De valkuil van Stephen Covey volgens Volkert Engelsman: ‘Leiders ontwijken liever de vraag wie ze écht zijn’

Auteur: Cor Hospes

„Leiderschap begint met de vraag waar je naartoe wilt. Persoonlijk en zakelijk. Niet met een vastomlijnd doel. Geen punt, maar een wolk aan de horizon. Een ideaal, een droom”, vertelt Volkert Engelsman.

Covey zegt dat je een begrafenisspeech moet schrijven om dat eindpunt vast te leggen. Dat vindt Engelsman een illusie. Want dat doel ontstaat pas gaandeweg de reis die Covey in zijn boek voor elke leider uitstippelt. „Leiderschap is een zoektocht naar hoe je regie over je leven en de wereld wilt nemen, en daarin beweeg je van afhankelijk naar onafhankelijk naar wederzijdse afhankelijkheid. Van ik, naar jij, naar wij.”

Engelsman is pionier in de biologische landbouwsector. In 1990 richtte hij Eosta op, dat uitgroeide tot een van de grootste Europese spelers op het gebied in biologische groente en fruit. Hij had vooraf geen strak plan. Wel een ideaalbeeld dat hij met anderen wilde realiseren: transparantie in de voedselwereld. Zodat mensen bewuster kunnen kiezen. Een eigen idee, gevoed door maatschappelijke ontwikkelingen. Hij noemt de Val van de Muur, de Rio Earth Summit, Green Cross International. „Ik was in mijn hoofd voortdurend in gesprek met mensen achter die ontwikkelingen. Zij inspireerden mij.”

Lees ook: Waarom de CEO van Heijmans scoort terwijl Ajax en KLM de fout in gaan

„O nee, dat wisten die mensen zelf niet”, vertelt hij. Maar zonder hen was hij Eosta nooit begonnen. Net zomin als drie jaar geleden Robin Food, een coalitie van een honderdtal MKB-bedrijven uit de voeding- en agrisector. „Een bedrijfsidee ontstaat uit de magie van menselijke ontmoetingen. Daarom: vergeet die grote visieverklaring. Blijf met elkaar in gesprek over die droom. Klopt het nog wat wij willen? Daar ontstaat het echte verhaal.”

Hoezo seven habit?

Covey schreef het bestverkochte managmentboek ter wereld: De zeven eigenschappen van effectief leiderschap. Maar hoeveel leiders leven zijn seven habits? Engelsman zit in een CEO-netwerk met leiders uit de agro- en voedingswereld. Van Albert Heijn tot Farmers Defence Network en Agrifirm. Hij dacht de eerste keer: al die lui die alleen aan hun eigen belang denken, ik lust ze rauw. Maar wat hem verraste: het waren innemende mensen. Ze konden luisteren, samenwerken en waren moreel goed geaard, geheel kloppend volgens het Covey-boekje. Anders schop je het niet tot leider van duizenden mensen. Toch bleef die vraag knagen: hoe kun je met zo’n karakter meedoen aan systemen die zoveel schade veroorzaken?

„Ik denk niet dat het antwoord zit in slechte intenties. Maar in gewoonte. In blijven hangen in wat je elke dag doet. Leiders nemen onvoldoende tijd zichzelf serieus te bevragen. Wie ben ik, los van mijn functie, status en succes? Die vraag ontwijken ze liever. Misschien omdat het antwoord ongemakkelijk is. Covey zegt: als je die ruimte wel maakt, ontstaat er synergie en inspiratie. Verder gaat hij niet. En dat is jammer. Want die ruimte vult zich niet per se met iets goeds. Ook mensen met verkeerde keuzes kunnen visionair zijn.”

Totdat jij jezelf tegenkomt?

„Die confrontatie met jezelf hoort onlosmakelijk bij leiderschap. Heb jij de moed aan jezelf te werken. Of gebeurt dat pas na een ernstige wake-up call? De wal die het schip keert.”

Daar hoort ook bij: durf jij jezelf nog elke dag in de spiegel aan te kijken. Over je eigen ESG, ofwel hoe je handelt op het gebied van Environment, Social en Government. Een mooie aanvulling van Covey’s ‘houd de zaag scherp’, vindt Engelsman. Want de effecten van wat je doet, zie je vaak pas later. Zeker als je alleen stuurt op korte termijn in plaats van synergetische winst. „Winst is pas winst als de ESG groeit. Dan is het winst voor iedereen.”

De zaag scherp houden. Je raakte dat al even aan.

„Als jij dat niet doet, doet het leven dat voor jou. Dan krijg je vanzelf een pets om de oren. Je moet ruimte blijven maken voor wat echt belangrijk is. Maar daarin word je voortdurend afgeleid door de waan van de dag. Je wilt misschien wel duurzaam, maar eerst de omzet.”

Lees ook: Succes: we meten het verkeerd en dat kost ons meer dan we denken, vindt Michael Kortekaas

Ik hoor Covey’s kwadrant van effectiviteit?

„Daarin maakt hij onderscheid tussen wat belangrijk en urgent is. Veel ondernemers leven in dat laatste kwadrant. Brandjes blussen, reageren, druk doen zonder duidelijke richting. Dan verdwijnt aandacht en echt luisteren. Naar anderen en jezelf. Effectiviteit ontstaat pas in het belangrijke kwadrant. Werken aan relaties, gezondheid, denken en vooruitkijken. Voor dat soort ruimte is geen tijd, geen geld en geen business case. Waar een wil is, bestaat altijd een omweg.”

Auw, die is raak.

„Of het gaat over duurzaamheid, personeelsbeleid of tijd voor jezelf. Als jij echt de ruimte neemt voor dingen waarin je nog stamelend bent, waarvoor je nog geen antwoorden hebt, zakelijk of privé, dan komt er vanuit de andere kant altijd hulp. Ik weet niet hoe het werkt, maar het gebeurt. Wanneer jij je inzet voor de ander of het andere. Dan komt het via een andere route naar je terug. Vecht je alleen voor jezelf en gaat het fout, sta je er ook in je eentje voor.”

Hoe kan dat?

„Ik heb er geen verklaring voor. Weet alleen dat het werkt en moed vraagt. Om aan te kloppen. Om je kwetsbaarheid te openen. Zonder die stap komt het niet. Je kunt daarvoor wel de voorwaarden scheppen. Die ontwikkel je niet in de rat race, maar in het durven stilstaan bij wat er echt toe doet.”

Vind je het boek geen pleidooi voor liefde?

„Mooi dat je dat zegt, en niet gelijk aan het begin van dit gesprek.”

Hoezo?

„Een maat van mij heeft een fair-tradebedrijf in Egypte. Levensmiddelen, kruidenpreparaten en textiel op basis van biologisch-dynamische landbouw. Hij spreekt over de economy of love. Maar wat hij bedoelt: carbon credits. Noem het dan zo en niet liefde. Ik krijg onmiddellijk jeuk als iemand direct over dat woord begint. Het heeft iets pretentieus ook. Laten we het eerst over de zaak zelf hebben, en dan beslissen of we die als liefde ervaren of niet. Zo ja, dan ben ik gelijk weer aan boord.”

Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in: