Cursussen om beter te leren communiceren en je uit te spreken zijn er te kust en te keur. Maar wat is er eigenlijk mis met zwijgen? Waarom lijken we dat te zijn verleerd? En wat kun je in dit kader opsteken van onze vader des vaderlands, Willem van Oranje, alias Willem de Zwijger?
Aan de rand van Delft, op een dertien-in-een-dozijnbedrijventerrein, is begin dit jaar een splinternieuw theater geopend. Creatieve ondernemers hebben hun nek uitgestoken en daar, op een winderige en nogal ongezellige plek, voor een huzarenstukje gezorgd. Het theater is speciaal gebouwd voor de opvoering van een musical over het leven van Willem van Oranje, alias Willem de Zwijger.
Ik was er onlangs op bezoek en de show is indrukwekkend. Vooral door het vloeiende samenspel van de acteurs, het decor en de film die op de wanden wordt geprojecteerd. Als bezoeker zit je het allemaal te bekijken op een draaiende tribune, een hoogstandje dat veel mensen hebben leren kennen bij een andere musical: Soldaat van Oranje.
Willem van Oranje, de chronische twijfelaar
Als de voorstelling over Willem van Oranje mij iets duidelijk heeft gemaakt, dan is het wel dat hij zijn bijnaam als Zwijger dubbel en dwars verdiende. Willem was een chronische en hartstochtelijke twijfelaar. Vooral over de vraag waar zijn loyaliteit lag: bij de koning van Spanje of bij de vrijheidsstrijd van de republikeinen in de Lage Landen. Hij weigerde zich daarover uit te spreken. Een intrigerende innerlijke tegenstrijdigheid, die we allemaal kennen uit het eerste couplet van het Wilhelmus:
Een Prinse van Oranje
ben ik, vrij, onverveerd,
den Koning van Hispanje
heb ik altijd geëerd.
Lees ook: Reputatie-expert Frank Peters over de Odido-crisis: ‘Huur een filosoof in voor de boardroom’
Spreken is zilver, zwijgen is goud
Maar het verhaal van Willem van Oranje onderstreept ook dat twijfelen en zwijgen van grote strategische waarde kunnen zijn. Bedachtzaamheid is een nogal onderschatte kwaliteit van leidinggevenden. Het is een valkuil van veel managers: de gedachte dat je continu besluitvaardig moet zijn, of zo moet overkomen. Terwijl het vaak zinvoller is om eerst de juiste vragen te stellen, te luisteren naar de antwoorden en er daarna nog eens rustig een nachtje slaap overheen te laten gaan.
De meest inspirerende leiders die ik in mijn werk als bestuursadviseur tegenkom zijn mensen die niet meteen overal een mening over hebben
Rob Huisman
Er is voor leidinggevenden meestal niets op tegen om over een bepaald onderwerp te zeggen dat je onvoldoende kennis van zaken hebt, iets niet weet of bedenktijd nodig hebt en eerst je huiswerk wilt doen. Je hoeft niet op elke vraag onmiddellijk een antwoord paraat te hebben. Trouwens, is dat op zichzelf al niet een heerlijk rustgevende gedachte?
De meest inspirerende leiders die ik in mijn werk als bestuursadviseur tegenkom zijn mensen die niet meteen overal een mening over hebben. Ze trekken zich ook niet al te veel aan van de waan van de dag. Als hart onder de riem voor iedere leidinggevende heb ik voorin mijn boek Communicator een oude spreuk opgenomen die hier goed bij aansluit: ‘Het is beter te zwijgen en een dwaas te worden genoemd, dan te spreken en alle twijfel daaromtrent weg te nemen.’
Maak van introversie een kracht
Als je wilt oefenen met zwijgen, gewoon voor de lol of om eens te kijken wat het je kan opleveren, laat dan om te beginnen eens wat vaker een stilte vallen in een gesprek. Kijk wat er gebeurt. Laat vervolgens op het juiste moment merken dat je echt hebt geluisterd. Van huis uit meer introverte mensen zijn hierbij in het voordeel. Zij kunnen hun vermeende zwakte zo uitbouwen tot een kracht.
Naarmate je verhaal meer impact heeft, worden stiltes tijdens het praten indrukwekkender
Rob Huisman
Ook tijdens een presentatie kan het laten vallen van stiltes ongekend goed werken. Naarmate je verhaal meer impact heeft, worden stiltes tijdens het praten indrukwekkender. Als Jan Timmer begin jaren 90 aan het roer komt bij Philips, tijdens de grootste crisis uit de geschiedenis van het bedrijf, kiest hij er als CEO voor om slechts op enkele spaarzame momenten naar voren te treden. De keren dat hij een presentatie geeft, zegt hij zo weinig en laat hij tussen zijn zinnen zulke lange stiltes vallen dat je een speld kunt horen vallen. Met ingehouden adem wacht het publiek op elke volgende zin, bang om iets te missen.
Jan Timmer beheerst de vaardigheid van het zwijgen tijdens het spreken. Zijn aangeslagen, bronzen stemgeluid versterkt dat effect. Mensen vergeten op slag dat hij zijn hele leven bij Philips heeft gewerkt en dus een integraal en onlosmakelijk onderdeel is van de ontstaansgeschiedenis van de crisis. Ze willen slechts van hem horen hoe het verder gaat. Dokter, gaat de patiënt het overleven?
Lees ook: De outsider die familiebedrijf Jumbo moet opschudden: de stormachtige start van CEO Jesper Højer
Onderschat de stilte niet
Zwijgen is op dit moment misschien niet erg in de mode, maar de waarde ervan is tijdloos. Nick Cave, de Australische zanger, bracht het treffend onder woorden: ‘I do not believe that silence is violence, complicity, or a lack of courage, but rather that silence is often the preferred option when one does not know what they are talking about, or is doubtful, or conflicted – which, for me, is most of the time.’
Mijn advies: zwijg eens wat vaker, ga echt in overleg met je collega’s, neem de tijd om na te denken en accepteer dat mensen je soms een dwaas zullen noemen. Willem van Oranje is er vader des vaderlands mee geworden. Dus waarom zou deze aanpak voor jou geen waarde kunnen toevoegen?
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
