Stoelriemen vast: Netflix-docu over Boeing is zowel fascinerend als misleidend
Kan een documentaire interessant en leerzaam en tegelijkertijd ontluisterend zwak zijn? Ja, luidt het antwoord van bestuursadviseur Rob Huisman in zijn expertblog over Freefall: A Reckoning for Boeing, de docu die recent in première ging op Netflix.
Ruim voordat Amazon het levenslicht zag en de grootste werkgever van Seattle en omgeving werd, was Boeing daar al gevestigd. Als jonge verslaggever van een landelijk dagblad kwam ik er regelmatig, in het uiterste noordwesten van de Verenigde Staten, en telkens weer was ik onder de indruk van het vakmanschap, de toewijding en de langetermijnvisie die de mensen van de vliegtuigbouwer kenmerkten.
Bij Boeing stond met elk nieuw toestel het bedrijf op het spel
De fabricage van vliegtuigen is een merkwaardige tak van industrie. Het product is razend ingewikkeld om te maken, de wereldmarkt is zeer overzichtelijk en de investeringen die met een nieuw model gemoeid zijn gaan het voorstellingsvermogen van een normaal mens te boven.
Vliegtuigbouwers maken zo weinig verschillende modellen, maximaal drie of vier, dat de vervanging van een verouderd toestel door een nieuw type een organisatie kan maken of breken. ‘Betting the company’, noemden ze dat destijds bij Boeing. De voorbeelden waarbij dat niet goed ging, zoals bij Lockheed en Douglas, kent iedereen in de luchtvaartindustrie.
Tegen deze achtergrond is de vrije val van Boeing in de afgelopen twintig jaar even raadselachtig als fascinerend. Op zoek naar antwoorden keek ik op Netflix naar ‘Freefall: A Reckoning for Boeing’, een documentaire van anderhalf uur. Ik bleef met gemengde gevoelens achter.
Laat ik eerst de complimenten geven aan de makers en aan Netflix voor het initiatief om zo'n film te maken. Drama’s in het bedrijfsleven zijn razend interessant, maar vaak lastig in beeld te vangen. De hoofdrolspelers zijn in de regel nogal saai ogende mannen (inderdaad, bijna altijd mannen) in donkergrijze en blauwe pakken. Geen cast waarmee je een groot publiek aantrekt.
De tragedie, verteld door nabestaanden en klokkenluiders
Rory Kennedy, de maker van deze docu, heeft dat opgelost door radicaal het perspectief van de slachtoffers te kiezen. Bij twee vliegtuigrampen met de splinternieuwe Boeing 737 MAX kwamen in totaal 346 mensen om het leven. De nabestaanden en de klokkenluiders bij Boeing laten het er sindsdien niet bij zitten. Hun gevoel voor rechtvaardigheid en doorzettingsvermogen zijn bewonderenswaardig.
De bekendste klokkenluider, John Barnett, komt uitvoerig in beeld. Barnett was een veteraan in de organisatie van Boeing. Als interne productiecontroleur zag hij met lede ogen hoe kwaliteit en veiligheid langzaam maar zeker werden opgeofferd aan hogere productiedoelstellingen. Zijn waarschuwingen werden door het management terzijde geschoven, net als de meldingen van zijn collega-controleurs.
Het verhaal van Barnett eindigt in maart 2024, als hij zichzelf van het leven berooft op de parkeerplaats van een troosteloos hotel waar hij op dat moment verblijft voor de getuigenverhoren door advocaten van Boeing. In zekere zin is Barnett daarmee slachtoffer nummer 347 van de twee ongelukken die relatief kort daarvoor hebben plaatsgevonden.
Hoe kon Boeing zijn eigen DNA verloochenen?
De menselijke tragedie van een rechtschapen werknemer die het allemaal te veel wordt, kan niemand onberoerd laten. Maar worden we als kijker ook wat wijzer over het hoe en waarom? Hoe heeft het zo ver kunnen komen? Waarom heeft een baken van langetermijnvisie en ‘safety first’ als Boeing zijn eigen DNA zo verloochend?
Rory Kennedy, de maker van de docu en lid van de beroemde familie, kiest ervoor de oorzaak van de problemen zo plat als een dubbeltje te slaan. Ze wijst impliciet en expliciet met de beschuldigende vinger naar de opeenvolgende CEO’s. Die zouden maar één doel voor ogen hebben: meer winst, een hogere aandelenkoers en het incasseren van een meer dan riante beloning voor hun bewezen diensten.
Mijn nieuwsgierigheid kreeg door deze framing een stevige opdoffer te verwerken. Want ja, de obsessie met de beurskoers speelt zeker een hoofdrol, maar er is zoveel meer aan de hand. Hoe kun je bij zo'n gecompliceerde kwestie zo kort door de bocht gaan? Het deed me denken aan een uitspraak van journalist en schrijver H.L. Mencken: ‘For every complex problem there is an answer that is clear, simple, and wrong.’
Lees ook: Picnic-CTO Daniel Gebler werft mensen voor werk dat AI de komende jaren ingrijpend zal veranderen
Wat de documentaire over Boeing onbesproken laat
Laat ik in vogelvlucht een paar zwaarwegende kwesties aankaarten: de ongelukkige overname van concurrent McDonnell-Douglas in 1997 was voor Boeing het begin van een cultuuromslag. De ‘bean counters’ van McDonnell-Douglas kregen in de jaren daarna veel te veel invloed. Deze breuklijn blijft in de docu onbesproken.
De film begint met de verplaatsing van een deel van de productie van Seattle naar South Carolina, waar onervaren medewerkers niet de gevraagde kwaliteit kunnen leveren. Alleen waren de twee tragische ongelukken met de 737 MAX niet met toestellen die in South Carolina waren geproduceerd, maar juist met toestellen uit Seattle, de bakermat van Boeing.
In de docu wordt de kijker hierbij op het verkeerde been gezet. De Europese tegenstrever bleek innovatiever en had ook een beter aanbod wat betreft brandstofverbruik, een steeds belangrijker thema in de loop der jaren. Boeing degradeerde geleidelijk van marktleider naar de tweede viool. Dat doet iets met mensen.
Toeleveranciers spelen sinds jaar en dag een belangrijke rol voor vliegtuigbouwers. In de docu wordt gesuggereerd dat dit iets nieuws is, maar dat is het niet. Sinds de jaren zeventig koopt Boeing bijvoorbeeld al onderdelen in bij Kawasaki en Mitsubishi in Japan.
Dat Boeing het principe van outsourcing en kostenbesparingen te ver heeft doorgedreven, wil niet zeggen dat dit op zichzelf verkeerd is.De toezichthouder in de VS (Federal Aviation Authority) heeft een cruciale inschattingsfout gemaakt door Boeing steeds meer de vrije hand te geven bij kwaliteitscontroles en inspecties. Een slager die zijn eigen vlees mag keuren is vragen om problemen.
John Barnett verdient een standbeeld
Lang verhaal kort: deze Netflix-docu is met oogkleppen op gemaakt en laat heel veel onbesproken. En toch is hij het bekijken waard. Want alleen al het verhaal van John Barnett is leerzaam en hartverscheurend. Hij verdient wat mij betreft, meer dan welke CEO ook, een standbeeld in het Museum of Flight in Seattle.
Hollywood in de Boardroom
Leuk én interessant, deze podcastserie: aan de hand van bekende boardroomscènes in films en series maakt bestuursadviseur Rob Huisman duidelijk hoe het er écht aan toegaat in Nederlandse bestuurskamers. Van The King’s Speech en The Wolf of Wall Street tot Mad Men - luister mee via deze link. Presentatie: Gerben van Driel.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in en win je eigen robot!
