Nederland dreigt controle te verliezen over de ontwikkeling van AI. Een technologie die straks álles raakt: van innovatie tot defensie en dagelijks werk. Je hoort het uit vele monden tegenwoordig. Toen Jelle Prins vorig jaar (samen met MIT-onderzoeker Michiel Bakker) zijn opiniestuk naar NRC stuurde, was dat echter een urgent nieuw geluid.
Prins loopt vaak voorop. Hij was ooit de eerste medewerker van Uber, en ontwikkelde in zijn eentje de eerste versie van de succesvolle taxi-app. Een uniek hoogtepunt op elk CV, maar de Nederlandse tech-ondernemer is tegenwoordig beter bekend als mede-founder van Cradle. De AI-modellen van Cradle ontwerpen eiwitten: de ‘bouwstoffen van het leven’, en de basis voor betere medicijnen, gewassen, brandstoffen en ontelbare industriele processen.
Cradle honderden miljoenen euro’s waard
Cradle ontwerpt eiwitten tot twaalf keer sneller dan bestaande methoden. Niet voor niets is de Amsterdamse scale-up binnen vijf jaar honderden miljoenen euro’s waard en werkt het met de R&D‑teams van megafarmaklanten als Johnson & Johnson, Novo Nordisk, Bayer, Novozymes en Twist Bioscience. Als Prins in de pen klimt met een dringende boodschap, luisteren er daarom ook belangrijke mensen.
Mensen als Vincent Karremans. Op verzoek van de toenmalig demissionair minister van Economische Zaken gingen Prins en Bakker aan de slag met een AI-strategie voor Nederland. Die strategie werd november 2025 gelanceerd als het Nederlandse AI Deltaplan.
Een van de concrete resultaten waar ik erg enthousiast over ben, is de komst van het Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie
Het nieuwe kabinet heeft veel sugesties in jullie AI Deltaplan overgenomen.
„Ik word daar heel blij van! Ons vorige kabinet had weinig oog voor digitalisering of de impact die AI zou hebben, zowel positief als negatief. Het nieuwe kabinet is wat dat betreft een wereld van verschil. We hebben veel energie gestoken in onze research en het spreken van Kamerleden en partijvoorzitters. Geweldig om al dat werk nu prominent terug te zien in het coalitieakkoord.’’
„Een van de concrete resultaten waar ik erg enthousiast over ben, is de komst van het Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie. Dat moet een onafhankelijke ‘moonshot factory’ worden met langetermijnbudget voor radicale technologieprojecten, die grote maatschappelijke problemen moeten oplossen.’’
„In Amerika bestaat dat al decennia, en legde DARPA-technologie ooit bijvoorbeeld de basis voor het internet. En ook veel van de fundamenten voor bijvoorbeeld machine learning, AI, robots en radar zijn daar ontwikkeld. Wij adviseren het ministerie nu hoe die organisatie op te tuigen.’’
Lees ook: Nederlander leidt vanuit Silicon Valley medische AI-revolutie: het succesverhaal van Segmed.ai
Jij hamert er op dat Nederland groot moet durven denken. Net als bij Cradle?
„Inderdaad. Mijn co-founder Stef van Grieken werkte lang bij Google X. Dat is Alphabets innovatie-lab voor ‘moonshots’ als Waymo en Loon. Toen Stef mij begin 2020 vertelde over de wijze waarop Google X toen al met AI werkte, had ik meteen zoiets van: holy shit, dit gaat de volgende revolutie worden.’’
„Dat gevoel herkende ik. Ik had namelijk precies hetzelfde gevoel toen ik in 2007 de introductie van de iPhone zag. Ik zei toen letterlijk tegen mijn vrienden: ‘Als we hierin mee willen, moeten we nú apps gaan ontwikkelen’. Een paar maanden later werd ik gebeld door twee Amerikaanse founders die een nieuwe app wilden ontwikkelen om de taxibranche te disrupten.’’
Ik heb de eerste Uber-app ontworpen en gebouwd, en daarna ook geholpen om de mobiele ervaring en infrastructuur wereldwijd op te schalen
„Ik heb de eerste Uber-app ontworpen en gebouwd, en daarna ook geholpen om de mobiele ervaring en infrastructuur wereldwijd op te schalen. Dat was uiteraard een superleerzame ervaring. Wij werkten daar als kleine autonome teams die telkens één goed afgebakende missie kregen. Bijvoorbeeld: ‘Zorg dat we pakketjes kunnen bezorgen’.’’
„Van daaruit definieert een team zelf de aanpak en de metrics waarop ze zichzelf beoordeelden. Zo werkten we dus met minimale hiërarchie en optimale executiesnelheid. Mensen die van Google naar Uber overstapten, waren overdonderd: ‘Jullie doen hier in één jaar wat wij in vijf jaar doen’.’’
„Die manier van werken heb ik altijd heel goed voor ogen gehad. Zo heb ik later bijvoorbeeld ook de eerste app voor Booking.com gebouwd. Voor mij stond ook vast dat dat we bij mijn volgende startup precies zo zouden gaan werken. De snelle opkomst van AI bood daar de ideale kans voor.’’
Jullie moesten alleen nog wel even bedenken wat jullie precies met AI gingen doen?
„Er zijn best wat opties voorbij gekomen voor we uiteindelijk uitkwamen op proteïnen. Naast de manier van werken hadden Stef en ik nóg een belangrijke voorwaarde: het moest iets worden waarmee we de wereld op een positieve manier konden veranderen. Dat is voor ons persoonlijk belangrijk, maar óók voor onze onderscheidende waarde in de war on talent.’’
„Eiwitten zijn de bouwstoffen van het leven. Als je die sneller opnieuw kunt ontwerpen, kun je bijvoorbeeld veel effectievere medicijnen produceren, met minder bijwerkingen. Of gewassen en voedingsmiddelen ontwikkelen die gezonder, duurzamer en makkelijker te produceren zijn. Of stel je de impact voor als we er in slagen om alle erfelijke ziektes ter wereld te genezen!’’
Lees ook: Deze 10 beroepen gaan het meest merken van AI, blijkt uit onderzoek van Anthropic
„Zo’n ambitieuze missie trekt talent aan. Mensen willen het gevoel hebben dat ze ergens aan bijdragen. En een enthousiast verhaal aan hun vrienden kunnen vertellen. Als je dat kunt bieden, heb je als AI-bedrijf een enorm voordeel. Ons bedrijf staat of valt bij de mogelijkheid om zeer gewilde talenten aan te trekken. Daarbij concurreren wij direct met Google, Meta en Anthropic, maar bijvoorbeeld ook met zeer kapitaalkrachtige farmaciebedrijven.’’
Onze universiteiten staan wereldwijd bekend om hun fundamenteel technisch onderzoek
In jullie AI Deltaplan benadruk je ook het belang van AI-hubs en ecosystemen.
„Bij de start van ons bedrijf hebben we heel bewust kantoren in Amsterdam en Zürich geopend. Zürich is uitgegroeid tot een van Europa’s sterkste technologie-ecosystemen. De basis is academisch. ETH Zürich behoort consequent tot de top vijf technische universiteiten ter wereld en levert een constante stroom van world class AI- en engineeringtalent.’’
„Veel van de meest invloedrijke AI-onderzoekers van de afgelopen decennia zijn daar opgeleid of werkten er. Niet voor niets opende Google daar al in 2004 zijn eerste Europese kantoor. Dat is nu ook het grootste buiten de VS, met meer dan 5.000 medewerkers. Leuk weetje: 11 procent van alle Europese AI-startups is opgericht door oud-Google-medewerkers. Ook Meta, Microsoft, Apple en IBM hebben nu omvangrijke onderzoekscentra in Zürich.’’
„Die aanwezigheid creëert een vliegwieleffect: talent komt voor de universiteit, blijft voor de techbedrijven en start daarna eigen bedrijven. Daar komt bij dat Zwitserland als vestigingsland aantrekkelijk is: politieke stabiliteit, een uitstekend vestigingsklimaat, snelle en pragmatische regelgeving voor bijvoorbeeld talentenvisa en een hoge levenskwaliteit. Het resultaat is een bijzonder sterk ecosysteem voor deeptech en biotech: precies het snijvlak waar wij opereren.’’
Nederland zou zich met een soortgelijke aanpak internationaal kunnen onderscheiden?
„Daar ben ik van overtuigd. Nederland staat wereldwijd op de vierde plek van de AI Preparedness Index van het Internationaal Monetair Fonds (IMF), met dezelfde score als de VS. Onze universiteiten staan wereldwijd bekend om hun fundamenteel technisch onderzoek.’’
„Met een internationaal ingestelde leefomgeving en bedrijven als Booking, Just Eat, Uber, Netflix en Adyen zie je in Amsterdam natuurlijk al een soortgelijk vliegwieleffect. De AI-hub bij het Science Park in Oost is een prachtige aanvulling, en de komst van het NADI zou de kers op de taart kunnen zijn.’’
„Al deze en veel andere techbedrijven, startups en scale-ups zitten bijna letterlijk op een steenworp van elkaar. Dat soort fysieke nabijheid helpt enorm met de cruciale kruisbestuiving. Die ontstaat namelijk vaak spontaan, als mensen even een meet-up doen of gaan lunchen. Daarbij heb je ook hele waardevolle newerkorganisaties, zoals de Amsterdam Economic Board, die stevig investeren in het verbinden van alle onderdelen van het ecosysteem.’’
Lees ook: Saïd Ouissal (CEO ZEDEDA) weet: edge computing staat op het punt de wereld definitief te veranderen
„De synergie met de andere regionale hubs is daarbij uiteraard van groot belang. Brainport Eindhoven als centrum voor hightech innovatie. Wageningen met zijn wereldwijd bekende agritech. TU Delft heeft absolute wereldtopposities in civiele techniek, lucht- en ruimtevaart en werktuigbouw. Als landelijke AI hub zou Amsterdam zich ook nog kunnen ontwikkelen als de plek waar de meest kansrijke ondernemingen vanuit andere hubs verder kunnen opschalen.’’
AI-technologie veroorzaakt nu al enorme impact, die in de komende jaren waarschijnlijk exponentieel zal toenemen
Hoe kan de Nederlandse overheid de groei van deze ecosystemen stimuleren?
„Nederland begrijpt al hoe ontzettend belangrijk het is om internationaal talent aan te trekken. Zo zijn er bijvoorbeeld de Highly Skilled Migrant Visa of kennismigrantvergunningen waarmee hoogopgeleide werknemers van buiten de EU snel in Nederland aan de slag kunnen. Dat is mooi, maar in Zürich weten nieuwe Cradle-biologen, AI-engineers en programmeurs van over de hele wereld binnen 24 uur of ze bij ons aan de slag kunnen.’’
„Ze zijn dan ook verzekerd van een soepele fiscale regeling. In Nederland hebben we die ook, maar helaas ligt die constant onder vuur. Dat creëert dus veel onzekerheid, terwijl de cijfers ondubbelzinnig laten zien hoe groot de positieve economische impact van die getalenteerde expats is. Het zou geweldig zijn als Nederland deze waardevolle talenten nog meer omarmt, en bijvoorbeeld ook zorgt dat het aantrekkelijker wordt om de verkoopwinst van hun aandelen te herinvesteren in startups.’’
„Gelukkig staat Amsterdam zeer hoog aangeschreven als bruisende internationale woonplaats. Voor veel expats is dat minstens even belangrijk als de financiële voorwaarden. Toch sprak ik vorige week nog een ambtenaar die een techhub wilde starten in Zuid-Limburg. Ik begrijp het achterliggende idee, en weet dat ook andere Europese landen zo economisch minder ontwikkelde regio’s proberen te stimuleren. Maar dat is simpelweg niet hoe het werkt.’’
Critici vrezen dat Nederland mogelijk verandert in een soort ‘Singapore aan de Noordzee’.
„We leven in een tijd van snelle veranderingen. AI-technologie veroorzaakt nu al enorme impact, die in de komende jaren waarschijnlijk exponentieel zal toenemen. Het is daarom onvermijdelijk dat mensen zich zorgen maken over hun werk en hun bestaanszekerheid, en van groot belang dat iedereen daar een stem in krijgt.’’
Lees ook: Aragorn Meulendijks: ‘EU behandelt AI als vijand, niet als gereedschap’
„Ook daarom ben ik heel blij met de maatschappelijke discussie die na publicatie van het AI Deltaplan ontstond. Niet voor niets pleiten we in die plannen voor een Nationaal AI Impact Instituut dat moet adviseren over de maatschappelijke, economische én veiligheidsgevolgen van AI. We moeten met z’n allen nadenken over de gevolgen van AI en beslissingen nemen vanuit een brede diversiteit aan stemmen.’’
„Hoe belangrijk dat is zien we nu in Amerika, waar Anthropic recent weigerde om zijn technologie beschikbaar te stellen voor massasurveillance. Dat leverde ze veel gedoe op met de Amerikaanse overheid, maar ook massale bijval van Amerikaanse techwerkers die schreeuwen om meer ethische richtlijnen. Allemaal mensen die nu opeens overwegen om in Europa te gaan werken.’’
„Daarom hoop ik dat we als land in iets minder energie gaan steken in het vergaderen over de mogelijke risico’s, en wat meer enthousiasme kunnen opbrengen voor de enorme mogelijkheden die op dit moment ontstaan. Toen ik wegging bij Uber dacht ik dat ik mijn professionele hoogtepunt al achter de rug had. Nu denk ik dat we met Cradle een goede kans hebben om de impact van Uber te overtreffen.’’
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
