Leveren twee uur extra werken per week echt 180.000 banen en 150 miljard euro op? Zo simpel is het niet
Als parttimers twee uur per week extra zouden gaan werken, levert dat Nederland extra werkuren op die gelijkstaan aan 180.000 voltijdbanen én een welvaartswinst van 150 miljard euro voor de Nederlandse economie. Dat blijkt uit onderzoek van RaboResearch. Maar is het wel zo simpel? Niet volgens Louis Goulmy. Hij staat stil bij alle haken en ogen in deze expertblog.
Deeltijdcultuur en survivorship bias op de arbeidsmarkt
Bieden meer of langer werken een oplossing voor de krapte op de arbeidsmarkt? Onderzoekers geven aan dat twee uur meer werken per week, vooral door deeltijders, potentieel 180.000 banen oplevert. Dit idee is niet nieuw: er wordt vaker gezegd dat vooral parttimers gewoon wat meer moeten werken.
Dit is een typisch voorbeeld van survivorship bias. De survivorship bias ontstond toen Abraham Wald in de Tweede Wereldoorlog zag dat je vliegtuigen niet moest versterken op de plekken waar ze na een missie geraakt waren, maar juist op de plekken waar ze niet geraakt waren. Dat waren de vitale delen. Vliegtuigen die daar geraakt waren, keerden immers niet terug.
We hebben allemaal de koppen over het stijgende ziekteverzuim gezien, met name onder vrouwen tussen de 25 en 45 jaar. Vaak zorgt de combinatie van werk en privé, denk aan de double burden en second shift, voor mentale klachten.
In lezingen geef ik dan ook aan dat we geen deeltijdcultuur hebben, maar een overmatige focus op voltijd: een fulltimefetisj. Dat we de man vergeten zijn in e…cipatie. De ideale werkersnorm is hardnekkig, zeker als je bedenkt dat die vooral is gebaseerd op het kostwinnersmodel van de jaren 50. Inmiddels kent Nederland al 65 jaar een vijfdaagse werkweek en een werkdag van acht uur, maar onze samenleving is compleet veranderd.
Vasthouden aan oude normen remt dan niet alleen innovatie, maar houdt ook genderongelijkheid in stand. Inmiddels staat Nederland op de 46ste plaats in de Global Gender Gap Index. We hebben in Nederland niet zozeer last van deeltijdprinsesjes, maar eerder van voltijdsprinsen.
Cijfers van RaboResearch over de deeltijdcultuur
Veel mensen hebben een baan, maar dat is scheef verdeeld. Gemiddeld gezien hebben we de kortste werkweek in Europa. De term deeltijdcultuur is zelden neutraal. Uit het RaboResearch-rapport over de stagnatie van het arbeidsaanbod blijkt gelukkig een genuanceerder beeld.
Een grote groep jongeren heeft een (bij)baan, terwijl werkenden tussen de 25 en 65 jaar gemiddeld 34,5 uur werken, mannen 39 uur en vrouwen 30 uur. De onderzoekers stellen ook dat we al veel meer betaald werk verrichten dan wordt gedacht en dat de ruimte voor deeltijders om meer te gaan werken beperkt is.
Opmerkelijk genoeg wordt er keer op keer gekeken naar manieren waarop mensen die parttime werken, doorgaans vrouwen, meer kunnen werken, ook nu weer. Maar zelden gaat het over manieren waarop we ervoor kunnen zorgen dat mannen minder lang werken. Als het om productiviteit gaat, zijn de vijfdaagse werkweek en de werkdag van acht uur niet de heilige graal.
Overigens ontken ik niet dat we in Nederland een grote groep mensen hebben die bewust deeltijd werken, want mede daardoor is de arbeidsparticipatie in Nederland hoog. Het is feitelijk een succesverhaal dat nog succesvoller had kunnen zijn als we ook de volgende stap hadden gezet: de werkweek zelf aanpakken.
Voor BusinessWise schreef ik hier al enkele artikelen over, zoals over empty labour. Mensen verspillen dagelijks tussen de één en drie uur aan ‘leeg werk’. Bovendien zijn mensen die parttime werken per gewerkt uur productiever dan mensen die fulltime werken.
Waarom een kortere werkweek de krapte op de arbeidsmarkt aanpakt
Juist een vierdaagse werkweek helpt ons innovatiever te worden. Het is voor organisaties een prikkel om te investeren in arbeidsbesparende technologie en voor medewerkers een prikkel om slimmer te gaan werken. Willen mensen de vruchten plukken van bijvoorbeeld nieuwe technologie, dan helpt het als we een deel van de groei van de arbeidsproductiviteit terugzien in hogere lonen of meer vrije tijd. Dat helpt enorm bij de adoptie van nieuwe technologie.
We kunnen dus makkelijk snijden in het aantal uren dat we werken, zonder op resultaat in te leveren. De oproep: ‘Plus twee, daar help je Nederland mee!’ is dus vooral een eenzijdige oproep. Het helpt niet bij het terugdringen van verzuim, verloop en zeker niet bij het verhogen van de arbeidsproductiviteit. Pedro Gomes schreef hier vanuit economisch perspectief het boek Friday is the new Saturday over.
Juist het inkorten van de werkweek naar vier dagen helpt de arbeidsproductiviteit te verhogen, betaald en onbetaald werk gelijkwaardiger te verdelen en loon-, gender- en pensioenskloven te dichten. Als mannen meer onbetaald werken, betekent het ook dat vrouwen meer betaald kunnen werken.
Werken loont ook niet altijd voldoende geeft Ton Wilthagen in het artikel in De Telegraaf aan. Een betere beloning, meer flexibiliteit en het verbeteren van de werk-privébalans zijn dan juist prikkels waardoor mensen meer gaan of blijven werken.
Als we willen dat werken altijd loont, is ook een vereenvoudiging van ons belastingstelsel nodig. Het Instituut voor Publieke Economie bepleit dan ook een inkomensonafhankelijke huishoudbijdrage in het rapport ‘Het einde van de toeslagen’.
Lees ook: Pleidooi Brekelmans voor vijfdaagse werkweek gekraakt: meer werken lost niets op
Juist in sectoren als de zorg en het onderwijs, waar tekorten zijn, ontstaat dan meer aanbod en minder uitval. Ziekteverzuim is naast verloop de grootste bottleneck voor de productiviteitsgroei.
En misschien klopt het, als dat verandert, dat het arbeidsaanbod stijgt en de krapte vermindert als er daar twee uur meer betaald wordt gewerkt. Maar tot die tijd is de oproep om twee uur meer te werken vooral een schoolvoorbeeld van survivorship bias.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
