Expert waarschuwt: ‘AI is noodzakelijk om ons werkende leven in stand te houden’

AI verspreidt zich als een olievlek over het bedrijfsleven. Volgens het Amerikaanse onderzoeksbureau Gartner zullen de wereldwijde uitgaven aan AI in 2026 naar verwachting 2,5 biljoen dollar bedragen, een stijging van 44 procent ten opzichte van 2025. Maar organisaties lopen tegen tal van uitdagingen aan.

Een belangrijke is de groeiende kloof tussen de early adopters en de laggards als het op experimenteren met AI aankomt. Hoe krijg je iedereen mee als manager, is een van de vragen die tijdens AI At Work Live aan bod kwamen.

Het Mattheüseffect in AI-adoptie

Want AI is behoorlijk in opkomst, maar het leidt ook tot ethische vragen. Presentator Tom Jessen trekt een parallel met de opkomst van het internet. „Toen het internet kwam, werd er geroepen dat dit voor meer gelijkheid zou zorgen. We weten inmiddels allemaal wat er is gebeurd. Nu wordt dat weer geroepen over AI. Zorgt het nu wél voor meer gelijkheid?”

Job van den Berg is daar helder over: „In de sociologie kennen we het Mattheüseffect. Dat betekent dat degenen die het al heel goed doen, het nog béter gaan doen. Degenen die achterblijven gaan het nog slechter doen. In de praktijk zie je dat de ongelijkheid hierdoor juist groter wordt.”

Dit fenomeen wordt inmiddels breed ondersteund door recente data. Onderzoek van USC Marshall toont aan dat agentic AI de digitale kloof niet verkleint, maar vergroot. Binnen bedrijven zijn bovendien grote verschillen in gebruik ontstaan. Volgens cijfers van OpenAI uit 2025 stuurt de top 5 procent van de AI-gebruikers binnen een organisatie zes keer meer berichten naar ChatGPT dan de gemiddelde collega. Bij programmeertaken loopt dit zelfs op tot zeventien keer meer.

De paradox: wie AI het hardst nodig heeft, gebruikt het 't minst

Het meest zorgwekkende is misschien wel wie er precies achterblijven. Amerikaans onderzoek laat zien dat de banen die het meeste profijt zouden hebben van AI, de technologie juist het minst omarmen. „Het gaat om repetitieve functies,” legt Van den Berg uit. „Denk aan een boekhouder op een finance-afdeling of een notulist. AI kan daarbij enorm goed helpen.” Gieling vult aan: „We noemen het ook wel de digitale corveetaken.”

Jessen begrijpt die terughoudendheid wel: „Die boekhouder denkt natuurlijk: als ik hier eenmaal mee begin, dan teken ik mijn eigen doodvonnis en kan ik straks ander werk gaan zoeken.”

Remy Gieling: „Zeker, je ziet ook een tegenbeweging. Mensen hebben het door van: ‘Ben ik nu mijn eigen baan aan het weg automatiseren en ben ik misschien wel de volgende die op straat komt te staan’.”

„Dat is precies de verklaring waarom dit gebeurt,” reageert Van den Berg. „Je ziet in Nederland dat vakbonden hierop anticiperen en alvast de discussie aangaan met werkgevers. Ik begrijp die angst heel goed. Maar paradoxaal genoeg leidt dit er juist toe dat ze minder AI gaan toepassen. We zitten momenteel in een houdgreep.”

Terwijl, stelt Gieling, je kunt op den duur niet meer zonder. „Of iedereen moet weer met de hand gaan programmeren, wat natuurlijk super inefficiënt is in de tijd van AI die jouw software maakt.”

Mute-knop

Dat de angst voor AI diepgeworteld zit, blijkt wel uit de extreme vormen die het verzet soms aanneemt. Remy Gieling geeft een saillant voorbeeld uit Silicon Valley. Een software-engineer bouwde een zogeheten ‘mute-knop’, een fysieke rode knop op zijn bureau. Het systeem was zo geprogrammeerd dat, mocht de werknemer ontslagen worden en vervangen door AI, al zijn geschreven code en bedrijfsgeheimen automatisch publiekelijk online zouden worden gezet. Het illustreert hoe ver het verdedigingsmechanisme van werknemers kan gaan wanneer zij het gevoel hebben dat ze letterlijk hun eigen vervanger aan het inwerken zijn.

Leiderschap: de wortel, niet de stok

Hoe ga je als manager om met deze nieuwe AI-dynamiek van groeiende ongelijkheden? Van den Berg ziet het belang van het goede gesprek. „Geef als manager de urgentie aan dat AI noodzakelijk is om ons werkende leven in stand te houden. Gebruik niet de stok, maar de wortel. Trigger mensen om het zelf te ervaren. Je kunt allerlei sessies en workshops organiseren, maar het allerbelangrijkste is dat mensen gewoon zelf gaan kijken en zich gaan verwonderen.”

Jessen stelt voor om achterblijvers op een leuke, speelse manier te helpen om gewoon eens iets met AI te proberen.„Het is wel echt een marathon,” waarschuwt Van den Berg. „De mensen die achterlopen, gaan eerder in het verzet dan dat ze roepen: ‘Laat ik het een keer proberen’. Dat is logisch, het is bijna een verdedigingsmechanisme.”

De sleutel ligt bij leiderschap en vroegtijdige betrokkenheid. Uit onderzoek van TNO blijkt dat werknemers die vanaf de start worden meegenomen bij AI-implementatie, zorgen voor meer draagvlak en een betere integratie, omdat zij als geen ander weten waar de technologie waarde toevoegt. Hoewel participatie de kwaliteit van het werk versterkt, wordt momenteel slechts 45 procent van de werknemers geraadpleegd bij de invoering van nieuwe technologieën.

Exponentiële groei van de productiviteitskloof

Voor de early adopters schiet de productiviteit intussen door het dak. Van den Berg merkt dat medewerkers die AI omarmen veel meer ‘headspace’ krijgen. „Je houdt ruimte in je hoofd over voor betekenisvoller werk, in plaats van eindeloos verslagen te moeten afronden. Volgens data blijkt dat ChatGPT-gebruikers die digitale taken door AI laten uitvoeren, 76 tot 176 procentpunten efficiënter opereren dan niet-gebruikers. Degene die het gebruiken, gaan echt als een speer omhoog.”

Ook tussen sectoren onderling groeit de kloof. Digitaal georiënteerde bedrijven integreren AI razendsnel, terwijl de sectoren waar de technologie juist de meeste waarde kan toevoegen, het sterkst achterblijven.

De andere kant van de medaille: de AI-burn-out

Maar ook aan deze vooroplopende kant ontpopt zich een heel nieuw fenomeen onder de koplopers: de AI-burn-out. Werknemers die de hele dag door talloze ‘AI-agents’ aansturen, raken mentaal overprikkeld. Waar je vroeger nog even naar de koffieautomaat liep of uit het raam staarde terwijl een collega een taak oppakte, ben je nu continu bezig met het instrueren van het volgende systeem.

Gieling geeft managers nog een laatste tip om te testen: „Zet eens het ChatGPT of Claude abonnement twee dagen op pauze en kijk eens wie gaan klagen. Want op het moment dat je het abonnement stopzet en je weet wie er inmiddels heel boos naar je toekomen met ‘Hey, waarom werkt mijn AI niet?’, dan weet je een beetje wie er lekker bezig zijn.”

Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in: