Europa beschikt over uitstekende universiteiten, een sterke chipindustrie en een groeiend aantal AI-startups. Toch verdwijnen veel veelbelovende bedrijven vroegtijdig naar het buitenland of worden ze overgenomen voordat ze kunnen uitgroeien tot Europese techkampioenen.
Volgens Lennard Zwart, medeoprichter van The Stack en investeerder en founder van Ascending AI, ligt dat niet aan een gebrek aan talent, maar aan het ontbreken van een ecosysteem.
Mensen + kapitaal + klanten = vliegwiel
Toen Zwart in 2024 met Maarten Stolk sprak over succesvolle AI-hubs als Station F in Parijs en Merantix in Berlijn, viel alles op zijn plek. ,,In Nederland proberen we nog te vaak in verschillende steden allemaal ons eigen AI-bedrijfje op te bouwen. Terwijl je juist mensen, kapitaal en klanten bij elkaar wilt brengen. Dan ontstaat een vliegwiel."
“We hebben behoefte aan groepjes techneuten die in een kleine kamer met pizza’s nadenken over een nieuw model, en dat kunnen we hiermee goed creëren”
Lennard Zwart Medeoprichter The Stack
Zwart en Stolk belandden samen met enkele vooraanstaande AI-ondernemers bij Constantijn van Oranje, General Director van Techleap. Die gedachte leidde uiteindelijk tot The Stack, een AI-campus van 4.500 vierkante meter in Amsterdam, waar tientallen startups, investeerders, corporates en Techleap vanaf september samenkomen. De ambitie reikt verder dan een kantoorverzamelgebouw: in 2029 moet de hub zijn uitgegroeid tot 12.000 vierkante meter met meer dan tweehonderd founders.
Er werd 10 miljoen euro aan privaat kapitaal opgehaald. Een mooi bedrag, maar peanuts in Silicon Valley. De bedragen die daar worden rondgesmeten, noemt Zwart verbazingwekkend. „Een Amerikaans bedrijf heeft soms tot wel veertig keer zoveel funding voor hetzelfde idee. Dat gat moeten we aan de startupkant dichtlopen. Voor de hub zelf kunnen we met dit bedrag honderden startups een onderkomen te geven. We hebben geen gouden kranen nodig. We hebben behoefte aan groepjes techneuten die in een kleine kamer met pizza's nadenken over een nieuw model, en dat kunnen we hiermee goed creëren.”
Samen bouwen aan een sterk AI-ecosysteem
Een van de eerste partijen die zich als founding partner aansloot, was IMC. Het Amsterdamse bedrijf staat vooral bekend als een van ’s werelds grootste quantitative trading firms, maar ziet AI inmiddels als een strategisch onderdeel van zijn toekomst.
,,Onze business is de afgelopen jaren steeds technischer geworden", zegt global Chief Trading Officer Michiel Knoers. ,,AI verandert ook ons bedrijf fundamenteel. Tegelijk zien we dat Nederland en Europa een enorme voedingsbodem hebben voor technisch talent. Toen we over The Stack hoorden, zagen we direct de waarde van zo’n ecosysteem. Niet alleen om talent aan te trekken, maar ook om kennis en ervaring te delen."
Volgens Thomas Besselink, EU Managing Director van IMC, draait het om iets groters dan de belangen van één bedrijf. ,,Je ziet in Eindhoven hoe ASML een compleet ecosysteem van bedrijven om zich heen heeft opgebouwd. Als je als bedrijf alleen opereert, zit je op een eiland. Je moet op een gegeven moment zelf initiatief nemen om zo’n omgeving te creëren waarin samenwerking vanzelf ontstaat."
“We hebben zelf ervaren hoeveel waarde fysieke interactie toevoegt. Diezelfde dynamiek verwachten we ook bij The Stack”
Michiel Knoers IMC
De magie van de koffieautomaat
Opvallend genoeg draait een groot deel van de strategie niet om technologie, maar om iets heel menselijks: elkaar ontmoeten. ,,Er is iets magisch aan fysiek bij elkaar komen", zegt Zwart. ,,Ideeën ontstaan niet alleen tijdens vergaderingen, maar juist wanneer je elkaar toevallig bij de koffieautomaat spreekt. Dat zie je in Silicon Valley, maar ook bij succesvolle Europese hubs. Daarnaast wordt één locatie automatisch een plek waar investeerders, klanten en talent naartoe komen. Dat creëert kwaliteit en uiteindelijk een bloeiend ecosysteem."
IMC herkent dat effect uit de eigen organisatie. Na de coronaperiode bleken medewerkers graag terug te keren naar kantoor, ondanks de mogelijkheden om op afstand te werken. ,,Onze kantoren wereldwijd zijn een belangrijk onderdeel van onze cultuur", zegt Knoers. ,,We hebben zelf ervaren hoeveel waarde fysieke interactie toevoegt. Diezelfde dynamiek verwachten we ook bij The Stack."
Daarom gaat een aanzienlijk deel van het budget niet naar stenen, maar naar communitybuilding. Hackathons, investeerdersdagen, gezamenlijke programma’s en ontmoetingen moeten ervoor zorgen dat de verzamelde bedrijven ook daadwerkelijk met elkaar samenwerken.
Lees ook: Amsterdam krijgt The Stack: nieuwe AI-hub die Europa minder afhankelijk maakt van buitenlandse AI
Selectieve community van echte builders
Hoewel The Stack nadrukkelijk open wil zijn, betekent dat niet dat iedere AI-startup automatisch welkom is. ,,We zoeken vooral builders", zegt Zwart. ,,Bedrijven die zelf technologie ontwikkelen, intellectueel eigendom opbouwen en een serieus commercieel plan hebben. Als een bedrijf vooral uit consultants of verkopers bestaat, is The Stack waarschijnlijk niet de juiste plek."
Dat selectieve karakter is bewust. De initiatiefnemers willen voorkomen dat de hub uitgroeit tot een verzameling willekeurige huurders zonder onderlinge samenhang. Ook de partners spelen daarbij een actieve rol. Hun bijdrage gaat veel verder dan financiële ondersteuning, vertelt Zwart.
,,Met partners ontwikkelen we gezamenlijke programma’s, hackathons en innovatieprojecten. Als een corporate een specifiek AI-vraagstuk heeft, kunnen teams uit verschillende startups daar gezamenlijk aan werken. Tegelijk leren de startups weer van de ervaring van grotere organisaties. Dat wederzijdse leren is misschien wel het belangrijkste doel."
Technisch talent aantrekken en behouden
Toptalent is kostbaar. Het is niet ondenkbaar dat al die startups in één gebouw personeel bij elkaar gaan weglokken. Volgens Zwart is dat precies de verkeerde benadering. ,,Dat defensieve denken heeft ons in de cloudsector juist klein gehouden. Een succesvol technologiebedrijf gaat niet bewust ver weg zitten omdat concurrenten daar ontbreken. Je wilt juist in het centrum van de innovatie zitten. Het is aan founders om hun mensen te inspireren en te behouden."
Besselink ziet wereldwijd vergelijkbare voorbeelden. IMC zit in het Zwitserse Zug vanwege de sterke crypto-community, in Aarhus vanwege de energiemarkten en in Amsterdam omdat hier de Europese optiehandel begon. ,,Zulke clusters trekken juist méér talent aan. In plaats van bang te zijn dat we mensen van elkaar afpakken, moeten we zorgen dat één plus één drie wordt."
De bredere ambitie is dat Europa niet alleen startups moet voortbrengen, maar vooral ook bedrijven die zelfstandig kunnen doorgroeien. ,,Nu is het vaak nog de droom van een startup om uiteindelijk door een Amerikaanse partij te worden overgenomen", zegt Zwart. ,,Wij willen juist bedrijven bouwen die zélf het middelpunt worden van een nieuw ecosysteem, zoals ASML dat in Eindhoven heeft gedaan."
Lees ook: Expert waarschuwt: ‘AI is noodzakelijk om ons werkende leven in stand te houden’
Europese autonomie door strategische samenwerking
The Stack wil bijdragen aan meer Europese technologische autonomie, terwijl onder de founding partners ook Amerikaanse technologiebedrijven zitten, zoals Google. Volgens Zwart hoeft dat elkaar niet uit te sluiten. ,,Om innovatie te stimuleren moet je open zijn. We willen leren van Amerikaanse bedrijven en graag met hen samenwerken. Maar tegelijkertijd moeten we de omstandigheden creëren waarin ook Europese bedrijven kunnen uitgroeien tot wereldspelers. Openheid is prima, zolang autonomie het einddoel blijft."
Die autonomie hoeft niet te betekenen dat Europa overal zelf de grootste wordt. Volgens Zwart liggen juist in gespecialiseerde toepassingen enorme kansen. ,,Met partijen als Google of OpenAI concurreren op generieke foundation models wordt lastig. Maar Europa kan juist uitblinken in verticale markten, bijvoorbeeld in healthcare of gespecialiseerde industriële toepassingen. Daar gaan de komende jaren heel interessante bedrijven ontstaan."
Wat Amsterdam aantrekkelijk maakt
De initiatiefnemers denken dat juist dit moment gunstig is om zo’n ecosysteem op te bouwen. Niet alleen vanwege de snelle AI-ontwikkelingen, maar ook doordat internationaal talent steeds bewuster kijkt waar het wil wonen en werken.
,,Amsterdam is internationaal ongelooflijk aantrekkelijk", zegt Besselink. ,,Door de huidige geopolitieke ontwikkelingen kijken veel mensen opnieuw naar Europa. Hier kun je op de fiets naar kantoor, ben je binnen een half uur op Schiphol en heb je toegang tot de hele Europese markt. Dat zijn voordelen die wij in Nederland soms vanzelfsprekend vinden, maar internationaal talent juist enorm waardeert."
Of The Stack uiteindelijk slaagt, wordt niet bepaald door de grootte van het gebouw, maar door wat erbinnen ontstaat, vindt Zwart. ,,Over vijf jaar hoop ik dat hier een aantal grote AI-bedrijven is ontstaan die zelf weer nieuwe ecosystemen creëren. Dan is Amsterdam niet alleen een plek waar Amerikaanse bedrijven graag komen, maar ook een plek waar Europa op eigen kracht wereldspelers voortbrengt."
Belangrijkste lessen van The Stack:
Bouw niet alleen aan technologie, maar ook aan ecosystemen.
Fysieke ontmoetingen blijven een concurrentievoordeel, ook in AI.
Selecteer partners op kennisuitwisseling, niet alleen op financiering.
Europese autonomie vraagt om samenwerking én eigen intellectueel eigendom.
Richt je op niches waar Europa echt onderscheidend kan zijn, in plaats van de strijd aan te gaan met generieke AI-modellen.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
