsysteem eruit zou moeten zien. En daar zitten gevolgen aan die niet altijd zichtbaar zijn. Neem de Nederlandse landbouw en veeteelt.
Die hoort wereldwijd bij de top. Niet alleen qua productie, maar juist qua efficiëntie, technologie en kennis. Nederlandse boeren werken met precisielandbouw, data, sensoren en steeds vaker met AI. Dat helpt om slimmer te produceren: met minder verspilling, een betere diergezondheid en gerichter gebruik van water en grondstoffen.
Lees ook: Van hippe hype naar winstgevende routine: hoe Oatly de Nederlandse markt verovert
Minder strenge milieuregels
Die combinatie van ondernemerschap en technologie is precies waar de toekomst ligt. Niet alleen minder doen, maar vooral beter. Als je vanuit Nederland sterk stuurt op minder dierlijke productie, ontstaat er een reëel risico dat die productie simpelweg verschuift naar andere, minder ontwikkelde landen. Landen waar de efficiëntie lager ligt, waar milieuregels minder streng zijn en waar minder gebruik wordt gemaakt van technologie. Per saldo kan dat wereldwijd juist méér uitstoot en minder duurzaamheid opleveren.
Dat is een ongemakkelijke realiteit, zeker voor de politiek en de wetenschap, maar wel een belangrijke. Want voedsel is geen nationaal systeem. Wat wij hier minder produceren of consumeren, wordt elders vaak opgevangen. De vraag verdwijnt niet.
Nederlandse innovatie als wereldwijde oplossing
Daarom vind ik dat we duurzaamheid niet alleen binnen onze landsgrenzen moeten bekijken. Als je het echt serieus neemt, moet je kijken naar het totale systeem, wereldwijd. En vanuit dat perspectief kan een sterke, innovatieve Nederlandse landbouw juist onderdeel van de oplossing zijn.
Ook op het gebied van circulariteit lopen we voorop. Reststromen worden benut, ketens zijn efficiënt ingericht en technologie helpt om processen continu te verbeteren. Dat bouw je niet zomaar ergens anders opnieuw op. Dat betekent niet dat de duurzaamheidsambitie van de nieuwe Schijf van Vijf verkeerd is. Maar wel dat die te smal is ingevuld. De focus ligt nu vooral op wat we eten, terwijl de vraag hoe en waar de productie plaatsvindt minstens zo belangrijk is.
En daarmee kom ik bij de kern. De Schijf van Vijf was altijd sterk omdat het duidelijk was: dit is een gezondheidsadvies. Begrijpelijk, praktisch en gebaseerd op wetenschap. Door daar nu duurzaamheid als volwaardige pijler aan toe te voegen, wordt het minder helder en, eerlijk gezegd, ook minder zuiver. Wat mij betreft moet de Schijf van Vijf zich weer richten op waar het goed in is: gezondheid. Dat is al complex genoeg, maar daar ligt wel een stevige wetenschappelijke basis.
Lees ook: Van kroket naar koolrabi: zo verleid je medewerkers tot gezondere Schijf van Vijf-keuzes
De discussie over duurzaamheid hoort er absoluut te zijn. Maar die hoort niet thuis in een vereenvoudigd voedingsmodel voor consumenten. Dat vraagt om een bredere discussie. Over wereldwijde ketens, over technologie, over innovatie, over ondernemerschap. En ook over verantwoordelijkheid: niet alleen wat wij hier doen, maar wat het effect daarvan is op de rest van de wereld. Want echte duurzaamheid is groter dan Nederland. Het vraagt niet alleen om minder, maar vooral om slimmer, beter en innovatie.
De uitdaging zit dus niet in het versimpelen van wat er op ons bord ligt, als de overheid daar al over gaat, maar in het verbeteren van het hele systeem erachter.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
