Jarenlang draaide de energietransitie om één centrale vraag: hoe produceren we voldoende duurzame energie? Meer windparken, meer zonnepanelen, meer waterstofproductie en meer duurzame elektriciteit. De onderliggende gedachte was eenvoudig: als we voldoende groene energie opwekken, volgt de rest vanzelf.
Die opgave is nog lang niet afgerond. De bestaande duurzame energieproductie moeten we behouden en verder versterken. Dat vraagt om investeringen in (nieuwe) windparken, zonneparken, waterstof en andere duurzame bronnen, maar ook om het verlengen van de levensduur van bestaande installaties. Programma's voor levensduurverlenging worden de komende decennia minstens zo belangrijk als nieuwbouw. De energietransitie vraagt dus niet om minder productie, maar om een andere balans. Nog meer opwek alleen is niet langer voldoende wanneer het energiesysteem die energie niet op het juiste moment of op de juiste plaats kan verwerken.
Deze tweede energietransitie gaat over intelligente regie, een nieuwe fase. Van productie naar het organiseren van het energiesysteem, dat is een fundamentele verschuiving. De vraag is niet langer óf duurzame energie beschikbaar is, maar waar, wanneer en hoe we die optimaal benutten. Dat vraagt ook om een andere manier van ondernemen.
Tip 1: Verruil de afzonderlijke keten voor een energie-ecosysteem
Twee recente artikelen maken duidelijk hoe groot de omslag is. Het Financieele Dagblad schrijft dat de energietransitie steeds vaker vastloopt doordat investeringen in productie, infrastructuur en afname niet gelijktijdig plaatsvinden. Producenten wachten op afnemers, afnemers wachten op zekerheid en de overheid probeert het geheel bij elkaar te brengen.
In Trouw is te lezen dat de prijs van grootschalige batterijen in 2025 met ongeveer 45 procent daalt, maar dat Nederland daar veel minder van profiteert dan omringende landen. Niet omdat de technologie ontbreekt, maar omdat regelgeving en een onvoorspelbaar investeringsklimaat investeringen minder aantrekkelijk maken.
De boodschap is helder: de energietransitie loopt vast omdat we nog te veel denken vanuit afzonderlijke onderdelen van de energieketen, in plaats van vanuit het energie-ecosysteem als geheel. Jarenlang was de energiesector georganiseerd volgens een klassiek upstreammodel, met de focus op productie en levering.
Maar in een energiesysteem waarin miljoenen zonnepanelen, windparken, batterijen en warmtepompen verbonden zijn, verschuift de toegevoegde waarde naar de coördinatie van al die assets. De centrale vraag is nu: hoe zorgen we ervoor dat de juiste energie op de juiste plaats en op het juiste moment beschikbaar is?
Tip 2: Zet AI in als de digitale regisseur van je energiestromen
Om die vraag te beantwoorden is kunstmatige intelligentie de sleuteltechnologie in de volgende fase van de energietransitie. Die ontwikkeling is deze week treffend verwoord door Constantijn van Oranje: zonder voldoende energie kan AI zich niet ontwikkelen, en tegelijkertijd is AI onmisbaar om een complexer energiesysteem efficiënt te organiseren. Dat maakt energie een economische en strategische randvoorwaarde.
AI maakt het mogelijk om vraag, aanbod, opslag en transport continu op elkaar af te stemmen. Een batterij is niet langer alleen een opslagmiddel, maar een intelligent onderdeel. AI bepaalt wanneer laden economisch het aantrekkelijkst is en wanneer ontladen het elektriciteitsnet ontlast. Innovaties zoals vaste waterstofopslag spelen een rol voor de langere termijn, waarbij AI bepaalt welke energiedrager op dat moment de meest efficiënte oplossing is.
Individueel leveren zonnepanelen en warmtepompen waarde, maar samen vormen ze, aangestuurd door AI, een intelligent energie-ecosysteem. AI ontpopt zich daarmee als de digitale regisseur van het energiesysteem.
“De centrale vraag is nu: hoe zorgen we ervoor dat de juiste energie op de juiste plaats en op het juiste moment beschikbaar is?”
Geert-Jan van der Snoek
Tip 3: Analyseer intern energieverbruik om netcongestie te omzeilen
De actualiteit laat zien waarom deze omslag noodzakelijk is. Nederland investeert volop in duurzame energie, maar we moeten wind- en zonneparken steeds vaker afregelen omdat het stroomnet het niet aankan. Dat is de grootste paradox: we stimuleren groene stroom, maar kunnen het op piekmomenten niet benutten.
Ook de invoering van de GOTORK-regeling (‘Gebruik Op Tijd Of Raak Het Kwijt’) van de Autoriteit Consument & Markt laat de druk op het net zien. Bedrijven die hun capaciteit niet benutten, kunnen deze deels kwijtraken. Dit onderstreept dat het huidige systeem zijn grenzen heeft bereikt. we blijven schaarse capaciteit verdelen, terwijl de grootste winst ligt in het slimmer organiseren.
Precies daar ligt de grootste kans. Veel bedrijven kijken bij netcongestie automatisch naar de netbeheerder. De eerste vraag moet echter intern zijn: hoe gebruiken wij eigenlijk onze energie? Wanneer ontstaan onze pieken? Welke opslagcapaciteit hebben we zelf?
Lees ook: Overvol stroomnet remt bedrijfsleven: Utrecht is een waarschuwing voor de rest van Nederland
Tip 4: Maak bedrijfsprocessen flexibel met slim energiemanagement
Welke processen in je bedrijf zijn flexibel? Met AI en moderne energiemanagementsystemen kunnen ondernemers hun energieverbruik veel nauwkeuriger analyseren en aansturen.
Productieprocessen hoeven niet altijd tegelijkertijd te draaien. Elektrische voertuigen hoeven niet allemaal op hetzelfde moment te laden. Koelinstallaties, compressoren of warmtepompen zijn vaak slim in te plannen zonder dat de bedrijfsvoering daaronder lijdt. Door energieverbruik beter over de dag te spreiden ontstaat ruimte op het bestaande net én kunnen bedrijven profiteren van dynamische energieprijzen.
Tip 5: Creëer lokale ‘energy hubs’ op bedrijventerreinen
De echte doorbraak ontstaat wanneer bedrijven en organisaties daarin samenwerken. Op steeds meer bedrijventerreinen ontstaan ‘energy hubs’ waarin bedrijven gezamenlijk gebruikmaken van batterijopslag, lokale energie-uitwisseling en slimme energiesturing. De volgende stap is dat ook andere energiedragers, zoals vaste waterstofopslag, hiervan deel uitmaken.
AI brengt de gezamenlijke energievraag in kaart, voorspelt piekbelasting en bepaalt de meest efficiënte energiedrager. Lokaal opgewekte wind- en zonne-energie hoeft daardoor niet direct terug het overvolle elektriciteitsnet op, maar is eerst op te slaan of direct te gebruiken door een naastgelegen bedrijf. Een bedrijventerrein verandert daarmee in één intelligent energie-ecosysteem.
Lees ook: Waarom de Nederlandse economie ongemerkt stilstaat en hoe Denemarken het wél oplost
De nieuwe rol van de ondernemer: data en AI als fundament
Misschien is dat wel de grootste verandering: de energietransitie wordt niet meer uitsluitend vormgegeven door energiebedrijven. Juist bedrijven en ondernemers krijgen een centrale rol. Zij beschikken over gebouwen, productieprocessen, opslag en data. Met AI kunnen zij die assets inzetten voor hun omgeving.
Ook voor bedrijven in de energiesector verschuift de waarde naar software, data, AI en systeemintegratie. De energietransitie ontwikkelt zich tot een digitale systeemtransitie. Dat vraagt om een nieuwe manier van denken vanuit het totale ecosysteem, en een overheid die zorgt voor stabiele spelregels. De vraag is straks niet meer wie de meeste energie produceert, maar wie de juiste energie, op het juiste moment, op de juiste plaats beschikbaar weet te maken. Dáár ontstaat de economische waarde van de volgende energietransitie.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
