Stephanie Wehner in de Tech30: van ethisch hacker tot bouwer van het Europese quantuminternet
Ze begon haar loopbaan met het kraken van beveiliging. Nu bouwt ze een netwerk dat niet te kraken valt. Eind jaren negentig was Stephanie Wehner netwerkbeheerder bij internetprovider XS4ALL. Daarnaast werkte ze als ethisch hacker. Vandaag leidt ze vanuit Delft de Europese coalitie die het eerste werkende quantuminternet ter wereld wil bouwen. ‘Hacken is eigenlijk wetenschap in een heel pure vorm,’ zegt ze zelf. De jury voegt haar toe aan de BusinessWise Tech30.
De carrière van Stephanie Wehner
Wehner werd in 1977 geboren in het Duitse Würzburg. Als tiener raakte ze met een thuiscomputer en een vroeg modem gefascineerd door de volgende vraag: ‘Hoe zouden computers zonder centraal plan met elkaar kunnen samenwerken?’ Die vraag liet haar niet meer los. Na haar jaren bij XS4ALL en beveiligingsbedrijf ITSX ging ze in 1999 informatica, met wat extra natuurkunde, studeren aan de Universiteit van Amsterdam. Ze werd in 2008 aan de UvA en het CWI doctor in de quantumcryptografie: het beveiligen van communicatie met de wetten van de quantummechanica.
Hierna maakte Wehner internationaal carrière. Ze werkte als postdoc aan het California Institute of Technology (Caltech), een van de meest vooraanstaande technische universiteiten ter wereld, bij de bekende natuurkundige John Preskill. Ze werd vervolgens hoogleraar aan de National University of Singapore en onderzoeksleider bij het Centre for Quantum Technologies, het nationale quantuminstituut van Singapore. In 2014 keerde ze terug naar Nederland, naar QuTech, het quantuminstituut van de TU Delft en TNO.
Sinds 2016 is ze er Antoni van Leeuwenhoek-hoogleraar. Met die titel eert de TU Delft wetenschappers die tot de internationale top in hun vakgebied behoren. Ze geeft er leiding aan de onderzoekslijn Quantum Internet, waarin natuurkundigen, ingenieurs en informatici samenwerken aan de bouwstenen van het quantuminternet (zie onderstaande uitleg).
BusinessWise presenteert de Tech30, de dertig belangrijkste techprofessionals van Nederland. Het zijn verbinders en visionairs die talent, kapitaal en wetenschap aan elkaar knopen en onze techsector laten versnellen.
In oktober presenteren we dagelijks een nieuwe naam van de lijst op onze website en LinkedIn.
Haar wetenschappelijke werk geldt als baanbrekend. Ze was coauteur van een beroemd Delfts experiment uit 2015, dat voor het eerst sluitend aantoonde dat quantumdeeltjes op afstand met elkaar verbonden kunnen zijn. In 2011 richtte ze met Matthias Christandl QCRYPT op, inmiddels de grootste conferentie over quantumcryptografie ter wereld. In 2025 ontving ze de Körber European Science Prize van 1.000.000 euro. Een deel van dat geld gaat naar een videogame die kinderen uitlegt wat quantumverstrengeling is.
Software die het quantuminternet gebruiksklaar maakt
Het gewone internet verstuurt bits: nullen en enen. Een quantuminternet verstuurt qubits, die in zekere zin tegelijk nul en één kunnen zijn (lees hiervoor ook ons interview met Julian van Velzen). Qubits kun je niet kopiëren, en je merkt het direct als iemand dat probeert. Daardoor is afluisteren in principe uit te sluiten. Het quantuminternet komt niet in de plaats van het gewone internet, maar ernaast. Het kan ook quantumcomputers op afstand met elkaar verbinden.
Wehners bijzondere bijdrage zit in de vertaling van natuurkunde naar iets wat mensen kunnen gebruiken. Computers werden volgens haar pas echt nuttig toen mensen er programma’s voor konden schrijven. Dat geldt ook voor quantumnetwerken. Daarom ontwikkelde ze de eerste linklayer voor quantumnetwerken: de verbinding tussen twee knooppunten, vergelijkbaar met ethernet op het gewone internet.
Ook bouwde haar team QNodeOS, het eerste besturingssysteem voor quantumnetwerken. Daarmee kun je toepassingen programmeren zonder kennis van de onderliggende natuurkunde. De Oxfordse hoogleraar Artur Ekert noemde het “a game-changer”. Met de Quantum Network Explorer kan bovendien iedereen online echte en gesimuleerde quantumnetwerken uitproberen. En met de spin-off Delft Networks, waarvan ze medeoprichter en wetenschappelijk adviseur is, brengt ze de technologie naar de markt.
Lees ook: Freeke Heijman in de Tech30: internationale aanjager van de ambitieuze Nederlandse quantumstrategie
Europa bouwt samen aan een quantuminternet
Wehner noemt zichzelf een Europese federalist. Europa is volgens haar wereldwijd koploper op dit gebied, maar alleen als het samenwerkt. In 2017 richtte ze daarom de Quantum Internet Alliance op, waarvan ze directeur is. Van 2018 tot 2022 was ze bovendien vicevoorzitter voor wetenschap van het Europese Quantum Flagship-programma.
Die Europese aanpak werpt vruchten af. Deze maand startte de alliantie een nieuwe fase, waarvoor de Europese Commissie 47,5 miljoen euro investeert. Het consortium telt inmiddels meer dan vijftig instellingen en staat onder leiding van de TU Delft. Het doel: rond 2030 twee stedelijke quantumnetwerken verbinden die honderden kilometers uit elkaar liggen. ,,Onze missie in deze volgende fase is om al die onderdelen samen te brengen in een volledig werkend prototype van het quantuminternet", aldus Wehner.
In september tekende ze bovendien een overeenkomst met GÉANT, de beheerder van het Europese glasvezelnetwerk voor onderzoek en onderwijs. Daardoor worden de quantumtestnetwerken gekoppeld aan bestaande infrastructuur. Haar uiteindelijke doel is ambitieus en helder tegelijk: de ultieme vorm van communicatie die de natuur toestaat, beschikbaar maken voor iedereen.
Het oordeel van de jury
Kees Eijkel, tot voor kort directeur van QuTech:
„Stephanie heeft het quantuminternet in een heel vroege fase al ongelooflijk goed georganiseerd, over heel Europa. Zo’n tien jaar geleden, in een hele prille fase, zag ze al dat die Europese schaal cruciaal is voor succes. Het quantuminternet wordt een capability die Europa gewoon moet hebben. Als alleen de andere grote partijen dat hebben, heb je een enorm probleem. Net als bij het gewone internet zijn er heel veel spelers nodig om het hele systeem te laten werken. Zij heeft vanaf dag één gezien dat die samenwerking essentieel is, van ontwerp en onderzoek tot testbedden. Daar werkt ze al tien jaar aan, en ze is nu een van de centrale spelers voor de EU. Daarmee heeft ze Nederland in Europa tot een centrale speler gemaakt. Dat verdient echt erkenning.”
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
