Joop van den Ende groeit op in een tijd waarin heel Nederland moest wederopbouwen. Op school wordt hij weggezet als 'niet zo intelligent' vanwege zware dyslexie, maar zijn ondernemersdrang blijkt niet te stoppen. Via de ambachtsschool en het decorbouwen bij De Nederlandse Opera stampt hij een imperium uit de grond.
Van den Ende Foundation
Zijn jeugd en afkomst zijn altijd de motor achter zijn enorme bewijsdrang gebleven. Zelfs nu er een miljardenvermogen op de bank staat, vergeet hij nooit waar hij vandaan komt. Dat geld deelt hij het liefst via de Van den Ende Foundation, waarmee hij inmiddels 250 miljoen euro schonk aan kunst en cultuur.
„Als ik zeg: geld doet me niks, dat is natuurlijk onzin, dat is niet zo. Maar ik ben daar niet de hele dag mee bezig. Ik heb tot nu toe samen met Janine en mijn kinderen 250 miljoen geschonken aan kunst en cultuur. Dat doe ik omdat ik vind dat ik het geluk wat ik heb samen met mijn vrouw, dat ik dat moet delen met andere mensen die dat nog niet hebben”.
Overleven aan de rand van de afgrond: de lessen van TV10 en Cyrano
Hoewel Van den Ende bekendstaat als een van de meest succesvolle ondernemers van Nederland, heeft hij meerdere keren aan de rand van de financiële afgrond gestaan. Het mislukken van de commerciële zender TV10 in 1989 is een litteken dat nog altijd diep zit. „Als je prikt in mij in narigheid, dan is het TV10. Het mislukken van de eerste commerciële zender in Nederland”.
Toch wist hij faillissementen altijd te voorkomen. Hoe? Door brute eerlijkheid, loyaliteit en het constant zien van nieuwe kansen. Toen zijn eerste grote toneelproductie Cyrano de Bergerac een gat van 800.000 gulden sloeg, stapte hij eigenhandig naar de Belastingdienst. Hij overtuigde de inspecteur om de schuld in termijnen terug te betalen; destijds nog wekelijks met cash geld aan het loket.
(luister hieronder de podcast)
Zijn geheim om crises te overleven is zijn vermogen om direct te schakelen. Toen TV10 politiek werd geblokkeerd, sloot hij binnen een week een miljoenenovereenkomst in België om zijn studio's en personeel aan het werk te houden.
„Ik ben vaak in de problemen gekomen omdat ik, uh, ondoordacht, als ik er achteraf naar kijk, ergens in gestapt ben. Mijn jeugdige enthousiasme over dingen. Ik kan, ik kan mijzelf als ik iets leuks vind in brand steken. Nóg. En denk ik: gaan maken, gaan dóen”.
Delen van de macht: het tweekoppige leiderschap met John de Mol
Een van de meest fascinerende hoofdstukken uit de Nederlandse mediageschiedenis is de fusie tussen de aartsrivalen Joop van den Ende en John de Mol tot Endemol. Twee dominante pioniers die besloten samen te werken in plaats van elkaar te bevechten. Hun geheim? Strikte afbakening van territorium en absolute loyaliteit.
„We hebben een bedrijf in Aalsmeer, dat is van mij. We hebben een bedrijf in Hilversum, dat is van jou. Dat wordt één. Het blijft jouw bedrijf en jij geeft daar de leiding. Jij bemoeit je niet met Aalsmeer en ik niet met Hilversum. Maar we zijn concurrenten binnen het eigen concern. Dat was stelregel één eigenlijk”.
In plaats van te knokken om wie de ‘CEO’ of de absolute baas was, deelden ze de macht op een organische en slimme manier. Van den Ende was de man van de buitenwereld, de speeches en de internationale contacten, terwijl De Mol in het begin wat verlegener was en zich meer op de Hilversumse operatie richtte.
Hoewel ze inhoudelijk vaak heel verschillend dachten over televisie - Van den Ende was minder gecharmeerd van de ‘verruwing’ van realityshows zoals Big Brother - lieten ze elkaar nooit vallen. Zelfs toen het miljoenenavontuur Sport7 grandioos flopte, bleef de onderlinge solidariteit overeind.
Joop van den Ende: zijn burn-out
De extreme groei van Endemol en de daaropvolgende beursgang eisten hun tol. Van den Ende, gedreven door een loodzwaar verantwoordelijkheidsgevoel richting zijn aandeelhouders, ging over zijn eigen grenzen heen. In Cannes knapte er iets: een zware burn-out was het gevolg.
„Mijn lichaam gewoon was op. En die eerste dagen dat je daarin zat... ja, dan zit je als een soort zombie, verdoofd. Ik was altijd van: als therapeut ben je toch een beetje een loser. Domme, domme, domme reactie, gedachte ook. En ik kreeg daar gelukkig een héle goeie therapeut”.
Dankzij intensieve therapie en een tijdelijke terugkeer naar zijn roots leerde hij de belangrijkste les van zijn leven: weet waar je vandaan komt - en gebruik dat.
Nadat hij fysiek en mentaal was hersteld, volgde de verkoop van Endemol aan Telefónica. Later bouwde hij Stage Entertainment uit tot een internationaal musicalimperium, dat hij wegens zijn gevorderde leeftijd uiteindelijk verkocht aan private equity-partij CVC.
Drie gouden wijsheden van Joop van den Ende
Ken je markt: ‘Begin niet iets waar je geen verstand van hebt. Je moet verstand hebben van je business. Als je dat niet hebt, begin er niet aan’.
Heb liefde voor je product: ‘Niet gelijk denken: nou, ik ben over een half jaar miljonair of over tien jaar. Niet denken. Houden van je product, houden van de mensen waar je mee werkt. Hou van je klanten. Dus liefde voor dat product’.
Wees onkopieerbaar: ‘Probeer iets te maken wat er nog niet is. Neem een product wat of iets wat ook niet te kopiëren is. Vaak heb je een handeltje en denkt: ja, iedereen en morgen doen ze het allemaal na. Dan moet je weer wat anders gaan doen. Dus wees origineel’.
Waarom de overheid faalt en AI de toekomst is
Ondanks dat hij de tachtig is gepasseerd, blijft Van den Ende zich via paginagrote dagbladadvertenties bemoeien met het Nederlandse cultuur- en mediabeleid. Hij uit felle kritiek op hoe de politiek omgaat met de audiovisuele sector en streamingdiensten. Waar landen als Frankrijk streaminggiganten verplichten tot 25 procent van hun omzet in lokale producties te steken, blijft Nederland steken op een schamele 2,5 procent.
„Welk idioot... het kost je niks! Dus als je gewoon zegt 15 procent, dan help je. En vooral een controleapparaat, dat je dat je het ook nakijkt of het goed gaat. Ik zal net zolang doorknokken tot het gebeurt”.
Zijn drang om bij te blijven in de wereld zorgt ervoor dat hij, ondanks zijn leeftijd, een voorloper is op het gebied van technologie. Van den Ende heeft AI volledig omarmd, omdat het hem door zijn dyslexie een ongekende vrijheid biedt.
“Nu schrijf ik beter omdat ik het in kan spreken. Ik omarm AI totaal”
Joop van den Ende
„Mijn grootste angst is dat ik niet meer erbij hoor bij de wereld. En dus ik heb AI omarmd. Wat het bijzondere is van AI is: ik spreek het allemaal in. Ik maak, uh, bedenk, musicals en verhalen, nieuwe bedrijven, nieuwe opzetten, businessplannen. Nu schrijf ik beter omdat ik het in kan spreken. Ik omarm AI totaal”.
Zelfs op creatief vlak experimenteert hij volop: via ChatGPT schreef hij het afgelopen jaar al meer dan honderd persoonlijke gedichten over zijn gevoelens en het ouder worden.
Joop van den Ende als CEO
Een ondernemende patron is de term die bij hem past. Joop van den Ende was geen ‘CEO’ in de traditionele, corporate zin van het woord. Hij leidde op basis van bezieling, liefde voor het product en een scherp oog voor human capital.
Zijn uiteindelijke besluit om zijn bedrijven te verkopen, kwam dan ook voort uit de nuchtere conclusie dat hij weliswaar de perfecte man was om een miljardenimperium te bouwen, maar dat het strakke financiële beheer (om de winstmarges te maximaliseren) beter aan private equity-partijen en analytische managers overgelaten kon worden.
‘Ik zie een talent in mensen’
„Ik wil altijd meer en niet meer geld. Ik wil niet meer geld verdienen, ik wil meer succes. Ik wil meer uit je talent halen. Ik, ik, ik zie een talent in mensen. Of het nou voor of achter de schermen is. En talent probeer ik eruit te halen. Dat is mijn vak.”
Luister Doorzetters met Ruud Hendriks en Richard Bross
Doorzetters is de wekelijkse pod- en vodcast voor ondernemend denkend Nederland. Ruud Hendriks en Richard Bross nemen je mee op hun leerzame reis door ondernemersland. Met elke week inspirerende gasten die vertellen over de moeilijkste momenten uit hun carrière en hoe ze die overwonnen, en met aandacht voor alles wat er speelt in de wereld van tech, crypto en AI.
Meer lezen, kijken en luisteren? Dit is de link.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
