Veertig jaar lang had de Nederlandse maakindustrie een prima argument om niet te robotiseren. Het was geen luiheid en het was geen achterstand. Het was gewoon rekenen.
Wij zijn hier namelijk niet goed in massaproductie. Dat werk is allang weg naar lagelonenlanden. Waar wij wereldtop in zijn, is low volume, high mix. Tien van dit, dan dertig van dat, dan iets wat nog nooit eerder is gemaakt. Precies het type productie waarvoor je een robot elke keer opnieuw moet programmeren, en waarbij die programmeeruren zwaarder wegen dan de arbeid die je ermee uitspaart.
Dat argument klopte, maar die tijd is voorbij.
Harde cijfers: productiviteit moet met 50 procent omhoog
Voor ‘Revolutie Robotica’ ben ik langs TNO gegaan, en daar bleef een uitspraak hangen waarvan ik bang ben dat hij nog altijd niet is aangekomen bij de mensen die het moeten horen: zonder robotisering hebben we over tien jaar geen maakindustrie meer.
“Wij hebben het jarenlang over die ene procent van ASML gehad. Het gesprek over de andere negentien is nauwelijks gevoerd”
Aragorn Meulendijks Toekomsthistoricus / host Revolutie Robotica
Onderbouwing: om de sector overeind te houden, moet de productiviteit met 50 procent omhoog. Vijftig. Niet vijf.
En om te snappen waar het dan over gaat, gebruik ik sindsdien tijdens elke presentatie één vergelijking.
ASML, ons kroonjuweel en het strategisch belangrijkste maakbedrijf van Europa, maakt zo’n 10 miljard winst. Goed voor ongeveer één procent van ons bruto nationaal product. De maakindustrie als geheel zit op zeven procent, met de diensten eromheen op dertien procent, en de totale industrie komt daarmee uit op bijna twintig procent.
Wij hebben het jarenlang over die ene procent van ASML gehad. Het gesprek over de andere negentien is nauwelijks gevoerd.
‘Dark factory’ in Deventer: AI maakt flexibele robotica mogelijk
Het aardige is dat het antwoord al draait, en dan bedoel ik letterlijk vandaag.
Ik sta voor de opnames van ‘Revolutie Robotica’ te kijken naar een digital twin, een volledige simulatie van een productielijn. Ik zie geen mensen in die simulatie. Ik vraag of dit dan een dark factory is. Het antwoord is ja: alleen de invoerbaan gebeurt nog met de hand, en ook dat kan er op termijn af.
Waar deze lijn staat? Niet in Shenzhen. In Deventer. Hij maakt daar elke dag circulaire matrassen, binnen een minuut per stuk.
Ik heb voor de videoserie in China fabrieken gefilmd die indruk op mij maakten. Maar de uitspraak die het meest is blijven hangen kwam uit Overijssel. Dit kan ook gewoon in Deventer. Dat gebeurt hier ook al.
Bij AWL zag ik waarom. Dat bedrijf is een van onze hidden champions, een system integrator die al decennia lasrobots levert aan de auto-industrie en inmiddels ook aan de metaalverwerking, heavy equipment, intralogistiek en de voedingsindustrie. Daar stond een robot een pallet leeg te halen zonder vooraf te weten wat erop staat. Een mobiele robot voert aan, de arm herkent wat er ligt en past zich aan.
Dat lijkt een klein kunstje. Het is het hele punt. Want zodra de robot zelf uitzoekt wat er voor hem ligt, verdwijnt de programmeerinspanning die veertig jaar lang onze rem was. AI eet precies de kostenpost op waar onze uitzondering op gebouwd was.
Maar de maakindustrie robotiseert toch al decennia? Wat is hier nou nieuw aan? Terechte vragen. Robotarmen lassen al sinds de jaren 80 autodeuren en dat is bepaald geen revolutie meer. Alleen kon zo’n arm tot voor kort maar één ding, in één volgorde, in een omgeving die tot op de millimeter was ingericht. Elke afwijking was een storing.
Wat er nu bij komt is flexibiliteit. Een robot die met een variatie omgaat die hij nog nooit heeft gezien, is een ander apparaat dan een robot die een programma afdraait. En daarmee opent zich precies het deel van de markt dat tot nu toe onbereikbaar was: het Nederlandse midden- en kleinbedrijf, waar de series klein zijn en de complexiteit hoog.
De bedrijven die die stap al hebben gezet, en de stichting Smart Industry verzamelt die voorbeelden samen met FME en de Metaalunie, halen productiviteitswinsten van 50 procent en meer. Dat is geen prognose van een adviesbureau. Dat zijn bestaande fabriekshallen in Brabant, Twente en de Achterhoek.
Nederlandse industrie kan leren van het ecosysteem in Shenzhen
Waar ik het meeste over heb nagedacht sinds die opnames, is wat een van de mannen daar zei: willen we winnen van de verticaal geïntegreerde industrie die China heeft, dan moeten we in ons eigen ecosysteem veel sterker samenwerken.
Ik snap de uitspraak. Ik denk alleen dat we de Chinese industrie verkeerd voor ons zien.
In april stond ik met NLrobotics en een filmploeg van BusinessWise op een robotica-expo in Shenzhen. Wat ik daar zag was geen groot verticaal blok. Het waren duizenden kleine specialisten, van wie honderden alleen handen bouwen en elkaar op één component de tent uit concurreren. Alles modulair, alles inwisselbaar, iedereen aan dezelfde standaarden. Je koopt een romp bij de een en een hand bij de ander, en je zet ze in elkaar zoals je vroeger je eerste pc bouwde.
Dat is dus geen groot bedrijf dat alles zelf doet. Dat is een ecosysteem van kleine bedrijven met gedeelde standaarden en moordende onderlinge concurrentie.
En dat, om het maar even hardop te zeggen, lijkt akelig veel op Brainport. Wij hebben die structuur al. Wat wij missen, is niet de vorm, maar het tempo en de bereidheid om onze onderdelen op elkaar te laten passen in plaats van elk bedrijf zijn eigen eiland te laten bouwen.
De fabriek van 2040: van zwaar productiewerk naar engineering
De maakindustrie is de plek waar dit voor Nederland het snelst concreet wordt, en ook de plek waar het het meeste oplevert.
In productiviteit, en zeker zo sterk in het soort werk dat overblijft. De banen die als eerste naar robots gaan, zijn de banen waarin mensen slijten. Tillen, lassen, herhalen, nachtdiensten. Wie in 2040 in een Nederlandse fabriek werkt, doet iets wat je vandaag eerder engineering dan productie zou noemen.
De vraag is niet of onze fabrieken robotiseren. Deventer draait al. De vraag is hoeveel bedrijven het pas gaan doen als hun buurman het eerst deed.
Móet je zien!
Revolutie Robotica is de zesdelige videoserie van BusinessWise, met Aragorn Meulendijks als host. In aflevering 3 onderzoekt hij of robots onze maakindustrie kunnen redden.
Voor volledige transparantie: dit expertblog is geschreven en verfijnd met behulp van AI. Datapunten zijn geverifieerd met recente bronnen.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in en maak kans op een mini-robot, Microduck!
