AI zou ons werk uit handen nemen, maar maakt onze werkweek juist ruim 3 uur langer

Wie profiteert van de voordelen van AI en zorgt AI ervoor dat we minder lang werken? Keynes voorspelde in 1930 dat we in 2030 een werkweek van 15 uur zouden hebben, maar daar lijken we niet op af te stevenen.

Sneller werken, meer uren maken

Mensen gaan, zo blijkt, niet minder, maar juist meer werken. Technologie intensiveert niet alleen het werk, maar zorgt ook voor een langere werkweek. Dat loopt uiteen van 2,2 uur voor gematigde gebruikers tot 3,15 uur voor degenen die veel gebruikmaken van AI, zo blijkt uit onderzoek.

Daarbij blijkt dat er een vreemd effect optreedt als we door AI productiever zijn en dit terugzien in een hoger salaris: het substitutie-effect. De prijs van vrije tijd neemt daarmee toe. Het wordt ‘duurder’ om niet te werken, zo blijkt uit onderzoek. Met andere woorden: wat zijn de opportuniteitskosten van vrije tijd, wat is het beste alternatief voor werken en wat is dat je waard?

Wat AI van je brein vraagt

Maar waar we nog te weinig bij stilstaan, is de invloed van AI op ons brein. Het kan leiden tot AI Brain Fry, waar onderzoekers van de Boston Consulting Group voor waarschuwen. In een studie onder 1.488 Amerikaanse medewerkers ontdekten zij dat AI-gebruik tot cognitieve overbelasting leidde, zeker wanneer meerdere AI-systemen tegelijk werden gebruikt. Bij het gebruik van meer dan drie tools neemt de productiviteit af en de vermoeidheid toe.

Dit kwam onder meer door het constante schakelen tussen tools (task switching), het controleren van de output en het nemen van steeds meer beslissingen over de enorme hoeveelheid content die AI uitspuugt. De onderzoekers van Harvard Business School ontdekten zelfs dat 39% van de medewerkers die hier last van hadden, actief op zoek ging naar een andere baan.

We hebben simpelweg meer rusttijd nodig om niet ten onder te gaan aan de toenemende werkintensiteit en beperkte hersteltijd. Dit toont de directe gevolgen van AI Brain Fry aan. Mensen verliezen het vermogen om zich langere tijd te concentreren, de besluitvorming wordt trager en er kan mentale mist (mental fog) optreden.

Productiviteit vraagt om ongestoorde werktijd

Onderzoek van Worklytics laat zien dat kenniswerkers met minimaal 3,5 uur ongestoorde werktijd per dag productiever zijn dan mensen met meer versnipperde werkdagen. De top 10% haalt 4,5 uur focus per dag en is daarmee op weekbasis 22,5 uur productief. Dat is bij lange na niet de 36 tot 40 uur waarmee we vandaag nog schermen. Hier komen de vierdaagse werkweek en/of een kortere werkdag om de hoek kijken.

Dit is ook goed verklaarbaar vanuit de neuropsychologie. Intensief cognitief werk verhoogt de concentratie van de neurotransmitter glutamaat. Dat hebben we nodig om ons te concentreren, maar de ophoping ervan kan het evenwicht met GABA verstoren. GABA is een neurotransmitter die helpt ontspannen en bij stressregulatie.

Doordat we steeds meer hoogintensief werk op elkaar stapelen, verdwijnen de natuurlijke rustmomenten uit de werkdag. Hierdoor neemt niet alleen de mogelijkheid tot intern herstel gedurende de werkdag af, maar ook die tot extern herstel buiten de werkdag.

Psychologen hameren dan ook op het belang van afstand nemen van het werk (psychological detachment). Wanneer je afstand neemt van het werk, wordt je DMN (default mode network) actief. Dat helpt bij het vinden van nieuwe oplossingen, verhoogt je creativiteit en helpt je uit te zoomen. In tegenstelling tot het AMN (active mode network), waarin je juist gefocust werkt.

Waarom we werktijd blijven verwarren met productiviteit

Het is de reden waarom ik pleit voor een vierdaagse werkweek, maar ook voor werkdagen van 4 tot 6 uur. Daarin kun je drie keer de duur van een voetbalwedstrijd geconcentreerd werken. Zonder al te veel afleiding en met voldoende ontspanning.

Al kan dat vooral voor vreemde blikken zorgen. Niet alleen overschatten we wat we kunnen (illusie van superioriteit en zelfoverschatting – optimismebias), maar we onderschatten ook het belang van rust en zitten nog vast in een fabrieksmatige kijk op mens, werk en inkomen, waarin we tijd gelijkstellen aan productiviteit. Los van de illusie van meetbaarheid en controleerbaarheid.

Het is dus niet alleen in het belang van medewerkers om minder lang te werken, maar ook in het belang van de werkgever. Ja, AI en technologie gaan de productiviteit verhogen, maar tegen welke prijs? En hoelang kunnen we het volhouden?

Vooralsnog lijken de baten van AI grotendeels niet naar de medewerkers te gaan in de vorm van een hoger salaris of meer vrije tijd. Met als resultaat dat AI medewerkers op korte termijn wel productiever maakt, maar dat dit ten koste gaat van de werk-privébalans, de werktevredenheid (job satisfaction) en mogelijk in de toekomst ook van banen, vooralsnog vooral die van starters. Al is het nog maar de vraag of AI hiervoor verantwoordelijk is of dat simpelweg andere economische redenen een rol spelen.

Nieuwe banen zijn geen garantie

En dat brengt mij op het laatste: er wordt vaak gezegd dat AI geen banen gaat kosten omdat er altijd nieuwe banen zullen ontstaan. Er wordt dan verwezen naar de lump of labour fallacy. Het onterechte idee dat er een vaste hoeveelheid werk in de wereld is en dat nieuwe technologieën vaak ook weer nieuwe banen creëren die we nu nog niet kennen.

De ‘lump of labour fallacy’ gaat ervan uit dat als er nieuw werk komt, mensen dat altijd beter kunnen doen dan technologie, maar volgens Daniel Susskind is dit de superiority myth. We hebben last van de ‘lump of labour fallacy fallacy’: het idee dat de lump of labour fallacy op zichzelf een fallacy, of denkfout, is.

Als AI levens moet verbeteren, zijn bewustere en beter doordachte manieren nodig om de voordelen ervan eerlijk te verdelen.

Daarmee is onze eerste vraag beantwoord: AI gaat er niet per definitie voor zorgen dat de werkweek wordt ingekort of dat de baten evenredig worden verdeeld. En dat… dat is in ieders belang.

Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in: