In de met bomen omzoomde straten van Wuhan, waar auto’s om ruimte vechten met brommers en vrachtwagens, zorgt een nieuw soort voertuig de laatste tijd voor chaos op de wegen van de stad doordat het niet goed functioneert.
In maart kwamen meerdere auto’s uit een vloot zelfrijdende taxi’s plotseling op straat tot stilstand. De ‘systeemstoring’ liet overstuurde passagiers urenlang stranden. De robotaxi’s, bekend als Apollo Go en aangedreven door kunstmatige intelligentie (AI), werden maandenlang van de straten van Wuhan gehaald voor onderzoek.
Maar de uitval was een zegen voor de 45-jarige taxichauffeur Yao Xinnong. Zijn inkomsten, die sinds de lancering van Apollo Go in 2022 met zo’n 40% waren gedaald, schoten weer omhoog toen klanten terugkeerden.
„Ik heb er eerlijk gezegd niet veel mee,” zegt Yao over de zelfrijdende taxi’s van techgigant Baidu. „Hun impact is enorm geweest.”
Chinese innovatie leidt tot paradox
China stimuleert de inzet van AI op een schaal die in het Westen zijn weerga niet kent. De technologie wordt in een adembenemend tempo uitgerold in een steeds kwetsbaarder wordende arbeidsmarkt, en het incident in Wuhan bracht de onderliggende sociale spanningen aan de oppervlakte.
Platformwerkers zoals Yao zijn bang voor de impact van AI op hun bestaanszekerheid, terwijl recente gevallen van kantoorpersoneel dat door AI is vervangen ook een debat hebben aangewakkerd over de vraag of werknemers de technologie moeten omarmen, of juist proberen ermee te concurreren.
In een toespraak tijdens de World AI Conference in Shanghai in juli zei de Chinese leider Xi Jinping dat AI ‘een belangrijke motor voor gedeelde welvaart en gemeenschappelijke veiligheid’ moet zijn.
Maar dat doel wordt nagestreefd tegen de achtergrond van een steeds fragielere arbeidsmarkt. China kampt niet alleen met hoge werkloosheidscijfers, maar heeft ook gezien hoe tientallen miljoenen werknemers uit formele banen zijn verdwenen en zijn overgestapt naar de kluseconomie. Volgens een denktank zal het aantal mensen in flexibele arbeid dit jaar stijgen tot 320 miljoen, tegenover 160 miljoen in 2019. Dat is ongeveer 44% van de Chinese beroepsbevolking.
BusinessWise was onlangs in Shenzhen om de robotrevolutie met eigen ogen te bekijken.
AI-monopolies en maatschappelijke onrust
Taxichauffeurs vormen één onderdeel van deze enorme groep. In het hele land zijn werknemers, nu voorheen zwaargewichtsectoren zoals vastgoed en onderwijs in het slop zitten, hun toevlucht gaan nemen tot taxi- en ritdeelapps om rond te komen. Maar nu dreigt de uitrol van robotaxi’s, een van de populairste toepassingen van AI die al in China in gebruik is, hun bestaanszekerheid weg te vagen.
„Als de staat echt rekening met je hield, zou Apollo Go nooit op de markt zijn gekomen,” zegt een chauffeur uit Wuhan.
„Als het in de toekomst zo blijft doorgaan, ja, dan zijn snelle ontwikkeling en wetenschappelijke vooruitgang prachtig, maar gewone mensen zoals wij zullen geen plek meer hebben om te overleven,” voegt ze eraan toe.
In 2024 protesteerden taxichauffeurs in Wuhan tegen de uitrol van Apollo Go in hun stad. Het is onduidelijk hoeveel mensen eraan deelnamen, omdat nieuws over de protesten snel werd gecensureerd. Diverse chauffeurs die in Wuhan zijn geïnterviewd, zeggen dat ze van de protesten hadden gehoord maar ontkenden dat ze erbij betrokken waren.
Dat jaar zette een taxibedrijf in Wuhan de zeldzame stap om het overheidsbeleid om automatisering op de straten van de stad toe te laten, publiekelijk te bekritiseren.
„De recente opkomst van autonome ritdeelvoertuigen heeft technologie in staat gesteld de middelen te monopoliseren en de bestaansmiddelen weg te nemen van mensen onderaan de samenleving,” stond er in de brief.
Bestuurlijke draai: van innovatie naar regulering
Autoriteiten in China zijn niet gediend van publieke kritiek. Toen de Guardian in juli het kantoor van het taxibedrijf bezocht, weigerde een medewerker een interview, onder verwijzing naar een overeenkomst met de politie om geen interviews te geven en het risico op detentie als hij de overeenkomst zou schenden.
Maar twee jaar later herhaalt de overheid enkele van dezelfde zorgen die eerst door de chauffeurs in Wuhan zijn geuit.
In een hoofdredactioneel commentaar in het staatsmedium Workers’ Daily stond dat arbeidsrechten ‘voor nieuwe uitdagingen staan’ in het AI-tijdperk. In het artikel wordt gewaarschuwd voor een ‘botsing tussen traditionele arbeidsregels en de iteratie van AI-technologie’.
De overheid beloofde onlangs om ‘de impact van veranderingen in de externe omgeving en de ontwikkeling van nieuwe technologieën zoals kunstmatige intelligentie op werkgelegenheid op alomvattende wijze aan te pakken’.
Volgens Selina Xu, een analist op het gebied van Chinese technologie, is er sprake van een ‘grote stemmingsomslag’ in Peking.
Ze zegt dat China na het succes van het lokale AI-model DeepSeek vorig jaar ‘erg pro-AI-ontwikkeling’ was.
„Dit jaar, als je kijkt naar bepaalde nieuwe richtlijnen die zijn gepubliceerd, ligt er veel meer nadruk op AI voor het stimuleren van werkgelegenheid en op mensgerichte benaderingen,” zegt Xu.
Cheng Wanhui, een ambtenaar van de lokale overheid in de hightechzone Zhongguancun in Peking, zegt dat de autoriteiten ‘grote aandacht besteden aan de sociale problemen die AI met zich meebrengt, evenals aan mogelijke ethische kwesties’.
„Het belangrijkste is dat iedereen zijn manier van denken verandert, AI als een hulpmiddel ziet en leert hoe het in zijn toekomstige werk toe te passen,” zegt Cheng.
Rechter kent schadevergoedingen toe
Recente rechterlijke uitspraken hebben kantoorpersoneel dat door hun bedrijven is ontslagen om plaats te maken voor AI, een schadevergoeding toegekend. Maar veel werknemers vrezen dat de inzet van AI er al voor zal zorgen dat ze überhaupt geen baan meer aangeboden krijgen.
Tian Zemin, een cameraman die in Peking werkt, is al bijna twintig jaar actief in de filmindustrie. Maar nu zit hij zonder werk. „Ik heb zes slopende jaren nodig gehad om me op te werken tot cameraman, om vervolgens vervangen te worden door een stukje software,” schrijft hij in een bericht op sociale media over AI.
„Ik dacht dat ik mijn hele leven in deze sector zou werken. Maar de opkomst van AI heeft me voor het eerst een enorme schok bezorgd,” vertelt hij de Guardian.
Veel van Tian’s vakgenoten verliezen terrein nu AI steeds breder wordt ingezet in de filmindustrie. Zijn eigen tarief als freelancer is nu 40% van wat het in 2019 was.
Tian zegt dat hij geschokt is door de vooruitgang van AI. Vorig jaar maakte AI nog gammele, raar uitziende avatars. Nu kan AI overtuigende digitale dubbelgangers maken die genoeg in hun mars hebben om een speelfilm te dragen. „We hebben nauwelijks tijd gehad om te reageren,” zegt Tian.
Veel analisten denken dat China, waar de overheid aanzienlijke controle uitoefent over de particuliere sector, beter gepositioneerd zal zijn dan de VS om de schade van AI-gerelateerde baanverliezen te beperken. Peking kan bedrijven bijvoorbeeld opdragen zich aan quota voor het aannemen van personeel te houden, zegt Xu.
Maar voor Tian komen dit soort protectiemaatregelen niet snel genoeg. „We zijn elk moment te vervangen,” zegt hij. „Misschien is het enige wat we kunnen doen ons zo snel mogelijk aanpassen en proberen het hoekje te vinden dat AI nog niet kan vervangen, maar dat hoekje wordt steeds kleiner.”
Dit artikel is eerder verschenen in The Guardian.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
