Meer uren werken maakt je niet automatisch productiever: vijf inzichten uit Rabo-onderzoek
Meer uren werken betekent niet automatisch meer productiviteit. Dat blijkt uit onderzoek van RaboResearch naar de opleving van de Nederlandse arbeidsproductiviteit. Juist in de ICT en zakelijke dienstverlening groeit de productie terwijl het aantal gewerkte uren daalt. Wat betekent dat voor managers? Vijf inzichten over werktijd, slimmer organiseren en AI.
De Nederlandse arbeidsproductiviteit is sinds begin 2024 met bijna 5 procent gestegen. Maar die opleving is deels tijdelijk, concludeert RaboResearch in een nieuw onderzoek. Wat moeten managers en ondernemers weten? Dit zijn de vijf belangrijkste inzichten.
1. Minder uren werken kan de productiviteit per uur verhogen
Wie minder uren werkt, kan in de overgebleven tijd productiever zijn. Volgens de berekeningen van RaboResearch hangt een daling van het aantal gewerkte uren met 1 procent samen met een 0,2 tot 0,4 procent aan hogere productiviteit. Dat is de efficiëntie waarmee arbeid en kapitaal zijn in te zetten.
De onderzoekers noemen verschillende mogelijke verklaringen. Werknemers houden bij een kortere werkweek vaak dezelfde taken en verantwoordelijkheden, waardoor zij hun werk efficiënter moeten organiseren. Ook kan minder vermoeidheid de prestaties verbeteren: het laatste werkuur levert doorgaans minder op dan de uren daarvoor.
In 2025 verklaart het lagere aantal gewerkte uren per werkende ongeveer 0,4 tot 0,5 procentpunt van de totale productiviteitsgroei van 2,3 procent. Dat betekent niet dat minder werken onderaan de streep altijd meer oplevert. De productie per uur kan stijgen terwijl de totale productie daalt.
2. De cijfers voeden het thuiswerkdebat, maar bepalen niet de beste werkplek
Leveren extra kantoordagen ook extra resultaat op? Die vraag blijft in dit onderzoek onbeantwoord. RaboResearch vergelijkt thuiswerken en kantoorwerk niet en onderzoekt evenmin het effect van verplichte kantoordagen.
De bevindingen raken wel aan een aanname in het actuele debat over werk: dat meer gewerkte uren vanzelf meer opleveren. Zo eenvoudig ligt het volgens de Rabo onderzoekers niet. Maar gewerkte uren en aanwezigheid op kantoor zijn verschillende zaken.
3. Kennisintensieve sectoren produceren meer met minder uren
In de ICT en zakelijke dienstverlening groeit de toegevoegde waarde in de eerste drie kwartalen van 2026, terwijl het aantal gewerkte uren afneemt. Deze sectoren weten dus met minder arbeidsuren meer economische waarde te creëren.
De zakelijke dienstverlening levert bovendien de grootste bijdrage aan de landelijke productiviteitsgroei. Ook volgt niet iedere sector hetzelfde patroon. In de industrie en financiële dienstverlening stijgen zowel de productiviteit als de arbeidsinzet. Daar gaat een hogere productie per uur dus samen met meer gewerkte uren.
4. AI kan groei opleveren zonder dat er direct banen verdwijnen
De sectoren waarin de productiviteit sterk groeit, behoren ook tot de sectoren die veel van kunstmatige intelligentie kunnen profiteren. Toch ontbreekt overtuigend bewijs dat AI de recente Nederlandse opleving veroorzaakt, aldus RaboResearch.
Het rapport bespreekt wel Amerikaans bedrijfsonderzoek waarin een grotere inzet van AI samenhangt met hogere productiviteit en meer omzet. De onderzoekers vinden daarbij echt geen statistisch aantoonbaar effect op het totaal aan nieuwe banen.
Een belangrijke verklaring voor de productiviteitswinst is dat AI bedrijfsspecifieke kennis helpt vast te leggen in modellen, systemen en werkprocessen. Daardoor kunnen meer mensen binnen een organisatie die kennis gebruiken. De mogelijke opbrengst van AI gaat daarmee verder dan het sneller afhandelen van bestaande taken.
Lees ook: Ondernemingsraad Booking.com gaat in hoger beroep tegen verplichte kantoordagen
5. De huidige opleving is geen garantie voor blijvende groei
Niet alle vooruitgang komt doordat bedrijven slimmer produceren. Ook de verschuiving van zelfstandigen naar werknemers verhoogt de gemeten productiviteit. Zelfstandigen registreren gemiddeld meer werkuren, onder meer voor administratie en acquisitie. Wanneer zij vergelijkbaar werk in loondienst gaan doen, kan de productie per geregistreerd uur daardoor stijgen, zo blijkt uit het onderzoek.
Dat effect houdt op zodra de verschuiving stopt. RaboResearch verwacht dan ook geen voortzetting van het huidige groeitempo. Voor 2027 tot en met 2035 berekent de bank een gemiddelde potentiële economische groei van 1,2 procent per jaar.
Omdat de arbeidsinzet nauwelijks meer groeit, moet het grootste deel van die groei uit een hogere productiviteit komen. Daarvoor zijn volgens de bank investeringen in technologie, kennis, machines en infrastructuur nodig. Arbeidstekorten, netcongestie en onzekerheid kunnen die investeringen afremmen. Een snellere doorbraak van AI kan de groei juist hoger laten uitvallen, zo is de verwachting.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
