Op Curaçao knuffelen spelers hem bij het all-you-can-eat-buffet. Hun vrouwen en kinderen verblijven in hetzelfde trainingskamp, en later ook in het Amerikaanse trainingskamp in Florida. In de kleedkamer wordt gedanst. En de 78-jarige bondscoach Dick Advocaat, de oudste ooit op een WK, kijkt toe als een goedlachse opa op familievakantie. Of nee, hij heupwiegt zelfs af en toe mee op het socaritme en de tumbaklanken.
Het zijn heel andere beelden dan veel Nederlanders van hem hebben. Je ziet bij Advocaat vooral een driftkikker langs de zijlijn. Een mannetjesputter. Streng en eerlijk. Recht voor zijn raap. Een workaholic die liever tot diep in de nacht op zijn hotelkamer videobanden van zwart-witvoetbalwedstrijden bekijkt dan uit eten gaat met zijn vrouw.
Dick Advocaat: De Kleine Generaal
Zijn bijnaam: De Kleine Generaal. Structuur, discipline en duidelijke afspraken. Maximale inzet op de training. Verslappen? Dat krijg je direct te horen. Zo was hij zelf als voetballer ook. Een strijder op het middenveld. Specialiteit: op de achillespezen van tegenstanders trappen.
O ja, hij is veranderd. Minder dat opgewonden standje. Zachter geworden, zegt voetbalkenner en sportmarketeer Chris Woerts. Niet dat er twee Dicks bestaan: een autoritaire driftkikker en die vriendelijke opa. „Die milde kant heeft altijd in hem gezeten.”
“Dick Advocaat is altijd zichzelf”
Chris Woerts Sportmarketeer/voetbalexpert
Woerts kent Advocaat al jaren. Typeert hem als een van de meest aimabele mensen die hij kent. Als de ultieme familieman. „Hij kijkt eerst naar de mens, dan naar de groep en neemt dan een besluit. Hij is altijd zichzelf.”
Natuurlijk. Hij blijft eigenwijs. Trekt nog steeds graag zijn mond open. Zoals een paar weken geleden rond het ontslag van Feyenoord-trainer Robin van Persie. „Dan zie je weer die oude Dick. Die laat merken dat hij het ergens niet mee eens is”, zegt Woerts.
Hiërarchie en discipline in Rusland
Woerts denkt dat Advocaat veranderde tijdens zijn trainersjaren in Rusland, tussen 2006 en 2009. Bij Zenit Sint-Petersburg werkte hij in een omgeving waarin hiërarchie vanzelfsprekend was. Discipline voorop, mildheid gold als een zwaktebod. De trainer is de baas.
Voor een vakidioot als Advocaat was het een bijna ideale wereld, aldus Woerts. „Hij kon er volledig in opgaan in zijn vak.”
Terug in Nederland kwam hij terecht in een andere samenleving. Eentje met meer inspraak en tegenspraak en met minder ontzag voor autoriteit. Woerts: „Hij heeft toen gezegd: ik moet me wat beter openstellen en meer genieten van het leven. Mildheid buiten het veld, hard op het trainingsveld.”
‘Dick wil mensen die hem aanvullen’
Nog een goede eigenschap, vindt Woerts. „Veel trainers omringen zich met gelijkgestemden. Dick wil mensen die hem aanvullen.” Hij noemt Cor Pot. „Een charmeur, meer een levensgenieter ook. Iemand die fungeert als de smeerolie tussen Dick en de spelersgroep. Iemand die een speler een hand om de schouder kan leggen en zeggen, ach joh, dat heeft Dick allemaal niet zo bedoeld. Dan komt Dick er zelf bij en is alles weer koek en ei.”
De tranen van Dick
Ineens die tranen bij het spelen van het volkslied van Curaçao. En na het eerste doelpunt tegen Duitsland. Chris Woerts denkt dat Advocaat de hele WK-voorbereiding aan zich voorbij zag komen. De Rutten-affaire, zijn zieke vrouw en daarna zijn zieke dochter: dat heeft hem nog milder gemaakt en doen realiseren dat hij meer mag genieten van het leven.
En ja, Advocaat is geraakt door de emoties van het land en de inwoners. Toch: „Ik had twintig jaar geleden niet verwacht dat ik ooit tranen van Dick op televisie zou zien.”
Dat er geen klik was tussen Fred Rutten en E Ola Blou? Het verbaast Woerts niet. „Veel trainers zijn ijdeltuiten. Ze leven in een mal. Hebben een tunnelvisie. Hun weg is de juiste weg.” Rutten had geen oog voor de cultuur. Wilde zijn eigen ding doen. Er moesten mensen weg die al jaren bij het team zaten. „Hij kwam met nieuwe regels. De gezelligheid was weg, de sfeer was weg.”
“Dick coacht het E Ola Blou op z’n Curaçaos”
Chris Woerts Sportmarketeer/voetbalexpert
Dick heeft meer begrip voor verschillende culturen, zegt Woerts. Heeft overal ter wereld gewerkt. Van Irak, Zuid-Korea en Schotland tot Rusland en de Verenigde Arabische Emiraten. „Hoe gaan de spelers uit een land met elkaar om? Dat is zijn succes als bondscoach van Curaçao. Daar staat de familie voorop. Dick coacht het E Ola Blou op z’n Curaçaos.”
De ontwikkeling van Advocaat bevestigt wat de wetenschap al langer weet. Of het gaat om onderzoek van de Universiteit van Ljubljana: Psychological Characteristics of Younger and Older Coaches. Of cijfers uit de Leadership Scale for Sports (LSS), de gouden standaard binnen de sportpsychologie. Jonge trainers trainen vooral de voetballer. Willen alles controleren uit bewijsdrang. Coachen emotioneel langs de lijn en ervaren zichtbaar meer stress.
“Effectief leidinggeven is iets anders dan carrière maken”
Carolina Pruis Leiderschapsexpert
Hoe anders oudere trainers. Ze trainen niet de speler, maar coachen de mens. Laten de autoritaire teugels vaker empathisch vieren en betrekken spelers meer bij beslissingen. Letten meer op groepsdynamiek ook. Reageren rustiger op verlies, en scoren hoger op sociale en emotionele steun.
Een dag eerder sprak zij er nog over, zegt Carolina Pruis, tijdens een college voor een Executive Leergang aan Nyenrode University. Over hoe mannen en vrouwen omgaan met macht en leiderschap. Met als grote aanjagers onze geslachtshormonen. „Oestrogeen en testosteron spelen een belangrijke rol in ons gedrag.”
‘Oestrogeen maakt van vrouwen betere leiders’
Vrouwen hebben meer oestrogeen. Dat staat voor sociale vaardigheden, empathie en samenwerking. Mannen hebben in het algemeen meer testosteron. Dat voedt hun ego en zelfvertrouwen; maakt ze gevoeliger voor status; zorgt voor competitiedrift. „Dat oestrogeen maakt van vrouwen betere leiders. Of je CEO, minister-president of coach bent: jouw taak als leider is het allerbeste halen uit de mensen om je heen.” Dat is lastig wanneer je vooral bezig bent met jezelf.”
Daar zit volgens Pruis meteen de paradox van leiderschap. Je hebt veel testosteron nodig om de top van de apenrots te bereiken. Dan moet je vechten, jezelf laten zien en je plek opeisen. Maar: „Als je eenmaal op die plek zit, werkt juist wat je daar gebracht heeft contraproductief. Effectief leidinggeven is iets anders dan carrière maken”.
Pruis weet waarover zij spreekt. Zij werkte 35 jaar als (interim-)directeur bij ruim dertig bedrijven, vaak op plekken waar testosteronrijk leiderschap de toon zette. Juist dat type leiderschap staat volgens gerenommeerde organisatiepsychologen aan de basis van wat zij omschrijven als een epidemie van falend leiderschap. „Leiders die blaken van zelfvertrouwen, maar vooral met zichzelf bezig zijn, veel risico’s nemen en uiteindelijk falen.”
‘Wij’ in plaats van ‘ik’
Gelukkig helpt de natuur een handje. Bij mannen daalt het testosterongehalte gestaag vanaf hun veertigste. Ook bij de 78-jarige Advocaat zullen die liters flink zijn opgedroogd. Dat zie je aan zijn gedrag, zegt zij. Minder ego, minder status, minder bewijsdrang. En dat heeft positieve effecten op zijn leiderschapskwaliteiten. Pruis: „Je denkt meer vanuit het wij in plaats van uit je ik. Want dat representeert testosteron: het ik.”
Hij zoekt minder de confrontatie, weegt risico’s zorgvuldiger af en maakt zich ondergeschikt aan de mensen om hem heen. „Daardoor is Advocaat als leider beter dan menig jonge hond”, zegt Pruis. „Zijn empathisch vermogen is gegroeid. Niet omdat hij minder ambitieus is, maar omdat die ambitie een andere richting krijgt. Die draait niet langer om zijn eigen prestatie, maar om die van het team. De Blue Wave vaart daar goed bij’.
Als kleinste land ooit op een WK voetbal
Curaçao is er niet in geslaagd te stunten op het WK voetbal. De ploeg van bondscoach Dick Advocaat had in de laatste groepswedstrijd een overwinning op Ivoorkust nodig om door te gaan, maar kreeg een 2-0 nederlaag te slikken.
Daarmee eindigde het toernooi voor het kleinste land ooit op een WK voetbal in de poulefase, na een 7-1 verlies tegen Duitsland en een 1-1 gelijkspel tegen Ecuador.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox, ook over leiderschap. Schrijf je hier nu gratis in:
