AI wordt slimmer. Wordt Gen Z socialer?

,,Als je niet weet wat je mist, kun je er ook niet om vragen’’, zegt auteur en recruitmentexpert Jesse Geul. Hij herkent dit beeld onmiddellijk: 40 procent van Gen Z voelt zich ongemakkelijk bij face-to-facegesprekken en 40 tot 59 procent van hen heeft belangst. Toch vermoedt hij niet dat jongeren denken: ik moet aan mijn gespreksvaardigheden werken. ,,Ze kennen de waarde van oogcontact niet en zien appen eerder als de standaard.’’

Zijn observatie past in een bredere verschuiving. Mensen hadden eeuwenlang niets anders dan hun stem en lichaam om verhalen te delen, conflicten aan te wakkeren of uit te vechten. Later kregen ze daar een extra hulpmiddel bij: het schrift.

Belangst en schermtijd: de teloorgang van het offline gesprek

Alweer even geleden kwam daar een extra leef-, praat- en deelwereld bij: online. Hoe meer je leven zich daarin afspeelt, hoe minder je oefent in een offline gesprek. Een appje kun je herschrijven en fijnslijpen zolang je wilt. Je verstuurt het pas wanneer jij daar klaar voor bent, soms met een emoji om je gevoel te versterken of te verzachten.

Een echt gesprek biedt die luxe niet en draait, naast woorden, vooral om oogcontact, toon en lichaamshouding. 70 tot 90 procent van communicatie is non-verbaal. Wanneer je vooral online communiceert, oefen je minder in het aanvoelen van non-verbale signalen, luisteren en omgaan met frictie en tegenspraak.

Ook oefen je minder in discussiëren en meebewegen. Dat zijn vaardigheden die onder soft skills vallen. Precies die winnen aan belang in een tijd waarin AI uitvoerende taken overneemt. En juist in die menselijke vaardigheden schiet Gen Z tekort.

Erik Eerhart van Soft Skills Ontwikkeling Nederland herkent dit beeld, maar vindt het te makkelijk om Gen Z daarvoor de schuld in de sneakers te schuiven. De oorzaak ligt volgens hem in de tijd waarin zij opgroeiden. Eerhart komt uit de horeca en zag die ontwikkeling met eigen ogen. ,,Vroeger zaten gezinnen aan tafel te praten. Ze deden een spelletje of de kinderen maakten een kleurplaat. Later liepen die meer door het restaurant om aan andere tafeltjes vriendjes te maken. Nu zitten ze weer aan tafel, maar dan gekluisterd aan een scherm.’’

Curlingouders en de roep om meer weerbaarheid op de werkvloer

Daar komt nog iets bij. Elke mogelijke pijnhobbel en elke mogelijke confrontatie is tijdens hun opvoeding door curlingouders weggepoetst. Akkefietje op school? Ze stonden direct met zwaaiende vingers op het schoolplein. Gedoe op de sportclub? Op hoge poten naar het bestuur. Eerhart: ,,Ze hebben hun kinderen niets zelf laten oplossen.’’

Zijn advies is om jongeren eerst zelf te laten doen en zelf dingen te laten onderzoeken. Als het niet lukt, kunnen ze altijd nog iemand anders bellen. ,,Anders blijven ze naar hun ouders kijken en hoeven ze alleen te doen wat al voor hen is besloten.’’ En ja, dan is het wel even schrikken als ze zelf een lastig gesprek moeten voeren. ,,Ouders hebben hun kinderen minder weerbaar gemaakt.’’

Eerhart geeft al jaren soft skillstraining en coaching. Ongeveer de helft van zijn deelnemers bestaat uit jongeren. ,,Ze zeggen allemaal: dit leren we niet op school.’’ De basis van soft skills bestaat volgens hem uit empathie, communicatie en samenwerken. Maar soft skills reiken verder dan dat. Een Gen Z-behoefte die vaak terugkeert, is oplossingsgerichtheid. Hoe denk ik out of the box? Doe ik dat zelf of tik ik iets in op een computer om daar de oplossing te vinden? ,,Aan anderen een hulpvraag stellen, vinden ze lastig.’’

Waarom empathie en besluitvaardigheid de nieuwe machtsfactoren zijn

Een ander favoriet verzoeknummer onder Gen Z’ers is besluitvaardigheid. ,,Kiezen betekent dat iets anders afvalt. Dat kan iemand raken. Ze willen een ander niet pijn doen of kwetsen.’’ Daarnaast noemt Eerhart consequent handelen en adaptief zijn. ,,Jongeren krijgen de hele dag online prikkels. Hoe blijven ze daardoor standvastig in hun besluiten?’’

Verder noemt hij adaptief vermogen: je aanpassen aan een nieuwe situatie, omgaan met kritiek of doorgaan als het even tegenzit. ,,Dat is wat ik bedoel met weerbaarheid.’’ De oplossing ligt volgens hem niet in het wegnemen van druk. Zorg liever voor heldere kaders en verwachtingen, met genoeg ruimte om fouten te maken zonder dat je er direct op wordt afgerekend.

Bij opleider ICM ziet directeur Laura Bon dat jonge professionals nadrukkelijk andere vragen stellen dan twintig of tien jaar geleden. Het gaat niet alleen om inhoudelijke verdieping, maar vooral om persoonlijke ontwikkeling. ,,Jonge mensen kijken naar de zijnsvraag: wie ben ik? Wat voeg ik toe? Vanuit welke waarden wil ik leven, en hoe sluit mijn werk daarop aan?’’ Daarnaast ziet Bon dat jongeren ook andere vaardigheden willen ontwikkelen. ,,Leren luisteren, nieuwsgierig zijn en dingen vanuit meerdere perspectieven bekijken.’’

Mentorschap als brug tussen generaties

Die ontwikkeling hangt samen met het huidige tijdsgewricht. De wereld is onrustig, technischer en onvoorspelbaarder dan ooit. De druk is hoog en de verwachtingen zijn groot. Dan draait het om de vraag of je in staat bent om in contact te blijven, met jezelf en met de ander.

Bon: „Dat vergt juist die menselijke vaardigheden.’’ Ook van oudere collega’s. Die moeten volgens haar het goede voorbeeld geven. „Laten zien dat zoeken en twijfelen, en het tonen van kwetsbaarheid, oké is.’’ Van en met anderen leren is volgens haar essentieel in de ontwikkeling van jonge professionals, zowel in trainingen als op de werkvloer.

Geul onderschrijft dat. Hoe kun je van jongeren verwachten dat ze hun communicatieskills aanpassen als ze niet eens weten wat eraan schort? Daarvoor heb je iemand nodig met ervaring en zelfvertrouwen, die je verder helpt en tegen je zegt: ik vind het belangrijk dat je leert bellen en ik ga je daarbij helpen. ,,Dat is een win-winsituatie voor iedereen. Daarom: geef elke Gen Z’er een mentor, die wekelijks met hem of haar spart. Misschien moet je dat als bedrijf zelfs in de vacaturetekst zetten.’’

Een ding is voor hem helder. Als tijdens een sollicitatiegesprek een Gen Z’er tegenover je zit die op geen enkele manier kan reflecteren op zijn eigen gedrag, nee, dan zou hij die nimmer aannemen. Natuurlijk: jongeren denken alles beter te weten als ze van school komen. Dat gevoel had hij zelf ook. „Jonge mensen weten niet wat ze niet weten”.

Waar Eerhart een hekel heeft aan stickertjes plakken, waardoor je als Gen Z’er al een stempel krijgt voordat iemand een woord met je heeft gewisseld, vindt Geul diezelfde labels prima. Laat ouderen gerust over jongeren mopperen, vindt hij. Dat doet elke generatie. Gen Z straks ook over Generatie Alpha. Een beetje zeiken is volgens hem zelfs gezond. ,,Het verbindt.’’

Toch hebben veel eigenschappen die mensen aan Gen Z toeschrijven niet zozeer te maken met een nieuwe generatie, maar eerder met een levensfase. Met weinig ervaring, een gebrek aan eindverantwoordelijkheid en onhandige sociale vaardigheden. Geul luisterde onlangs naar de verhalen van een 26-jarige en dacht: ,,Zo redeneerde ik ook voordat ik kinderen had. Ik spreek jou nog wel over tien jaar.’’

Ontvang elke week - op maandag - het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in en maak kans op een Apple Watch!