Volgens de wet moet PostNL minimaal 95 procent van de aangeboden post de volgende bezorgdag (dinsdag tot en met zaterdag) bezorgen. In 2023 is deze wettelijke norm niet gehaald, waarna ACM een boete van 7 miljoen euro heeft opgelegd.
Het bedrijf reageerde verbolgen op de boete en noemde deze ‘onbegrijpelijk en onverantwoord’. Het gaat de boete aanvechten, onder meer omdat de postvolumes sterk zijn gedaald en de bezorging door krimpende markten steeds lastiger rendabel te houden is.
In BusinessWise Weekly bespreken Tom Compaijen, oprichter van crisiscommunicatiebureau C&C Compaijen, en Leen Zevenbergen, voormalig CEO en oprichter van B Lab Europe de huidige situatie van het postbedrijf.
„Het probleem van de postbezorging zit diepgeworteld en gaat twintig jaar terug,” zegt Zevenbergen stellig. „Toen wisten ze al dat er steeds minder post werd bezorgd.”
Volgens Zevenbergen, oprichter van B Lab Europe en een ervaren bestuurder, was bij de privatisering in 1989 al een koerswijziging nodig. Hij zegt: „Als je een bedrijf runt in een bepaalde sector met steeds minder inkomsten, dan moet je daarop sturen.”
Volgens hem hebben de bestuurders het bedrijf ‘keurig naar het einde gemanaged’. Zevenbergen: „Daar kan ik me flink over opwinden, want de bestuurders hebben niets gedaan met het geld dat toen voorhanden was. Dat er minder post verstuurd wordt, vind ik een zwaktebod. Je moet als commissaris van post focussen op online. Dan was je nooit in deze situatie terecht gekomen. Als je je bedrijf naar het einde ziet gaan, dan laat je dat toch niet gebeuren?”
“Je moet als commissaris van post focussen op online. Dan was je nooit in deze situatie terecht gekomen.”
Leen Zevenbergen Oprichter B Lab Europe
Compaijen deelt die mening: „Ze hebben een publieke dienst in handen die nu in gevaar komt. PostNL had moeten zeggen: ‘Wij stoppen hiermee, want het is niet winstgevend. Als de overheid vindt dat ze wel moeten bezorgen, dan moet men met een plan komen.’ Dat lijkt mij het beste scenario.”
Lees ook: ‘Het spijt ons’, zegt topvrouw over datalek Odido: ‘We zijn persoonlijk bedreigd’
De mislukte privatisering van een publieke dienst
Begin 19de eeuw was de postbezorging nog in handen van de overheid onder de namen PTT, TPG en TNT. In 1989 is de post geprivatiseerd en in 2011 volgden een beursnotering en een splitsing in TNT Express (pakketten) en PostNL (post).
Het argument voor deze splitsing was het verschil in activiteiten. PostNL is officieel geen staatsbedrijf meer, maar is door de overheid aangewezen als de universele postdienst (UPD). Dit houdt in dat het bedrijf zes dagen per week post moet bezorgen en dat minimaal 95 procent van de brieven de volgende dag is bezorgd.
Volgens Zevenbergen heeft die privatisering desastreus uitgepakt. „Publieke diensten mogen wat kosten. Er zijn een heleboel publieke diensten die zijn geprivatiseerd omdat het zogenaamd goed voor de klanten is. Volgens hem zorgde dat op korte termijn voor flink veel geld in het laatje, maar is dat op de lange termijn niet goed uitgepakt. Volgens hem heeft die privatiseringsslag ook niet goed uitgepakt bij de spoorwegen en de energiesector.
Liever luisteren?
Is er nog een toekomst voor post?
Volgens Compaijen is er sprake van een structureler probleem. Hij heeft vraagtekens of de post nog nodig is. „Ik ben geneigd om nee te zeggen, maar dat is niet helemaal eerlijk. Een overheid moet toegankelijk voor iedereen zijn. Dus die overheid moet zorgen dat mensen die digibeet zijn nog geïnformeerd zijn.”
“Als de overheid post een essentiële dienst vindt, dan moeten zij het heft terug in handen nemen. Is het antwoord ‘nee’, dan laat je PostNL aan haar lot over.”
Tom Compaijen
De crisiscommunicator gelooft dat er twee mogelijke uitkomsten zijn voor de toekomst van PostNL. „Als de overheid het een essentiële dienst vindt, dan moeten ze het in handen nemen. Is het antwoord nee, dan laat je PostNL aan haar lot over en dan sterft het langzaam.”
In 2025 heeft PostNL bij de rechter geprobeerd een overheidssubsidie af te dwingen voor de wettelijke bezorgtaak. De Nederlandse postdienst eiste toen een subsidie van 68 miljoen euro voor de overgangsperiode van 2025 tot 2028. Maar volgens de rechter is de overheid niet verplicht om financiële steun te leveren. Wel besloot het kabinet de wettelijke bezorgtijd op te rekken vanaf 1 juli 2026 naar twee dagen en vanaf 1 juli 2027 naar drie dagen.
Lees ook: Deze experts vinden dat Ajax van zijn beursnotering af moet
Subsidie, overname of een langzame dood?
In andere Europese landen ligt de bezorgtaak in handen van de overheid, zoals in Frankrijk, Italië, Duitsland en Spanje, of is er kostencompensatie, zoals in Zweden. In Denemarken is de brievenpost in 2025 volledig afgeschaft. Volgens Zevenbergen biedt zo’n oplossing slechts een eindig scenario en had het bestuur van PostNL jaren geleden al een keuze moeten maken. Zevenbergen: „Ik denk dat PostNL redelijk laat is met het bedenken van een oplossing. Zitten er mensen in het bestuur die er nog iets van kunnen maken? Ik denk dat de post eindigt.”
Hij gaat verder: „Alle momenten waarop ze nog het geld en de middelen hadden om in te grijpen en een andere koers in te gaan, hebben ze laten liggen. Ze hadden het gewoon kunnen doen.”
Waar gedurende de coronapandemie een kleine opleving in het aandeel van PostNL te zien was, blijft hij kritisch op het bestuur. „Toch zag je dat het per saldo niet helemaal goed afloopt. Dan moet je andere dingen gaan bedenken. Maar als je niet de creativiteit of de flexibiliteit hebt om dat te kunnen, dan kun je blijven afvragen waar het fout ging. Maar de toezichthouders en bestuurders hebben zitten slapen.”
De experts zijn het er beiden over eens dat de toekomst voor PostNL niet rooskleurig is. „Misschien wordt het verkocht aan een ander bedrijf of zitten ze alleen nog in de pakketbezorging.”
BusinessWise Weekly is een wekelijkse podcast waarin presentator Olivier de Neve je bijpraat over de actualiteit die ertoe doet op de werkvloer, bij het koffieapparaat en in de strategiepresentatie van de volgende week. Samen met scherpe denkers uit het bedrijfsleven vertaalt hij het zakelijke nieuws naar concrete inzichten, duiding die verder gaat dan het persbericht en die ene LinkedIn-post.
BusinessWise Weekly is er dinsdag live om 17.00 uur op New Business Radio, en vanaf woensdag terug te luisteren als podcast.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
