Supermarkten bereiden zich voor op ‘fase zwart’: wat als Nederland zonder voedsel komt te zitten?
Supermarkten bereiden zich voor op een ‘fase zwart’: een uiterst noodscenario waarbij de voedselvoorziening stokt door bijvoorbeeld oorlog, een grote cyberaanval of massale stroomuitval. Om daarop voorbereid te zijn, moeten er speciale noodwinkels komen. Dat zegt Marc Jansen namens de brancheorganisatie van supermarkten tegen het AD. „We gaan ervan uit dat iedereen binnen vijftien minuten in een winkel moet kunnen zijn.”
Supermarkten werken al langer aan een crisisplan, maar de cyberaanval bij Albert Heijn en de gehackte koelingen bij supermarkten in het buitenland hebben dat proces in een stroomversnelling gebracht. „Door de gebeurtenissen van de afgelopen tijd hebben we gedacht: laten we toch maar zeggen dat we ons hierop voorbereiden”, zegt Jansen, directeur van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL).
Volgens de plannen zijn noodwinkels geen aparte noodgebouwen, maar bestaande supermarkten die kunnen omschakelen als ‘alles langdurig misgaat’, bijvoorbeeld omdat de stroom is uitgevallen of omdat winkels niet kunnen worden bevoorraad.
Lees ook: Criminelen waren nog niet binnen, maar IT-specialisten Ahold moesten bizar besluit nemen: dat zit zo
Stroom belangrijkste
Stroom is volgens Jansen de grootste prioriteit om zo’n winkel te kunnen laten draaien. Zonder elektriciteit kunnen schuifdeuren niet open, en vallen bijvoorbeeld de verlichting en koelsystemen uit. Noodwinkels moeten daarom worden uitgerust met noodstroomaggregaten; de meeste supermarkten hebben dat nu niet.
Een exact aantal noodwinkels ligt nog niet vast, maar de branche heeft al wel duidelijke ideeën over de verdeling over het land. Van de 4.500 supermarkten die Nederland telt, moet een deel worden aangewezen als noodwinkel.
„We kijken daarbij naar geografische spreiding”, zegt Jansen. „In een dichtbevolkt gebied als Zuid-Holland of in een grote stad heb je meerdere winkels, in een dunbevolkt gebied wat minder. We gaan ervan uit dat iedereen binnen vijftien minuten met de auto in een winkel kan zijn en met de fiets binnen een halfuur.”
Jansen deed de aankondiging na een voor de sector roerige tijd. Albert Heijn werd vorige maand getroffen door een cyberaanval, waardoor alle systemen uit voorzorg werden afgesloten. „Een dag na het incident kwam ons bestuur samen in een call. Dat bestuur bestaat uit de ceo’s van de grote supermarkten. Albert Heijn heeft verteld wat ze op dat moment konden vertellen.”
Lege schappen
„Het moederbedrijf Ahold Delhaize verloor 200 tot 250 miljoen euro aan omzet. „We kregen telefoontjes van andere supermarkten. Zij merkten dat er bij hen meer werd verkocht. „Dat kunnen zij wel even opvangen, maar voor je het weet krijgen consumenten toch het idee dat ze veel meer zouden moeten kopen dan ze normaal doen.”
Binnen een dag waren bij Albert Heijn lege schappen te zien, zeker bij de verse producten. Jansen schrok daar niet van, want de Nederlandse supermarkten zijn strak georganiseerd: winkels worden soms meerdere keren per dag bevoorraad om verspilling tegen te gaan en de prijzen laag te houden. De voedselzekerheid is volgens Jansen nooit in gevaar gekomen. „In principe kon iedereen bij Albert Heijn nog gewoon boodschappen doen, alleen waren de verse boontjes even op. Toch heeft het ons wel wakker geschud.”
De sector bereidt zich dus wel voor op scenario’s waarin dat wel zo is. Op dit moment kan de ene supermarkt de andere niet beleveren, onder meer omdat ze gebruikmaken van andere computersystemen. „Supermarkten moeten dan samen iets organiseren waardoor dat toch kan, ook al is het analoog. In zo’n ultiem noodscenario lever je niet de 25.000 producten die normaal in een supermarkt liggen, maar een basisassortiment.”
Lees ook: Cyberaanval kost Ahold Delhaize tot 250 miljoen euro omzet: herstel nog niet afgerond
Noodproducten
Hoe die noodwinkels er precies uit komen te zien en wat er dan in de schappen ligt, is nog niet duidelijk. „Dat moet de overheid bepalen”, zegt Jansen. De supermarktbranche denkt daar wel over mee in gesprekken met het ministerie van Landbouw. „Om welke noodproducten gaat het precies? Waar en hoe sla je ze op? Wie gaat het betalen? Dat moeten we nog met de overheid bespreken.”
Over de koelkasthacks zegt Jansen dat ook supermarkten werken met koelingen die op afstand te bedienen zijn. „Je hoeft niet meer iemand met een papiertje en een potlood de winkel in te sturen om twee, drie keer per dag de temperatuur op te meten”, legt Jansen uit. „Maar toen bleek dat een fabrikant zijn beveiligingsupdates niet op orde had, ontstonden er toch problemen. Je ziet dat de digitale wereld en de fysieke wereld met elkaar verweven zijn. Daar kunnen we van alles van vinden, maar het gaat niet anders worden.”
Dit artikel is eerder verschenen in het AD.