Filip de Groeve: ‘De menopauze is geen vrouwenprobleem, maar een organisatieprobleem’

„Beginnen over de overgang voelt als een granaat die je bij je manager op tafel legt”, zegt Filip De Groeve. Managers weten vaak niet hoe ze moeten reageren. Als ze wel reageren, is dat vaak nogal onhandig, zoals: o ja, dat had mijn vrouw ook. Of: dat is wel een beetje een hype aan het worden hè. Dan loop je als vrouw qua begrip tegen een muur.”

Het grootste probleem is niet zozeer die klunzige reactie, maar wat er daarna gebeurt, zegt De Groeve. „Die manager belooft dat hij contact opneemt met de bedrijfsarts of andere informatie doorstuurt. Hij belooft te kijken naar flexibele werktijden, maar nee, er gebeurt niets. Dan voelt het voor die vrouw lastig om nog een keer datzelfde gesprek te voeren. Dus gaat zij in stilte op zoek naar een eigen oplossing, tot ze op een gegeven moment uitvalt. Dat is de reden achter dit boek. Vrouwen zwijgen over het onderwerp, en dat is het begin van verzuim.”

Filip De Groeve schreef samen met Anneke Valk het boek Zwijgverzuim. Menopauze op de werkvloer, dat afgelopen donderdag werd gekroond tot Managementboek van het Jaar. Dat was geen verrassing. De jury kiest sinds 2022 nadrukkelijk voor managementboeken met een menselijk en maatschappelijk thema, en dat is de menopauze.

De impact van de overgang op talentbehoud en de arbeidsmarkt

In ons land zitten 1,9 miljoen vrouwen tussen de 40 en 55 jaar in de overgang. Daarvan werkt 70 tot 80 procent, oftewel 1,3 tot 1,5 miljoen vrouwen, en dat percentage blijft de komende jaren stijgen. Maar wat gebeurt er: 20 procent van hen stopt in die leeftijdsperiode met werken, gaat minder uren draaien of kiest voor een minder uitdagende baan. „Een gigantisch verlies van ervaren arbeidskrachten, met name in de zorg en het onderwijs, sectoren waar ze hun kennis keihard nodig hebben.”

Lees ook: Vrouwengezondheid verdient een structurele plek in het gezondheidsbeleid

Hoe kan dat?

„De menopauze was jarenlang geen issue. Geen gedoe. Een vijfde van de vrouwen die ervan echt flink last hadden, ging naar een huisarts en kreeg een oplossing: hormoontherapie. Tot in 2002 een studie verscheen die suggereerde dat vrouwen door die hormoontherapie een verhoogde kans op borstkanker kregen. Dat bleek niet te kloppen. Maar media bleven die boodschap herhalen. Het gevolg: het gebruik van hormoontherapie daalde wereldwijd van 20, 25 procent naar 5 procent.”

Dus?

„Als een behandeling wegvalt, wordt ook de diagnose ineens minder belangrijk. En daarmee verdwenen ook de gesprekken over de overgang. Het onderwerp belandde van de behandelkamer in de taboesfeer.”

En zo verschuift het probleem naar de werkvloer.

„Voor aanhoudende klachten kloppen vrouwen aan bij hun manager. Maar die herkent de meest voortkomende werkgerelateerde symptomen niet. Vermoeidheid, slapeloosheid, concentratieverlies, geheugenverlies, angstgevoelens, spier- en gewrichtspijn: als jij je daarmee bij hem meldt, denkt die, oei, burn-out. Maar 1 op de 6 burn-outgevallen onder vrouwen gaat in de kern over overgangsverschijnselen.”

Bikini Science: waarom overgangsklachten vaak als burn-out worden gelabeld

Die blinde vlek heeft zelfs een naam: bikini science, ja, echt waar. De Groeve: „Wetenschappers hebben jarenlang het vrouwenlichaam vooral onderzocht op plekken waar de bikini zit. De rest behandelden ze als een mannenlichaam.” Dat is nogal ongelukkig, juist bij zoiets als de overgang want die speelt zich niet onder die bikinilijn af, maar in het hele vrouwenlijf. Dalende oestrogeenspiegels beïnvloeden het brein, de slaap, de spieren, de stemming. En alle klachten die daarbij horen. „Wat hormonaal is, krijgt daardoor een ander label. En zo blijft de echte oorzaak buiten beeld.”

Gek genoeg vinden de menopauzeklachten ook bij vrouwelijke leiders weinig erkenning. „Veel vrouwen op leidinggevende posities hebben zich aangepast aan de mannencultuur. Ze stellen zich harder op, minder empathisch.”

‘Daar heb je weer zo’n vrouw’

Daarbij speelt iets anders: vrouwen die minder last van de overgang hebben, voelen zich door het onderwerp gestigmatiseerd. „Daar heb je weer zo’n vrouw. Met probleem, minder efficiënt, gedoe. Niet wat je wilt als vrouw. Het voelt niet als empowerment, maar als dispowerment.”

Jij zegt: postmenopauzale vrouwen van boven de 55 zijn een van de meest krachtige werknemers.

„Ze hebben zo’n veertig jaar lang elke maand moeten schakelen met schommelende oestrogeen- en progesteronspiegels. Hebben misschien zwangerschappen meegemaakt en zijn doorgegaan. Op hun 55^ste zijn de kinderen vaak het huis uit en kunnen ze zich makkelijker in hun kracht bewegen.”

Wat moet je als manager doen als een vrouw over de overgang tegen je begint?

„Wees onmiddellijk trots op haar, en dankbaar dat ze het onderwerp met jou durft aan te snijden.”

En dan?

„Plaats dat gesprek direct in een positieve setting. Ga echt luisteren en vragen: wat kan ik voor je doen; hoe kan ik je helpen. Je hebt als manager een welzijnsplicht. Ik weet: vragen naar de overgang zitten in de privésfeer. Je kunt als leider niet zeggen, goh, je bent erg vermoeid de laatste tijd. Komt dat misschien door je hormonen? Tenzij een vrouw daarover uit zichzelf begint. En dat doen vrouwen als ze geen negatieve reacties of consequenties verwachten. Omdat ze zich veilig op het werk voelen.”

Te veel managers vinden luisteren nogal lastig.

„Dan moet je menopauze anders framen. Niet als een vrouwenprobleem, maar een organisatieprobleem. En dan kun je daarover ook als man meepraten. Als je niet gelooft in de menselijke kant van de menopauze, moet je het maar benaderen vanuit het financiële aspect. Als iets wat geld kost. Elk werkneemster in de overgang kost jaarlijks zes tot negen duizend euro. Maak de menopauze daarom onderdeel van je HR-beleid. Daarmee kun je ook op de arbeidsmarkt het verschil maken. En het zorgt voor behoud van je mensen. Verliezen van talent is nog altijd een van de grote kostenposten binnen een organisatie.”

In jullie boek hebben jullie het ook over menopauzetrainingen. Voor wie zijn die?

„Die zijn voor iedereen. Kijk, ik weet niks over voetbal, dus ga ik daarover niet met mijn vrienden beginnen. Dan nemen ze dat onderwerp over en ben ik binnen vijf minuten weg. De overgang kun je daarmee vergelijken. Als jij daarover het gesprek wilt starten, en je weet dat de rest niet kan meepraten, doe je dat niet. Kennisvergroting helpt. De meeste mannen vinden dit onderwerp superboeiend. Ze komen met vragen die vrouwen nooit stellen.”

In het Verenigd Koninkrijk belandt de menopauze steeds vaker in de rechtszaal. Vrouwen beginnen daar geregeld een zaak tegen hun ex-werkgever. Niet omdat ze zijn ontslagen vanwege de overgang, maar omdat ze bij het grofvuil zijn gezet om klachten die daarbij horen. Terwijl diezelfde bedrijven op hun website jubelen over diversiteit en integriteit. De Groeve: „Jammer dat dit soort rechtszaken nodig zijn. Als bedrijf wil je hiermee ook liever niet negatief in het nieuws komen. Denk aan de reputatieschade die dat oplevert. Dan blijken managers ineens wel te willen luisteren en bewegen.”

Lees ook: Hormonen en werk: ‘Vrouwen in hoge functies bikkelen het liefst door’

De Groeve heeft een wens. „Dertig jaar geleden ging het over zwangerschap en werk. Ik hoop dat we over een tijdje net zo makkelijk spreken over menopauze en werk.” Zwangerschap hakt flink in op salaris en carrière, zegt hij. Maar ook de gevolgen van de menopauze mag je niet onderschatten. „Je bent veertig jaar. Dan maak je meestal nog één of twee grote stappen. Als je die door overgangsklachten mist, is dat bijzonder pijnlijk. We dichten de loonkloof tussen mannen en vrouwen, maar laten de verzuimkloof groeien.”

Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in.