In dit artikel:
- De 0.0-vrijmibo wint snel terrein: gezondheidsbeleid en een sterk stijgende verkoop van alcoholvrij pils zorgen ervoor dat alcohol op de werkvloer steeds minder vanzelfsprekend wordt.
- Heb je alcohol wel nodig om collega’s te verbinden? Suzanne van Pelt (Smart Health) over de nadelen van alcohol en de verantwoordelijkheid van werkgevers.
- Professionaliteit en inclusie als drijfveren: Bart Faken, algemeen directeur van Optimo, deelt uit eigen ervaring dat een alcoholvrij beleid de vorming van exclusieve borrelclubjes voorkomt en zorgt voor een inclusievere bedrijfscultuur.
- Gedragsverandering via ‘nudging’: Succesvol overstappen naar een 0.0-borrel slaagt niet door een paternalistisch vingertje, maar door subtiele managementhacks. Bart Faken deelt een aantal tips.
‘Er is geen veilige ondergrens voor alcoholgebruik. Elk glas alcohol is schadelijk’, aldus de Gezondheidsraad eind juni. Daarom moet de overheid ingrijpen om alcoholgebruik bij alle Nederlanders te ontmoedigen, dus ook op de werkvloer. Een advies als een oukaze.
Dat alcohol schadelijk is, daarover bestaat weinig wetenschappelijke discussie. Drank verhoogt het risico op zeven kankervarianten en andere gezondheidsschade, zegt de Gezondheidsraad. Maar of een werkgever daarom de vrijdagmiddagborrel moet droogleggen, is een heel andere vraag.
Alcoholvrij als norm of pure betutteling?
Bij het Trimbos-instituut zeggen ze het zeker te weten. Bij ‘steeds meer bedrijven en organisaties’ is alcoholrijk bier of wijn tijdens de vrijmibo geen vanzelfsprekendheid meer. Sterker nog: „Vooral grotere bedrijven maken alcoholbeleid waarbij de norm alcoholvrij is.”
Een mooie bewering, maar na lang zoeken en napluizen blijken die organisaties vooralsnog onvindbaar. Of misschien willen ze daarover niets aan de buitenwacht vertellen? Met een knetterhard 0.0-beleid ben je als werkgever al snel een paternalistische bemoeial. Eerst die verplichte vegetarische kost in de bedrijfskantine, die de meesten vaak helemaal niet willen, en nu ook nog eens dat gezellige biertje afpakken.
“Ik vraag me af of je als organisatie alcohol nodig hebt om mensen met elkaar te verbinden”
Suzanne van Pelt Smart Health
Laat mensen zelf beslissen. Ze drinken al minder alcohol. Kijk naar het schap: daar groeit het aanbod 0.0 als Chinese kool. In 2025 steeg de verkoop van alcoholvrij pils met 14 procent. Eén op de elf glazen is inmiddels alcoholarm of zonder alcohol. Dat was tien jaar geleden nog één op de dertig.
Lees ook: Dertien procent meer risico op borstkanker, maar de bedrijfsborrel gaat door
De vrijmibo als secundaire arbeidsvoorwaarde
Dus: handjes af van de vrijmibo. Die zien medewerkers als een stille secundaire arbeidsvoorwaarde. Gezellig, met elkaar de week afsluiten. Even over andere dingen ouwehoeren. Een Hertog Jan (5,1 procent) of een glaasje Chardonnay (12 tot 14 procent) maakt je daarbij meer ontspannen. Maar, zegt Suzanne van Pelt van Smart Health, een organisatie die medewerkers helpt gezond en vitaal te blijven: ,,Ik vraag me af of je als organisatie alcohol nodig hebt om mensen met elkaar te verbinden.”
De voorbeeldrol van het management
Zij pleit daarom voor een 0.0-vrijmibo. Daarin ziet zij een voorbeeldrol voor de manager. „We weten uit onderzoek hoeveel invloed die heeft, in wat die zegt en doet. Een leider die om vier uur met een pilsje in zijn hand in de kantoortuin zit, normaliseert gedrag.”
Als manager ben je op het werk verantwoordelijk voor het welzijn van je medewerkers. Daar hoort in haar ogen ook een gezonde bedrijfskantine en no-drugs policy bij, want ja, alcohol is gewoon een drug. Van Pelt: „Als je weet dat mensen ziek worden van alcohol, ja, waarom zou je dat als werkgever willen faciliteren?”
Voorstanders van een alcoholvrije werkvloer noemen gezondheid, inclusie en voorbeeldgedrag als legitieme argumenten voor een scherp 0.0-beleid. Maar presteren bedrijven beter door alcoholvrije borrels? Neemt de samenwerking en psychologische veiligheid toe? Voelen mensen zich meer welkom? Daalt het verzuim? Allemaal superaantrekkelijke hypotheses, geen bewezen feiten. Dus ja, welk probleem los je met een 0.0-vrijmibo eigenlijk op?
Lees ook: Van kroket naar koolrabi: zo verleid je medewerkers tot gezondere Schijf van Vijf-keuzes
Van genormaliseerd drinkgedrag naar professionaliteit
Volgens Bart Faken, algemeen directeur van Optimo, een AFAS-softwareconsultant en outsourcer, moeten we niet blijven hangen in een welles-nietesdiscussie over een vrijmibo 0.0, maar in de vraag hoe je voorkomt dat alcohol uitgroeit tot iets vanzelfsprekends op de werkvloer.
Ook bij zijn bedrijf was alcoholgebruik genormaliseerd, vertelt hij. Optimo is een club jonge mensen waar ze graag hun successen vieren, en ja, daarbij gingen ook doordeweeks gerust een paar flesjes open. Voor je het wist, ontstond er een vrijmibo-gevoel. „Dat uitbundig vieren met bier en bruin fruit werd bijna een soort cultuur.”
Ook als het woensdagmiddag lekker weer was, zaten sommige medewerkers rond vier uur met een drankje in de zon. Heeft hij niks op tegen, want ja, prachtig die verbondenheid. Faken: „Maar als je dan een klant over de vloer hebt en die ziet een groepje mensen met bier of wijn buiten. Nee, dat vind ik niet professioneel.”
Binnen Optimo bestond nog geen aanspreekcultuur. Samen voetbal kijken, spelletjesavonden, nee, hij kon niet bij elk event zijn. Nogmaals, hij houdt ook van een biertje en niet van betuttelen. Maar: ,,Ik voelde aan alles, hier moeten we wel even heel scherp en voorzichtig mee zijn.”
Iets met een gedempte put en verdronken kalf. „Alcohol maakt iets los in mensen en is een gangmaker van ander gedrag. Dan kan een onbedoeld ongepast grapje zomaar een onverwachte wending krijgen. Je moet de volgende dag weer met elkaar samenwerken.”
Inclusie en het voorkomen van borrelclubjes
Zijn bedrijf groeide de afgelopen jaren flink. De groep medewerkers werd diverser. En daarmee de opvattingen over alcohol. Sommigen drinken niet vanwege hun geloof. Anderen willen zich bewust tegen alcohol beschermen door nare ervaringen uit het verleden. Faken wil waken voor een tweesplitsing in het bedrijf. „Dat zie je ook met roken. Een groepje rokers die met elkaar hele gesprekken voeren. Rook je niet, dan ben of word je misschien onbewust buitengesloten. Ik wil geen clubjes of rook- of borrelclubjes, maar een bedrijf.”
Faken besluit zijn gevoelens aan te kaarten binnen het management. „We moeten die gewoonte omdraaien naar dezelfde gewoonte, maar dan met 0.0.” Alcohol mag ook buiten de vrijmibo’s op het menu blijven, maar alleen tijdens georganiseerde events. „Met altijd iemand uit de staf.”
“Je moet niet voor iemand gaan werken vanwege de borrels. Dat lijkt me niet handig”
Bart Faken Optimo
Nudging en de verrassende vraag naar 0.0
Diezelfde vrijmibo krijgt anderhalf jaar geleden een andere invulling. Met ‘prima nulpuntnulletjes’ naast mocktails, alcoholvrije wijn en Radler. Een breed assortiment. Met een paar hacks om mensen meer aan 0.0 te zetten. „Het gewone bier was minder koud dan de alcoholvrije variant”, zegt Faken. „Ook was het aandeel 0.0 groter. Als de stamhoofden en managers dan zo’n flesje opentrekken, doen anderen dat ook.”
De grootste verrassing was de populariteit van 0.0. ,,We boden dat eerst niet tot nauwelijks aan. Toch hadden mensen daar behoefte aan. Ze moeten toch met de auto naar huis. En als je moe bent, komt elk glaasje binnen.”
Er zijn na zijn besluit mensen opgestapt, vertelt Faken. „Omdat we niet meer die vrijblijvendheid van die borrels hadden. Dat zegt iets over hoe belangrijk die gewoonte blijkbaar was voor een aantal mensen. Dat ze misschien daarom bij hem in dienst bleven. Je moet niet voor iemand gaan werken vanwege de borrels. Dat lijkt me niet handig.”
Lees ook: Bedrijfsuitjes door thuiswerken belangrijker dan ooit: hoe organiseer je het perfecte uitje?
Zelfregie en bewustwording
Van Pelt: „Voor mij hoef je niet te stoppen met alcohol, maar denk in ieder geval na over wat alcohol met je doet. Sommigen kennen de relatie tussen alcohol en kanker niet. Ik wil die groep helpen met zelfregie. Het gaat niet alleen over consultants, bankiers en juristen op de Zuidas. Maar ook over mensen in bouwketen, fabriekshallen en werkplaatsen. Ik wil me echt hard maken voor die groep.”
0.0-tips van een CEO
- 1.
Wees als manager zelfreflectief. „Onderzoek eerst je eigen vanzelfsprekendheden. Waarom vind ik een biertje drinken normaal? Welke alcoholgewoonten hebben we als bedrijf onopgemerkt genormaliseerd? En leef je zelf op het werk de norm die je van anderen vraagt?”
- 2.
Verduidelijk je beleid. Ook voor grijze gebieden zoals een netwerkborrel, een lunch of congres. „Als wij een bedrijfsuitje hebben, zeg ik, jongens, let een beetje op elkaar. Spreek een ander aan als die net iets te jolig wordt of te hard met een dubbele tong praat. Dronkenschap of aangeschoten gedrag tolereer ik niet. Dat weten mensen ook. Ik hoef dat niet elke keer uit te leggen.”
- 3.
„Voed je managers met voldoende kennis zodat ze genoeg zelfvertrouwen hebben om het gesprek over alcoholgebruik aan te gaan als dat nodig is. Wijs wanneer nodig op de wet- en regelgeving.”
- 4.
Elk event met alcohol moet georganiseerd zijn met een leidinggevende als meekijker. „Dat heeft een grote drempel opgeworpen voor collega’s die aan het einde van een doordeweekse dag zeiden: ‘Kom, zullen we samen een biertje doen?’ Het is bij ons dus niet verboden een drankje te doen, maar dan wel binnen georganiseerd verband.”
- 5.
Wanneer je sociale dingen weghaalt, moet je met een alternatief komen. „We hebben sinds kort eens per maand een vislunch. Naast spelletjesavonden en meer sportactiviteiten om de binding te versterken, en ja, los van elke anderhalve maand een borrel met bbq.”
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
